Παναγιώτης Σωτήρης

«Πάντα να ιστορικοποιείς!». Σπάνια τα βιβλία λογοτεχνικής θεωρίας, ιδίως όταν έχουν ένα πυκνό φιλοσοφικό υπόβαθρο, φηµίζονται για τις ατάκες τους. Αυτό δεν ισχύει για «Το πολιτικό ασυνείδητο. Η αφήγηση ως µια κοινωνικά συµβολική πράξη» του Φρέντρικ Τζέιµσον που επιτέλους κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κέδρος σε µετάφραση του Πάνου Σταθάτου, 45 χρόνια µετά την […]

Εάν το σκεφτεί κανείς, ο κ. Τζαβέντ Ασλάμ είναι το πρότυπο του πρόσφυγα ή του μετανάστη που θέλουμε σε αυτή τη χώρα. Βρίσκεται στη χώρα, αυτός και η οικογένειά του, εδώ και πολλά χρόνια, έχει μια συστηματική δημόσια παρουσία εκπροσωπώντας τους ομοεθνείς του αλλά και συνολικά τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, αποτελεί ενεργό μέλος της […]

«Είµαι εδώ επειδή µε ξέρασε η Ιστορία. Είµαι εδώ επειδή οι Λευκοί ήταν στη χώρα µου, κι ακόµα είναι. Τι είµαι; Μια ιθαγενής της δηµοκρατίας. Πρώτα απ’ όλα είµαι θύµα. Την ανθρωπιά την έχω χάσει. Το 1492 και ξανά το 1830. Και παλεύω µια ζωή να την ανακτήσω». Με αυτόν τον τρόπο ορίζει τη θέση […]

Το μέτρο για να κρίνουμε μια κοινωνία, είναι να δούμε πώς φέρεται στα παιδιά της, πώς, δηλαδή, αντιμετωπίζει το ίδιο της το μέλλον. Και ως προς αυτό η δική μας χώρα έχει αποτύχει παταγωδώς. Στην καλύτερη των περιπτώσεων αντιμετωπίζουμε τα παιδιά μας ως μελλοντικό αναλώσιμο υλικό· στην καλύτερη, ως περιττό βάρος. Τους στερούμε το μέλλον, […]

Πώς µπορεί κάποιος που αφιέρωσε µεγάλο µέρος της ζωής του να αναµετρηθεί µε το τι σηµατοδοτεί την ουσία του Εβραϊσµού, που µελέτησε την εβραϊκή παράδοση από τις θεολογικές συζητήσεις του Μεσαίωνα µέχρι το έργο όλων εκείνων των «µη εβραϊκών Εβραίων», κατά τον ορισµό του Ισαάκ Ντόιτσερ, που όρισε τη ζωή και τη στράτευσή του στη […]

Δεν δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι σε θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Πελοπόννησο και την Κρήτη, σε διεθνή ύδατα, αλλά εντός της ελληνικής ζώνης έρευνας και διάσωσης, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις προχώρησαν σε στρατιωτική επιχείρηση εις βάρος σκαφών και πληρωμάτων του στολίσκου αλληλεγγύης στη Γάζα. Δηλαδή, σε μια ζώνη την οποία υποτίθεται ότι η χώρα […]

Στην περίοδο της πανδημίας το ζήτημα της φροντίδας απέκτησε μια ξεχωριστή βαρύτητα. Αυτό είχε να κάνει όχι μόνο με την ανάγκη αυξημένης φροντίδας των ασθενών, ιδίως όσων ανήκαν στις ευάλωτες ομάδες, αλλά και την οδυνηρή διαπίστωση για το πόσο εκτεταμένο ήταν τα τμήμα του πληθυσμού, ακόμη και στις αναπτυγμένες χώρες, που δεν ελάμβαναν τη φροντίδα […]

Στο πανεπιστήμιο όπου διδάσκω πνέει εκλογικός άνεμος. Οχι, δεν έχει να κάνει με την κεντρική πολιτική σκηνή. Απλώς έρχονται εκλογές για τα εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης, τα οποία στη συνέχεια θα εκλέξουν τα εξωτερικά μέλη του, ενώ μετά το σύνολο του Συμβουλίου θα εκλέξει τις πρυτανικές αρχές, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο. Η εκλογή […]

