Παναγιώτης Σωτήρης

Πλάι στην αμηχανία για τη μονομερή κήρυξη πολέμου στο Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και την αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις από την αποσταθεροποίηση μιας ευρύτερης περιοχής που παραμένει κομβική για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, που αποτυπώνεται και στις εκκλήσεις για ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση, έχουν υπάρξει και αρκετές φωνές, από το ευρύτερο φιλοκυβερνητικό […]

Η ειρήνευση αποτελεί κεντρική έννοια του πολιτικού λεξιλογίου μας. Οπουδήποτε υπάρχουν μεγάλες συγκρούσεις, εσωτερικές αλλά και διεθνείς, οι παρεμβάσεις που ακολουθούν έχουν, ή τουλάχιστον υποτίθεται ότι έχουν, ως ορίζοντα την ειρήνευση. Ακόμη και ο πρόεδρος Τραμπ συνδύασε την ανακοίνωση των πολεμικών επιχειρήσεων από κοινού με το Ισραήλ με το ότι αυτός ο πόλεμος, που έχει […]

Στη συζήτηση γύρω από τα όσα έγιναν την περασμένη εβδομάδα στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας-Πειραιά, το πιο σημαντικό δεν ήταν τόσο ο τρόπος που ο αρμόδιος υπουργός κατόρθωσε να παρατείνει τη διατήρηση του θέματος στην επικαιρότητας, πότε επαναφέροντας στο προσκήνιο τη βία με την οποία, κατά δήλωσή του πάντα, βρέθηκε αντιμέτωπος, πότε υπογραμμίζοντας τη μεγαλοψυχία του […]

Συνηθίσαμε τόσο τη ρητορική της Ακροδεξιάς αλλά και μεγάλου μέρους του Κέντρου – εσχάτως κυρίως αυτού – για το πώς ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κινδυνεύει από μια υποτιθέμενη «εισβολή» Αράβων, Αφρικανών και Μουσουλμάνων, που όχι μόνο παραβλέπουμε ότι η ιστορία της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ μόνο χριστιανική ή «λευκή» και ότι το Ισλάμ αποτελεί τμήμα της […]

Στην αριστουργηματική – και συχνά παραγνωρισμένη καθώς είναι ανάμεσα στον μνημειώδη «Θίασο» και τον επίσης μνημειώδη «Μεγαλέξανδρο» – ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Κυνηγοί» το βασικό αφηγηματικό εύρημα είναι η εύρεση στα χιόνια του πτώματος ενός αντάρτη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, που παραδόξως έχει διατηρηθεί άθικτο («το αίμα δείχνει φρέσκο» είναι μια επαναλαμβανόμενη διαπίστωση), που λειτουργεί […]

Με την ασφάλεια να κυριαρχεί ως αίτημα στον δημόσιο λόγο, επεκτεινόμενη μάλιστα σε πεδία όπου κάποτε η χρήση της ως έννοιας θα θεωρείτο αδόκιμη (π.χ. διατροφική ασφάλεια), εύλογο είναι να υπάρχουν απαιτήσεις για αυξανόμενη αστυνόμευση. Τα κόμματα εξουσίας στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες συναγωνίζονται σε προτάσεις για ενίσχυση της αστυνόμευσης και των φορέων που την ασκούν, […]

«Ακρόπολη: Το σύμβολο του δυτικού πολιτισμού». Η φράση, σε μια από τις ιστοσελίδες που πληροφορούν τον επισκέπτη για τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, φαντάζει ίσως αθώα. Βεβαίως, ο προσεκτικός αναγνώστης θα παρατηρούσε ότι όταν κατασκευάστηκε η Ακρόπολη η έννοια του δυτικού πολιτισμού δεν υπήρχε, όπως δεν υπήρχε η έννοια της «Δύσης» όπως τη συνηθίσαμε […]

Εδώ και αρκετά χρόνια οι ισοσκελισμένοι ή με πολύ μικρά ελλείμματα προϋπολογισμοί παρουσιάστηκαν ως η επιτομή της ορθής δημοσιονομικής διαχείρισης. Τα ελλείμματα θεωρήθηκαν το βασικό πολιτικό αμάρτημα μιας κυβέρνησης ως προς τη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών. Η ανάγκη να υπάρχουν προκαταβολικά «φρένα» ως προς την κλίμακα του ελλείμματος που μπορεί να γίνει αποδεκτό, αλλά και […]

