Το καλοκαίρι καίει την Ανοιξη στα Βαλκάνια

Το Μπαρ είναι μια παραθαλάσσια πόλη μερικών χιλιάδων κατοίκων στο Νότιο Μαυροβούνιο. Ενα σημαντικό λιμάνι του Μαυροβουνίου, και δημοφιλής τουριστικός προορισμός σε μία μικροσκοπική χώρα που προσελκύει πλέον περισσότερους από ένα εκατομμύριο τουρίστες κάθε χρόνο. Η τουριστική άνθηση, βέβαια, τροφοδοτεί δεόντως και τη διαφθορά που ενυπάρχει – ατά γενική ομολογία – στην καρδιά της κυβέρνησης του Μίλο Τζουκάνοβιτς. Η κυβέρνηση προσπαθεί καιρό να αρπάξει τα πιο ποθητά κομμάτια γης του Μπαρ, κοντά στη θάλασσα. Οταν όμως άρχισαν οι εργολάβοι να κόβουν τα υπεραιωνόβια κυπαρίσσια που τόσο αγαπούσαν οι κάτοικοι, η πόλη αντιστάθηκε.

Τελικά, τα αλυσοπρίονα τέθηκαν εκτός λειτουργίας και τα εναπομείναντα κυπαρίσσια στέκονται προσοχή πίσω από φράχτη κατασκευής. «Αποδείχθηκε ότι σε τοπικό επίπεδο, η αλλαγή είναι δυνατή», λέει στους «New York Times» ο 32χρονος Γκόραν Γιάνκοβιτς, ένας τοπικός αρχιτέκτονας. Για το εθνικό επίπεδο, ωστόσο, δεν είναι τόσο αισιόδοξος. Οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές που μέτρησε στους δρόμους τους τελευταίους μήνες το Μαυροβούνιο, αλλά και η Σερβία, η Βοσνία, η Αλβανία, έκαναν πολλούς να μιλήσουν – ή καλύτερα να ονειρευτούν – για μία «Βαλκανική Ανοιξη». Μαζί με την έλευση του θέρους και την αύξηση της θερμοκρασίας, ωστόσο, φαίνεται να καίγονται και οι ελπίδες τους.

Η κάθε χώρα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, όλες οι αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες ωστόσο έχουν κοινή την αίσθηση ότι επικεφαλής βρίσκονται ληστρικές κυβερνήσεις με απολυταρχικές τάσεις που έχουν εκμεταλλευτεί το νεαρό των τοπικών δημοκρατιών και την αδυναμία των ελέγχων επί της εκτελεστικής εξουσίας. Εκεί όπου υπήρχε άλλοτε ελπίδα ότι ο δρόμος προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα υποχρέωνε τους ηγέτες να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις, πολλοί φοβούνται πια πως έχει συμβεί το αντίθετο. Ο Μίλο Τζουκάνοβιτς, ο πρόεδρος του Μαυροβουνίου, είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση.

Στα 57 του χρόνια, διαθέτει ήδη τον τίτλο του μακροβιότερου ηγέτη της Ευρώπης. Βρίσκεται στην εξουσία, άλλοτε ως πρόεδρος άλλοτε ως πρωθυπουργός, από το 1991, περισσότερα χρόνια από ό,τι ο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Ρωσία ή ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Τουρκία. Ενέταξε το Μαυροβούνιο στο ΝΑΤΟ το 2017, έχει βάλει τη χώρα σε πορεία ένταξης και στην ΕΕ. Ταυτόχρονα όμως την έχει μετατρέψει, σύμφωνα με τους επικριτές του, σε ένα μονοκομματικό κράτος, ένα πραγματικό φέουδο: ο σχεδόν απόλυτος έλεγχος τον οποίο ασκεί έχει υπονομεύσει το κράτος δικαίου και έχει κάνει πλούσιο τον ίδιο και την οικογένειά του. «Ολες οι σοβαρές μπίζνες στο Μαυροβούνιο περιλαμβάνουν υποχρεωτικά τον ίδιο ή την οικογένειά του» λέει ο 31χρονος Σρένταν Κόσοβιτς, αρχισυντάκτης της εφημερίδας «Vijesti», ενός από τα λιγοστά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης που έχουν απομείνει.

Η αδελφή του προέδρου είναι η Νο 1 δικηγόρος της χώρας, βοηθά ξένους επενδυτές να συμμετάσχουν στον κατασκευαστικό οργασμό που επικρατεί στις παράκτιες περιοχές της χώρας. Ο αδελφός του είναι ιδιοκτήτης της First Bank, του μεγαλύτερου χρηματοπιστωτικού θεσμού της χώρας. Ο γιος του είναι επικεφαλής του μεγαλύτερου εργοστασίου παραγωγής πυρηνικής ενέργειας του Μαυροβουνίου. Ο ανιψιός του εμπλέκεται στα μεγαλύτερα τουριστικά πρότζεκτ της χώρας. Το κοινό μυστικό της κυβερνητικής διαφθοράς «αποκαλύφθηκε» τον Ιανουάριο, όταν ένας γνωστός τοπικός επιχειρηματίας, ο Ντούσκο Κνέζεβιτς, πρόεδρος του Atlas Group, δημοσιοποίησε ένα βίντεο που έδειχνε πόσο εύκολα μπορούσε να δωροδοκήσει έναν τοπικό πολιτικό. Ετσι ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, από την πρωτεύουσα, την Ποντγκόριτσα, στις 3 Φεβρουαρίου. Στην κορύφωσή τους, έφτασαν να συγκεντρώνουν ακόμα και 25.000 ανθρώπους – σε μια χώρα 620.000 κατοίκων. Αλλά ο Κνέζεβιτς έχει πια εγκαταλείψει τη χώρα, υπό την απειλή της σύλληψης. Και με την έλευση της τουριστικής περιόδου, οι διαδηλώσεις φθίνουν. Οπως και στη Σερβία, τη Βοσνία, την Αλβανία, η «Βαλκανική Ανοιξη» δίνει τη θέση της σε ένα μελαγχολικό καλοκαίρι.

Σταθερότητα με τίμημα τη Δημοκρατία

Στο Βελιγράδι δεκάδες χιλιάδες εξακολουθούν να διαδηλώνουν κάθε Σάββατο, αυτό που ξεκίνησε όμως ως ένα κίνημα από τη βάση του πληθυσμού, καθοδηγείται πλέον σε μεγάλο βαθμό από την αντιπολίτευση. Και ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς έχει απλώς ενισχύσει τον έλεγχό του πάνω στα ΜΜΕ, τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου και τα δικαστήρια.

Στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του χειμώνα έχουν εξασθενήσει, ενώ η χώρα παραμένει εξίσου δυσλειτουργική, με τις εθνοτικές διαχωριστικές γραμμές ακόμα πιο έντονες. Στην Αλβανία, διαδηλωτές κινητοποιούνται εδώ και μήνες, έχουν αποπειραθεί ακόμα και να εισβάλλουν στο Κοινοβούλιο αξιώνοντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Εντι Ράμα, τον οποίο κατηγορούν για διαφθορά και για χειραγώγηση των εκλογών του 2017. Αλλά ο Ράμα, που στηρίζεται τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από την ΕΕ, μοιάζει ασφαλής στην εξουσία. Μόλις πρόσφατα, η Κομισιόν έδωσε το πράσινο φως για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων τόσο με την Αλβανία όσο και με τη Βόρεια Μακεδονία. Με τους αξιωματούχους στις Βρυξέλλες απορροφημένους στην απόκρουση της απειλής των γηγενών εθνικιστών, βασικό μέλημα της ΕΕ στα Βαλκάνια μοιάζει να είναι η σταθερότητα – ακόμα και με τίμημα τους δημοκρατικούς θεσμούς, λένε οι επικριτικές φωνές.