Η άνοδος της Ακροδεξιάς αποτελεί παγκόσμια πολιτική τάση και ήδη υπάρχουν αρκετά παραδείγματα κομμάτων που κάποτε θα θεωρούνταν εκτός του «συνταγματικού τόξου» αλλά σήμερα ασκούν διακυβέρνηση. Θα μπορούσαμε βάσιμα να υποστηρίξουμε ότι σήμερα η Ακροδεξιά είναι η ηγεμονική δύναμη στο ευρύτερο πολιτικό φάσμα «δεξιότερα του Κέντρου». Και εάν υπάρχει μια χώρα στην Ευρώπη όπου θα […]

Προκάλεσε εντύπωση η αναφορά του Πρωθυπουργού, κατά τη διάρκεια πρόσφατης παρουσίας του στην Κρήτη για το Προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, ότι «ενδεχομένως κάποιοι θέλουν να μας γυρίσουν πίσω στην Ελλάδα του 1980», με τον ίδιο να επιμένει ότι το κόμμα του έχει ένα πρόγραμμα που παραπέμπει στην «Ελλάδα του 2030». Και αυτό γιατί μπορεί η […]

Ο θάνατος του Λουί Αλτουσέρ τον Οκτώβριο του 1990 ήρθε έπειτα από 10 χρόνια αναγκαστικής σιωπής. Τον Οκτώβριο του 1980 είχε δολοφονήσει τη σύζυγό του, Ελέν Λεγκοσιέν, μια γυναικοκτονία για την οποία δεν καταδικάστηκε, αφού του αναγνωρίστηκε ψυχιατρικό ακαταλόγιστο, όμως οδήγησε σε μακρές περιόδους ψυχιατρικού εγκλεισμού, εναλλασσόμενες με περιόδους επιστροφής στο σπίτι, όμως χωρίς δημόσια […]

Η επίμονη προβολή από την κυβερνητική πλευρά της θέσης, ότι η απάντηση στην ομοβροντία καταγγελιών της αντιπολίτευσης για τα σοβαρά προβλήματα με την κατάσταση του κράτους δικαίου στη χώρα, θα είναι μια «φυγή προς τα εμπρός» με έμφαση σε ένα σύνολο θεσμικών τομών, δεν φαντάζει μόνο αποφυγή της ανάληψης ευθύνης για μια εντυπωσιακή ακολουθία σκανδάλων […]

Συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε τις πόλεις ως πολεοδομικά συγκροτήματα, αθροίσματα δραστηριοτήτων, παραγωγικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών, ή ως απλές παρατάξεις κτιρίων και ελεύθερων χώρων. Ομως, οι πόλεις, όπως διαμορφώθηκαν στη νεωτερικότητα ως οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά κέντρα, είναι κάτι πολύ παραπάνω από τις δραστηριότητές τους. Είναι πλέγματα κοινωνικών σχέσεων, ανταγωνιστικών κοινωνικών πρακτικών, προσπαθειών να μετατραπούν σε πεδία κερδοφορίας […]

Πριν από μερικά χρόνια, η αναφορά στο εάν μπόρεσαν ή όχι να ελεγχθούν οι «αρμοί της εξουσίας», είχε θεωρηθεί το κατεξοχήν σύμπτωμα μιας αντιθεσμικής αντίληψης για τον έλεγχο και την ενδεχόμενη εργαλειοποίηση του κράτους, κατά παράβαση υποτίθεται των βασικών αρχών της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, αν και στην πραγματικότητα παρέπεμπε στη μάλλον κοινότοπη […]

Οταν πριν από μερικά χρόνια η κυβέρνηση της Μεγάλης Βρετανίας ανακοίνωσε ότι θα μετέφερε αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα, με την οποία μάλιστα είχε συνάψει σχετική συμφωνία συνεργασίας, ώστε να γίνεται από εκεί η επεξεργασία των αιτήσεών τους και από εκεί να δρομολογείται η απέλασή τους, είχε προκληθεί μεγάλος σάλος. Το μέτρο είχε θεωρηθεί ότι αποτελούσε […]

Οταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 διακηρυσσόταν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η υπόσχεση ήταν ότι αυτό θα σήμαινε και τέλος της διαρκούς παρουσίας του πολέμου, καθώς δεν θα υπήρχε η αντιπαλότητα ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικά κοινωνικά συστήματα και όλες οι χώρες συμμερίζονταν την προσήλωση στην οικονομία της αγοράς και την προτεραιότητα της ιδιωτικής […]

Οι μεγάλες κινητοποιήσεις στη Λέσβο που απαίτησαν μέτρα για την αντιμετώπιση των κρουσμάτων αφθώδους πυρετού σε κτηνοτροφικές μονάδες του νησιού και στήριξη των παραγωγών, όπως και η αγωνία για την κλίμακα των παρεμβάσεων που θα χρειαστούν για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, δεν θα πρέπει να θεωρηθούν απλώς μια «τυπική» αγροτοκτηνοτροφική κινητοποίηση που ζητά μεγαλύτερες κρατικές […]

Η είδηση, από πολλές απόψεις, αντιστοιχούσε στο παραδοσιακό δημοσιογραφικό στερεότυπο της «βόμβας». Ενας από τους πρωτόδικα καταδικασθέντες για την υπόθεση των υποκλοπών, με χρήση του παράνομου κατασκοπευτικού λογισμικού Predator, «ιδιώτες», ο ισραηλινός ιδιοκτήτης της Intellexa Ταλ Ντίλιαν, με δημόσια δήλωσή του στην εκπομπή «Mega Stories» της Δώρας Αναγνωστοπούλου, είπε κάτι πολύ απλό· ότι η εταιρεία […]

Ενα από τα παράδοξα του πολέμου που διεξάγουν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εναντίον του Ιράν είναι πως παρότι εμμέσως πλην σαφώς έχει επικριθεί ως επικίνδυνος, αποσταθεροποιητικός και χωρίς νομιμοποίηση ακόμα και από αρκετές κυβερνήσεις δυτικών χωρών και παρότι αποδοκιμάζεται σε επίπεδο κοινής γνώμης ακόμα και στις ΗΠΑ, μέχρι τώρα δεν έχει οδηγήσει σε ένα […]

Σε μια περίοδο όπου οι κοινωνικές κατακτήσεις, με την έννοια της κατοχύρωσης δικαιωμάτων στον κοινωνικό πλούτο, τα δημόσια αγαθά και την εργασιακή ασφάλεια, είναι σε υποχώρηση, θεωρούμενες είτε ιστορικές ανορθογραφίες, είτε προσκόμματα στην οικονομική ανάπτυξη, ο μόνος ίσως χώρος όπου δίνεται η εντύπωση ότι κοινωνικά αιτήματα – ως ένα βαθμό τουλάχιστον – ικανοποιούνται, είναι αυτός […]

Πλάι στην αμηχανία για τη μονομερή κήρυξη πολέμου στο Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και την αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις από την αποσταθεροποίηση μιας ευρύτερης περιοχής που παραμένει κομβική για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, που αποτυπώνεται και στις εκκλήσεις για ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση, έχουν υπάρξει και αρκετές φωνές, από το ευρύτερο φιλοκυβερνητικό […]

Η ειρήνευση αποτελεί κεντρική έννοια του πολιτικού λεξιλογίου μας. Οπουδήποτε υπάρχουν μεγάλες συγκρούσεις, εσωτερικές αλλά και διεθνείς, οι παρεμβάσεις που ακολουθούν έχουν, ή τουλάχιστον υποτίθεται ότι έχουν, ως ορίζοντα την ειρήνευση. Ακόμη και ο πρόεδρος Τραμπ συνδύασε την ανακοίνωση των πολεμικών επιχειρήσεων από κοινού με το Ισραήλ με το ότι αυτός ο πόλεμος, που έχει […]

Στη συζήτηση γύρω από τα όσα έγιναν την περασμένη εβδομάδα στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας-Πειραιά, το πιο σημαντικό δεν ήταν τόσο ο τρόπος που ο αρμόδιος υπουργός κατόρθωσε να παρατείνει τη διατήρηση του θέματος στην επικαιρότητας, πότε επαναφέροντας στο προσκήνιο τη βία με την οποία, κατά δήλωσή του πάντα, βρέθηκε αντιμέτωπος, πότε υπογραμμίζοντας τη μεγαλοψυχία του […]

Συνηθίσαμε τόσο τη ρητορική της Ακροδεξιάς αλλά και μεγάλου μέρους του Κέντρου – εσχάτως κυρίως αυτού – για το πώς ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κινδυνεύει από μια υποτιθέμενη «εισβολή» Αράβων, Αφρικανών και Μουσουλμάνων, που όχι μόνο παραβλέπουμε ότι η ιστορία της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ μόνο χριστιανική ή «λευκή» και ότι το Ισλάμ αποτελεί τμήμα της […]

Στην αριστουργηματική – και συχνά παραγνωρισμένη καθώς είναι ανάμεσα στον μνημειώδη «Θίασο» και τον επίσης μνημειώδη «Μεγαλέξανδρο» – ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Κυνηγοί» το βασικό αφηγηματικό εύρημα είναι η εύρεση στα χιόνια του πτώματος ενός αντάρτη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, που παραδόξως έχει διατηρηθεί άθικτο («το αίμα δείχνει φρέσκο» είναι μια επαναλαμβανόμενη διαπίστωση), που λειτουργεί […]

Με την ασφάλεια να κυριαρχεί ως αίτημα στον δημόσιο λόγο, επεκτεινόμενη μάλιστα σε πεδία όπου κάποτε η χρήση της ως έννοιας θα θεωρείτο αδόκιμη (π.χ. διατροφική ασφάλεια), εύλογο είναι να υπάρχουν απαιτήσεις για αυξανόμενη αστυνόμευση. Τα κόμματα εξουσίας στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες συναγωνίζονται σε προτάσεις για ενίσχυση της αστυνόμευσης και των φορέων που την ασκούν, […]

«Ακρόπολη: Το σύμβολο του δυτικού πολιτισμού». Η φράση, σε μια από τις ιστοσελίδες που πληροφορούν τον επισκέπτη για τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, φαντάζει ίσως αθώα. Βεβαίως, ο προσεκτικός αναγνώστης θα παρατηρούσε ότι όταν κατασκευάστηκε η Ακρόπολη η έννοια του δυτικού πολιτισμού δεν υπήρχε, όπως δεν υπήρχε η έννοια της «Δύσης» όπως τη συνηθίσαμε […]

Εδώ και αρκετά χρόνια οι ισοσκελισμένοι ή με πολύ μικρά ελλείμματα προϋπολογισμοί παρουσιάστηκαν ως η επιτομή της ορθής δημοσιονομικής διαχείρισης. Τα ελλείμματα θεωρήθηκαν το βασικό πολιτικό αμάρτημα μιας κυβέρνησης ως προς τη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών. Η ανάγκη να υπάρχουν προκαταβολικά «φρένα» ως προς την κλίμακα του ελλείμματος που μπορεί να γίνει αποδεκτό, αλλά και […]

Η συναίνεση έχει εξελιχθεί σε λέξη – κλειδί σε σχέση µε τα ζητήµατα που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τις έµφυλες σχέσεις. Η απουσία συναίνεσης ως ορισµός του βιασµού, σε αντίθεση µε τους προηγούµενους που προϋπέθεταν την άσκηση βίας και τον εµφανή και βίαιο εξαναγκασµό, αποτέλεσε αναµφίβολα στοιχείο προόδου, καθώς επέτρεψε να αναγνωριστεί όλο το φάσµα […]