Η συναίνεση έχει εξελιχθεί σε λέξη – κλειδί σε σχέση µε τα ζητήµατα που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τις έµφυλες σχέσεις. Η απουσία συναίνεσης ως ορισµός του βιασµού, σε αντίθεση µε τους προηγούµενους που προϋπέθεταν την άσκηση βίας και τον εµφανή και βίαιο εξαναγκασµό, αποτέλεσε αναµφίβολα στοιχείο προόδου, καθώς επέτρεψε να αναγνωριστεί όλο το φάσµα […]

«Εσείς μιλάτε για κέρδη και ζημιές, εμείς μιλάμε για ανθρώπινες ζωές». Παλιό το σύνθημα πολλών εργατικών διαδηλώσεων, μπορεί να ακούγεται ακόμη και «ξύλινο» στα αφτιά ορισμένων, όμως δεν παύει να παραμένει τραγικά επίκαιρο στον απόηχο ενός δυστυχήματος που στοίχισε τη ζωή σε πέντε εργάτριες. Γιατί η ιστορία της βιομηχανίας, στον τόπο μας αλλά και παγκοσμίως, […]

Η πρόσφατη αναζωπύρωση της συζήτησης γύρω από τις αμβλώσεις, έστω και μέσα από μια υποτίθεται ομόθυμη αναγνώριση του δικαιώματος των γυναικών να αποφασίζουν για το σώμα τους, έδειξε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινωνία ιδεολογικά αντανακλαστικά που αμφισβητούν αυτό το δικαίωμα και υπογράμμισε ότι τα έμφυλα σώματα κάθε άλλο παρά έχουν πάψει να είναι πεδίο […]

Για μεγάλο διάστημα στελέχη της κυβέρνησης και φιλοκυβερνητικές φωνές προσπάθησαν να πείσουν την ελληνική κοινωνία ότι η φόρτιση γύρω από την τραγωδία των Τεμπών, δεν ήταν παρά το αποτέλεσμα μιας συνωμοσιολογίας, που παράβλεπε τα πραγματικά δεδομένα που υποτίθεται ότι έδειχναν μια σειρά «ανθρώπινων λαθών» και που, σύμφωνα με το ίδιο αφήγημα, ενορχηστρωνόταν από όσους ήθελαν […]

Υποτίθεται ότι δεκαετίες τώρα η αποικιοκρατία αποτελεί παρελθόν. Οι παλιές αποικιακές αυτοκρατορίες που κάλυπταν µεγάλο µέρος του πλανήτη έχουν διαλυθεί. Αν κρατούν κάποιες «υπερπόντιες κτήσεις» είναι πρωτίστως για λόγους γεωπολιτικούς παρά για την άγρια εκµετάλλευση των ιθαγενών πληθυσµών. Φαινοµενικά ο πλανήτης µας κατά βάση είναι οργανωµένος γύρω από την έννοια του ανεξάρτητου κυρίαρχου κράτους, η […]

Στη δεκαετία του 1990 αναδύθηκε ο όρος failed state (αποτυχημένο κράτος), για να περιγράψει κράτη σε κατάρρευση που αδυνατούσαν να προσφέρουν στοιχειώδεις υπηρεσίες και εγγυήσεις ασφάλειας στους πολίτες τους. Συχνά αυτό αποτέλεσε και τη δικαιολογία για μια σειρά από σχέδια ένοπλων στρατιωτικών επεμβάσεων. Ομως, κατά μία παράξενη ιστορική ειρωνεία ο ίδιος όρος μπορεί να περιγράψει […]

Παρότι υποτίθεται ότι μετά την αποδιάρθρωση προηγούμενων υπερεθνικών ομοσπονδιακών μορφών, το δικαίωμα στην κρατική υπόσταση για τις εθνότητες που υπάρχουν στον πλανήτη έχει πλήρως αναγνωριστεί, εξακολουθούμε να έχουμε κινήματα που εκπροσωπούν αδικαίωτα αιτήματα εθνικής ολοκλήρωσης. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το κουρδικό. Τείνουμε, όμως, να τα αντιμετωπίζουμε όχι σε σχέση με την ιστορικότητα […]

Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μέσα στη διεθνή μαρξιστική συζήτηση μια έντονη κριτική στον «δυτικό μαρξισμό», συχνά σε συνδυασμό με την πολεμική ενάντια στη «μεταμοντέρνα θεωρία», τον «ανορθολογισμό» και τον «αριστερό νιτσεϊσμό». Συχνά  αυτό συνδυάζεται με έναν «στρατοπεδισμό» που θεωρεί ότι σήμερα ο κόσμος είναι διαιρεμένος στον δυτικό ιμπεριαλισμό και όσους αντιστέκονται σε αυτόν που περιλαμβάνουν […]

Στις 11 Μαΐου 2015 βρέθηκε θαμμένη κάτω από το σπίτι του φίλου της η 14χρονη Chiara Páez. Η είδηση αυτής της γυναικοκτονίας πυροδότησε ένα πολύ μεγάλο κίνημα διαμαρτυρίας στην Αργεντινή. Στις 19 Οκτωβρίου 2016 στον απόηχο του βιασμού και της δολοφονίας της Lucia Pérez στη Μαρ ντε λα Πλάτα της Αργεντινής φεμινιστικές συλλογικότητες κάλεσαν σε […]

Στις 28 Οκτωβρίου 2023, λίγο μετά την έναρξη της γενοκτονικής πολεμικής επιχείρησης του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, πλήθος άνθρωποι πλημμύρισαν τον Grand Central Station στη Νέα Υόρκη σε μια εντυπωσιακή καθιστική διαμαρτυρία. Φορούσαν μπλούζες που έγγραφαν «Jews Say Ceasefire Now» («Οι Εβραίοι λένε: κατάπαυση πυρός τώρα»). Συντονισμένη από την οργάνωση Jewish Voices for Peace […]

Στην ιδιότυπη μακάβρια κλίμακα θυμάτων με την οποία ιεραρχούνται οι ειδήσεις όταν αφορούν δυστυχήματα, φυσικές καταστροφές, τραγωδίες, ιδίως όταν υπάρχει και το επιπλέον κριτήριο της γεωγραφικής εγγύτητας, δεκαεπτά νεκροί που βρέθηκαν σε μία μισοβυθισμένη φουσκωτή λέμβο νοτίως της Κρήτης θα έπρεπε να αποτελούν μια πολύ σημαντική είδηση. Ωστόσο, παρότι η είδηση είχε μια προβολή – […]

Ο Χέγκελ υποστήριζε ότι ο αστός, ο άνθρωπος που εμπλέκεται στις οικονομικές πρακτικές συναλλαγές της αστικής κοινωνίας και στο σύστημα των αναγκών που διαμορφώνουν θα πρέπει να μορφωθεί και να μετασχηματιστεί σε πολίτη με ηθικότητα. Δεν υποτιμούσε την αναγκαιότητα των οικονομικών πρακτικών, αλλά θεωρούσε ότι η συνείδηση που διαμορφωνόταν σε αυτές δεν επαρκούσε για να […]

Ο Ντανιέλ Μπενσαΐντ έζησε την επανάσταση, ή τουλάχιστον ό,τι κοντινότερο στην επανάσταση μπορούσε να ζήσει κάποιος που γεννήθηκε στη Δυτική Ευρώπη αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όντως κυριολεκτικά στην καρδιά του γαλλικού Μάη του 1968, αλλά και ακολουθώντας όλες τις διαδρομές των επαναστατικών ρευμάτων στα χρόνια που ακολούθησαν, αποφεύγοντας τον δρόμο της εκποίησης της […]

«Αυτοί που βρίζουν είναι όλοι κομμουνιστές. Με βρίζουν γιατί αλλιώς δεν θα ήταν κομμουνιστές». Αυτή η ιδιαίτερα οξεία αποστροφή του υπουργού Υγείας Άδωνη Γεωργιάδη την περασμένη εβδομάδα έτυχε ιδιαίτερης δημοσιότητας, ιδίως από τη στιγμή που η «Ομάδα Αλήθειας» θεώρησε σκόπιμο να την αναπαραγάγει, υποθέτω, θεωρώντας την εύστοχη. Ανεξάρτητα από τον βαθμό στον οποίο αναπαράγει έναν […]

Η σύμπτωση της είδησης για τον θάνατο τριών μεταναστών, που επέβαιναν μαζί με δεκάδες άλλους σε μια βάρκα που ανατράπηκε ανοιχτά της Γαύδου, με την ανακοίνωση της πρώτης Ευρωπαϊκής Εκθεσης για το Ασυλο και τη Μετανάστευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, απλώς ήρθε να υπογραμμίσει το πρόβλημα με τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Γιατί η άλλη […]

Λίγα πράγματα συνδέονται τόσο στενά με αυτό που συνηθίσαμε να ονομάζουμε νεωτερικότητα, σε όλες τις περιόδους της, από την πρώιμη έως την ύστερη ή ακόμη και τη μετανεωτερικότητα (αν θεωρήσουμε ότι ορίζει διακριτή περίοδο) όσο η μόδα. Είναι κάτι που δεν καταγράφεται με αυτά τα χαρακτηριστικά πριν από τις νεωτερικές κοινωνίες και δεν έχει σταματήσει […]

Για όποιον γνωρίζει την πραγματικότητα των πανεπιστημίων, ένα από τα ζητήματα με τα οποία αναμετριούνται οι διδάσκοντες είναι να εξασφαλίσουν τις 13 εβδομάδες μαθημάτων. Γιατί σε μια προσπάθεια να αυξηθεί το «κόστος» των φοιτητικών κινητοποιήσεων, σταδιακά αυξήθηκε ο υποχρεωτικός ελάχιστος αριθμός εβδομάδων διδασκαλίας κάθε μαθήματος. Επειδή υπάρχουν και αργίες, γίνεται αναπόφευκτη η καταφυγή σε αναπληρώσεις […]

Ας μη γελιόμαστε. Η συζήτηση στη Βουλή και η ψήφιση της σχετικής τροπολογίας μικρή έως καμία σχέση είχαν με την προστασία ή τη φυσιογνωμία του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη. Σε τελική ανάλυση, στην πραγματικότητα, σε δεκαετίες κινητοποιήσεων το μνημείο πάντοτε με σεβασμό αντιμετωπίστηκε. Αυτό που ήταν το επίδικο ήταν εάν μπορούν οι πολίτες να διαμαρτύρονται […]

Η ουτοπία έχει αντιμετωπιστεί με διαφορετικούς τρόπους στην ιστορία της σκέψης. Παρότι αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους καταγράφηκε η διεκδίκηση, έστω και ως φαντασιωτική προβολή, μιας πιο αξιοβίωτης ζωής, ένα ευρύ φάσμα από στοχαστές και ρεύματα σκέψης, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που αναφέρονται στην κοινωνική χειραφέτηση, αντιμετώπισαν την ουτοπία με έναν αρνητικό τρόπο. Από […]

Οι ανακοινώσεις του αρμοδίου υπουργού για τη σύσταση ειδικού αστυνομικού σώματος που θα περιπολεί και εποπτεύει στους καταυλισμούς Ρομά ήρθε ως επιστέγασμα μιας συστηματικής προσπάθειας να παρουσιαστούν οι Ελληνες Ρομά ως μια κατηγορία πληθυσμού που συνδέεται με αυξημένη παραβατικότητα και εγκληματικότητα, συμπεριλαμβανομένης και της επιλεκτικής προβολής και αξιοποίησης στατιστικών στοιχείων της Ελληνικής Αστυνομίας. Ουσιαστικά, είχε […]

Τα όσα συμβαίνουν στη Γαλλία έχουν ιδιαίτερα μεγάλο ενδιαφέρον. Καταρχάς μας θυμίζουν ότι η «ευρωπαϊκή κρίση» δεν ήταν ούτε χρονικά περιορισμένη στην περασμένη δεκαετία ούτε τοπικά εντοπισμένη στον ευρωπαϊκό νότο. Αντιθέτως, τα προβλήματα μιας δημοσιονομικής αρχιτεκτονικής δομικά προσανατολισμένης στη λιτότητα, σε συνδυασμό με την ιδεολογική μονοκρατορία μιας ορισμένης εκδοχής πειθαρχικού νεοφιλελευθερισμού αφορούν το σύνολο του […]

Αποτελεί κοινό τόπο στο μεγαλύτερο μέρος της οικολογικής θεωρίας και πολιτικής ότι η δυναμική της καπιταλιστικής οικονομίας βρίσκεται στην αφετηρία της σημερινής επικείμενης κλιματικής καταστροφής. Εξαιρούνται, βεβαίως, οι τοποθετήσεις που είναι απλές απολογίες των κυρίαρχων οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων. Αυτές πρέπει να εξηγήσουν γιατί όλες οι πρωτοβουλίες να αντιμετωπιστεί η οικολογική καταστροφή μέσω των «δυνάμεων […]

Ποια είναι η θέση που έχουν τα βιολογικά τρόφιμα και άλλα προϊόντα στη ζωή του σύγχρονου Ελληνα;

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστήριξαν ότι αυτό που συνέβη με τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν ήταν μια «αστοχία» στη μεθοδολογία του «επιτελικού κράτους», αλλά μάλλον άλλη μία ένδειξη του πώς όντως λειτουργεί. Δηλαδή υποστήριξαν ότι αυτή η εργαλειοποίηση της διαχείρισης της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με κριτήρια διαμόρφωσης μιας ισχυρής κομματικής και εκλογικής βάσης, ακόμη και εάν αυτό […]

Οποιοσδήποτε έχει περάσει από ένα πανεπιστημιακό τμήμα φιλοσοφίας, σύντομα έρχεται αντιμέτωπος με το γεγονός ότι στον χώρο της φιλοσοφίας υπάρχουν δύο παράλληλα σύμπαντα. Το ένα είναι αυτό που αποκαλείται (πρωτίστως από τους εκπροσώπους του άλλου σύμπαντος) «ηπειρωτική φιλοσοφία». Το άλλο είναι η αναλυτική φιλοσοφία. Τα δύο σύμπαντα ενίοτε συνυπάρχουν μέσα σε ένα τμήμα φιλοσοφίας, αλλά […]

Με αφορμή τις πρόσφατες κινητοποιήσεις αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη και διαμαρτυρίας για την κατάσταση στη Γάζα και τη βαναυσότητα με την οποία αντιμετωπίζονται οι άνθρωποι εκεί, εντάθηκε και στην ελληνική δημόσια σφαίρα η ρητορική που αντιμετωπίζει τέτοιες κινητοποιήσεις και διαμαρτυρίες, όπως και συνολικά την αντίθεση στην τρέχουσα ισραηλινή πολιτική, ως «αντισημιτισμό». Αυτού του είδους οι επικρίσεις […]

Η συμπλήρωση 51 ετών από την κατάρρευση της δικτατορίας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας συνήθως παρουσιάζεται ως ένδειξη σταθερότητας των θεσμών και τέλος των πολιτικών περιπετειών που σφράγισαν μεγάλο μέρος της ελληνικής ιστορίας του 20ού αιώνα. Αλλωστε, το βάρος της συζήτησης έχει μετατοπιστεί από την ισχυροποίηση της δημοκρατίας στην αντιμετώπιση της υποτιθέμενης αρνητικής κληρονομιάς της […]

Δανείζομαι τον τίτλο ενός κλασικού πλέον βιβλίου του γάλλου φιλοσόφου Ζακ Ρανσιέρ, γιατί εξακολουθεί να αποτελεί την καλύτερη περιγραφή της στάσης που είχαν – και εξακολουθούν να έχουν – διάφοροι δημοσιολογούντες απέναντι στο δημοψήφισμα του 2015. Δεν αναφέρομαι τόσο στις πολεμικές γύρω από το εάν η μετέπειτα εξέλιξη αποτέλεσε υπαναχώρηση ή το αποτέλεσμα μιας άνισης […]