Η πραγματική στρατηγική ήττα της Αριστεράς

Η φράση για τη στρατηγική ήττα της Αριστεράς αποτέλεσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές κοινοτοπίες αυτής της εκλογικής μάχης. Ομως, κάποιες στιγμές ακόμη και οι κοινοτοπίες καταλήγουν να αποτελούν μορφές ακριβολογίας.

Προφανώς και δεν το εννοώ αυτό με τον πανηγυρικό τρόπο που το υποστηρίζουν εκείνοι που τέσσερα χρόνια τώρα επικαλούνται τον μπαμπούλα μιας φαντασιακής επέλασης των «κομμουνιστών» ή των «μαδουριστών». Αλλωστε, ορισμένοι εξ αυτών νοσταλγούν ακόμη την εποχή που στις πλατείες επιδεικνύονταν πτώματα «συμμοριτών» και κομμένες κεφαλές κρέμονταν στους φανοστάτες των επαρχιακών πλατειών.

Αυτό που λέω είναι ότι κλείνει ένας ιστορικός κύκλος. Εντός μιας πρωτοφανούς πολιτικής κρίσης, με μεγάλες μετακινήσεις ψηφοφόρων και πραγματικές μορφές ριζοσπαστικοποίησης, η Αριστερά κέρδισε την εξουσία αλλά διέψευσε την προσδοκία μιας άλλης ιστορικής πορείας, έξω από τον φαύλο κύκλο της λιτότητας και της ακρωτηριασμένης λαϊκής κυριαρχίας, αδυνατώντας να δείξει επαρκή ψήγματα ενός διαφορετικού ήθους της εξουσίας. Ακόμη χειρότερα, το χνάρι που αφήνει πίσω του το κλείσιμο αυτού του ιστορικού κύκλου δεν είναι απλώς αυτό της «χαμένης ευκαιρίας», αλλά και μιας συντηρητικής μετατόπισης που δεν αποτυπώνεται μόνο στο γαλάζιο του εκλογικού χάρτη, αλλά και σε στάσεις, νοοτροπίες και αντανακλαστικά.

Η εύκολη ερμηνεία που έχει δοθεί γι’ αυτή την ήττα είναι αυτή της «προδοσίας». Σύμφωνα με αυτήν ο ΣΥΡΙΖΑ ηττάται πολιτικά και εκλογικά γιατί όλο το προηγούμενο διάστημα πρόδωσε και εγκατέλειψε τις άξιες της Αριστεράς, ως αποτέλεσμα του εκμαυλισμού ή της «μετάλλαξης» των στελεχών του. Μόνο που αυτό το σχήμα, που θυμίζει θεολογικές συζητήσεις ως προς την απώλεια ή όχι της χάριτος, εμμέσως υπαινίσσεται ότι υπήρχε μια αποτελεσματική αριστερή στρατηγική, η οποία απλώς δεν εφαρμόστηκε είτε γιατί «δείλιασε» η ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, είτε γιατί εξαρχής ήταν «προδοτική».

Κατά παράδοξο τρόπο, αυτή η επιχειρηματολογία συναντά την απολογητική στρατηγική του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, που συγκεφαλαιώνεται στο σχήμα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είχε όντως μια αριστερή πολιτική, όμως αυτή παρεμποδίστηκε από έναν αρνητικό συσχετισμό (που διαμόρφωσε μια συνέργεια των συντηρητικών ευρωπαϊκών δυνάμεων και της εγχώριας «διαπλοκής») και δεν μπορούσε να εφαρμοστεί για όσο διάστημα έπρεπε να υλοποιηθούν οι δεσμεύσεις του Μνημονίου. Είναι η περίφημη δικαιολογία ότι «κυβερνάμε πραγματικά μόνο μετά το τέλος των Μνημονίων».