«Εσείς μιλάτε για κέρδη και ζημιές, εμείς μιλάμε για ανθρώπινες ζωές». Παλιό το σύνθημα πολλών εργατικών διαδηλώσεων, μπορεί να ακούγεται ακόμη και «ξύλινο» στα αφτιά ορισμένων, όμως δεν παύει να παραμένει τραγικά επίκαιρο στον απόηχο ενός δυστυχήματος που στοίχισε τη ζωή σε πέντε εργάτριες. Γιατί η ιστορία της βιομηχανίας, στον τόπο μας αλλά και παγκοσμίως, […]

Η πρόσφατη αναζωπύρωση της συζήτησης γύρω από τις αμβλώσεις, έστω και μέσα από μια υποτίθεται ομόθυμη αναγνώριση του δικαιώματος των γυναικών να αποφασίζουν για το σώμα τους, έδειξε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινωνία ιδεολογικά αντανακλαστικά που αμφισβητούν αυτό το δικαίωμα και υπογράμμισε ότι τα έμφυλα σώματα κάθε άλλο παρά έχουν πάψει να είναι πεδίο […]

Για μεγάλο διάστημα στελέχη της κυβέρνησης και φιλοκυβερνητικές φωνές προσπάθησαν να πείσουν την ελληνική κοινωνία ότι η φόρτιση γύρω από την τραγωδία των Τεμπών, δεν ήταν παρά το αποτέλεσμα μιας συνωμοσιολογίας, που παράβλεπε τα πραγματικά δεδομένα που υποτίθεται ότι έδειχναν μια σειρά «ανθρώπινων λαθών» και που, σύμφωνα με το ίδιο αφήγημα, ενορχηστρωνόταν από όσους ήθελαν […]

Υποτίθεται ότι δεκαετίες τώρα η αποικιοκρατία αποτελεί παρελθόν. Οι παλιές αποικιακές αυτοκρατορίες που κάλυπταν µεγάλο µέρος του πλανήτη έχουν διαλυθεί. Αν κρατούν κάποιες «υπερπόντιες κτήσεις» είναι πρωτίστως για λόγους γεωπολιτικούς παρά για την άγρια εκµετάλλευση των ιθαγενών πληθυσµών. Φαινοµενικά ο πλανήτης µας κατά βάση είναι οργανωµένος γύρω από την έννοια του ανεξάρτητου κυρίαρχου κράτους, η […]

Στη δεκαετία του 1990 αναδύθηκε ο όρος failed state (αποτυχημένο κράτος), για να περιγράψει κράτη σε κατάρρευση που αδυνατούσαν να προσφέρουν στοιχειώδεις υπηρεσίες και εγγυήσεις ασφάλειας στους πολίτες τους. Συχνά αυτό αποτέλεσε και τη δικαιολογία για μια σειρά από σχέδια ένοπλων στρατιωτικών επεμβάσεων. Ομως, κατά μία παράξενη ιστορική ειρωνεία ο ίδιος όρος μπορεί να περιγράψει […]

Παρότι υποτίθεται ότι μετά την αποδιάρθρωση προηγούμενων υπερεθνικών ομοσπονδιακών μορφών, το δικαίωμα στην κρατική υπόσταση για τις εθνότητες που υπάρχουν στον πλανήτη έχει πλήρως αναγνωριστεί, εξακολουθούμε να έχουμε κινήματα που εκπροσωπούν αδικαίωτα αιτήματα εθνικής ολοκλήρωσης. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το κουρδικό. Τείνουμε, όμως, να τα αντιμετωπίζουμε όχι σε σχέση με την ιστορικότητα […]

Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μέσα στη διεθνή μαρξιστική συζήτηση μια έντονη κριτική στον «δυτικό μαρξισμό», συχνά σε συνδυασμό με την πολεμική ενάντια στη «μεταμοντέρνα θεωρία», τον «ανορθολογισμό» και τον «αριστερό νιτσεϊσμό». Συχνά  αυτό συνδυάζεται με έναν «στρατοπεδισμό» που θεωρεί ότι σήμερα ο κόσμος είναι διαιρεμένος στον δυτικό ιμπεριαλισμό και όσους αντιστέκονται σε αυτόν που περιλαμβάνουν […]