Ομως, και το σχήμα της «προδοσίας» και αυτό της «παρεμπόδισης» θεωρούν ως δεδομένη μια αριστερή στρατηγική που παρέμεινε διαρκώς ανεύρετη. Γιατί η υπαρκτή ελληνική Αριστερά, στις διάφορες παραλλαγές της, δεν εκπροσωπούσε μόνο ιστορίες αγώνων αλλά και τη θεωρητική οκνηρία, την προγραμματική ευκολία, την πολιτική απρονοησία ενός ρεύματος που είχε βολευτεί απλώς να επιβιώνει στο αριστερό άκρο της πολιτικής σκηνής, χωρίς φιλοδοξία να ηγηθεί μιας διαφορετικής ιστορικής διαδρομής των δυνάμεων της εργασίας, της γνώσης και του πολιτισμού.

Αυτή η Αριστερά βρέθηκε να διαχειρίζεται την εξουσία και να απολαμβάνει μιας εντολής όχι απλώς διακυβέρνησης αλλά ιστορικής αλλαγής. Αποδείχτηκε ότι δεν είχε ούτε την «τεχνική της ρήξης», δηλαδή έναν εφικτό οδικό χάρτη για την αντιμετώπιση των ωμών εκβιασμών που επιτρέπει η οικονομική και νομισματική αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, ούτε ένα σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης που στην «επενδυτική αποχή» θα αντιπαρέθετε την κινητοποίηση των δημιουργικών δυνάμεων της κοινωνίας. Υποκύπτοντας σε έναν εκβιασμό, που όμως ήταν δεδομένος εξαρχής, πρόκρινε τη διαχείριση απλώς των Μνημονίων και μάλιστα με τον ζήλο της «υπεραπόδοσης» ώστε να εξασφαλίζεται η ετήσια ελεημοσύνη του «κοινωνικού μερίσματος». Την ίδια ώρα όσες και όσοι διαφώνησαν, απλώς επέδειξαν την ίδια αδυναμία διατύπωσης ενός πολιτικού σχεδίου.

Μόνο που με αυτό τον τρόπο εντέλει εμπεδώθηκε η λογική ότι όντως «δεν υπάρχει εναλλακτική» και μάλιστα σε μια κοινωνία καθημαγμένη που κυρίως επεξεργαζόταν «τεχνολογίες επιβίωσης». Αυτό, όμως, είναι το ιδανικό έδαφος για τη συντηρητική αναδίπλωση, ή, ακόμη χειρότερα, την αίγλη της Ακροδεξιάς.

Θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι θα κλείσει εύκολα ο κύκλος της πολιτικής κρίσης που διαπερνά ολόκληρη την Ευρώπη και όχι μόνο τη χώρα μας. Η βαθύτερη αστάθεια που προκύπτει από τη δομική αδυναμία του σημερινού καπιταλισμού να δώσει θετική προοπτική στη συντριπτική πλειονότητα των σύγχρονων κοινωνιών παραμένει ενεργή. Μόνο που απομακρύνεται η δυνατότητα η απάντηση να έρθει από τα αριστερά. Δεν είναι τυχαίο ότι σε χώρες όπως η Ιταλία παρακολουθούμε την εξαφάνιση της Αριστεράς ή ότι στη Γαλλία, εν μέσω της πρωτοφανούς και με σαφή αιτήματα δικαιοσύνης και δημοκρατίας κοινωνικής κινητοποίησης των «Κίτρινων Γιλέκων», η πολιτική σκηνή τελικά πολώνεται ανάμεσα στη λαϊκιστική Ακροδεξιά και το νεοφιλελεύθερο Κέντρο.

Οι εκλογές ήταν απλώς ένα σύμπτωμα
Θα ήταν λάθος να εντοπίσουμε την ήττα της Αριστεράς μόνο ή κυρίως στα εκλογικά αποτελέσματα. Πρωτίστως, συμπυκνώνεται στην αδυναμία της να ανταποκριθεί και σε ένα υπαρκτό – και μέχρις στιγμής αναπάντητο – αίτημα μιας άλλης αφήγησης για τη χώρα, αλλά – και εδώ ίσως να αγγίζουμε το βάθος του προβλήματος – και στην εξίσου πραγματική απροθυμία της να καταστήσει αυθεντικά πρωταγωνιστικά τα κοινωνικά στρώματα που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί.