Παναγιώτης Σωτήρης

Στα παιδικά μου χρόνια, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, πρωτοεμφανίστηκε στο περιοδικό «Αγόρι» ο δικαστής Ντρεντ. Τοποθετημένο σε ένα δυστοπικό μέλλον, το συγκεκριμένο κόμικ αφηγείτο τις περιπέτειες ενός δικαστή που ήταν ταυτόχρονα και εκτελεστής των καταδικαστικών αποφάσεων, με την ποινή να είναι συνήθως ο θάνατος, σε ένα όχι και τόσο συγκαλυμμένο σχόλιο για πού […]

Η «ασφαλειοποίηση» των ζητηµάτων της µετανάστευσης κάνει τη φιγούρα του πρόσφυγα ή του µετανάστη χωρίς χαρτιά να αντιµετωπίζεται, ως συνώνυµη της απειλής, συχνά κοντά σε αυτή του «τροµοκράτη». Η ηγεµονία της Ακροδεξιάς σε πολλές «δυτικές δηµοκρατίες» οδηγεί σε µια σκλήρυνση όχι µόνο του νοµοθετικού πλαισίου, που σήµερα είναι προσανατολισµένο στο σφράγισµα των συνόρων, την κράτηση, […]

Η εισαγωγή της λέξης «τοξικότητα» στο πολιτικό μας λεξιλόγιο είναι πρόσφατη. Στα τέλη του 20ου αιώνα, τα δύο βασικά λεξικά αναφοράς για τη νέα ελληνική γλώσσα ανέφεραν μόνο την κυριολεκτική σημασία σε σχέση με τοξικές ουσίες. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα είναι η κυβέρνηση, του πρωθυπουργού προεξάρχοντος, που κατεξοχήν χρησιμοποιεί αυτή την έννοια, για να απαξιώσει […]

Το 2007 ο καθηγητής στο ΜΙΤ Ολιβιέ Μπλανσάρ, έγραψε ένα σημαντικό άρθρο για τα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και συνολικά την οικονομία της Πορτογαλίας και επεσήμανε ότι χώρες που ανήκουν στην ευρωζώνη δεν έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τέτοια προβλήματα μέσα από τον μηχανισμό της υποτίμησης του εθνικού νομίσματος, για τον προφανή λόγο ότι […]

Οταν πενήντα χρόνια πριν ο Πέρι Αντερσον, διευθυντής του πιο επιδραστικού τότε αγγλόφωνου µαρξιστικού περιοδικού, του «New Left Review», έγραφε ένα βιβλίο για τον «δυτικό µαρξισµό» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ράππα) ξαναπιάνοντας έναν όρο που είχε πρωτοεµφανιστεί προπολεµικά πριν τον επαναφέρει µεταπολεµικά ο Μερλό – Ποντί για να περιγράψει τη αντιδιαστολή ανάµεσα στον σοβιετικό […]

Τον Ιούλιο του 2019, λίγες μέρες μετά την ανάληψη καθηκόντων από τη νέα κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, η τότε υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως ανακοίνωνε ότι δεν θα προχωρούσε η διαδικασία ίδρυσης της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Πατρών, που είχε ήδη ψηφιστεί σε νόμο από την προηγούμενη κυβέρνηση. «Η χώρα μας έχει χιλιάδες άνεργους δικηγόρους, δεν […]

«Δεν το συνειδητοποιούν, αλλά τους φέρνουµε την πανούκλα». Αυτή τη φράση φέρεται να είπε ο Ζίγκµουντ Φρόιντ στον Καρλ Γιουνγκ καθώς το καράβι που τους µετέφερε έµπαινε στο λιµάνι της Νέας Υόρκης, όπου πήγαιναν για σειρά διαλέξεων, δείχνοντας ότι αντιλαµβανόταν πόσο ανατρεπτικό ήταν το στίγµα της ψυχανάλυσης. Αλλωστε, λίγες θεωρητικές τοµές υπονόµευσαν αυτονόητες παραδοχές τόσο […]

Η «πρόοδος» της ανθρωπότητας θα µπορούσε να µετρηθεί µε τη διαρκή αύξηση του όγκου των αποβλήτων που παράγει. Παρά την έµφαση στην ανακύκλωση, ο όγκος των αποβλήτων όλων των µορφών – απορρίµµατα, λύµατα, βιοµηχανικά απόβλητα – διαρκώς αυξάνεται. Oσο πιο πολύ παράγουµε και όσο ανεβαίνει ο παγκόσµιος πλούτος, τόσο περισσότερα σκουπίδια κατά κεφαλή βλέπουµε. Γύρω […]

Στη συχνή επιστροφή της δημόσιας συζήτησης στα γεγονότα του 2015, υπάρχουν δύο στοιχεία που επανέρχονται. Το ένα αφορά τις εκτιμήσεις για το υποτιθέμενο τεράστιο κόστος των χειρισμών που έγιναν τότε, μια ιδιότυπη μυθολογία οικονομικής καταστροφής που συνήθως αθροίζει στα κόστη διάφορα μεγέθη με τρόπο, ατεκμηρίωτο – πρώτα και κύρια τον όγκο επιπλέον δανεισμού – παραβλέποντας […]

Την εποχή μας χαρακτηρίζει μια διαρκής επιθυμία ελέγχου. Θέλουμε να ελέγξουμε – και να παρατείνουμε – το μέλλον μας, επενδύουμε στο να είμαστε υγιείς και απαιτούμε από όλους, είτε πρόκειται για το σύστημα υγείας, από το οποίο απαιτούμε τη διαρκή ανακάλυψη νέων τεχνικών που αντιμετωπίζουν ασθένειες, είτε για τους κατασκευαστές των προϊόντων που καταναλώνουμε από […]

Η Ευρωπαϊκή Ενωση αρέσκεται να παρουσιάζει την εικόνα ότι στην Ευρώπη υπάρχει ακόμη σεβασμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτους δικαίου και τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών. Αυτό δεν διατυπώνεται σε αντιπαράθεση μόνο με τις διάφορες παραλλαγές αυταρχικών κρατών, όπως η Κίνα και η Ρωσία, αλλά και με τις Ηνωμένες Πολιτείες – ιδίως στην περίοδο […]

Ενα από τα χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι ότι η πολιτική αντιπαράθεση διεξάγεται συχνά γύρω από ερωτήματα που αφορούν την εγκυρότητα των τοποθετήσεων, είτε ως προς την αλήθεια τους, είτε ως προς το εάν μπορούν να συμπεριλάβουν όλες τις πλευρές της πραγματικότητας, είτε ως προς το εάν μπορούν να συνυπολογίσουν τη θέση όλων των εμπλεκομένων. […]

«Πάντα να ιστορικοποιείς!». Σπάνια τα βιβλία λογοτεχνικής θεωρίας, ιδίως όταν έχουν ένα πυκνό φιλοσοφικό υπόβαθρο, φηµίζονται για τις ατάκες τους. Αυτό δεν ισχύει για «Το πολιτικό ασυνείδητο. Η αφήγηση ως µια κοινωνικά συµβολική πράξη» του Φρέντρικ Τζέιµσον που επιτέλους κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κέδρος σε µετάφραση του Πάνου Σταθάτου, 45 χρόνια µετά την […]

Εάν το σκεφτεί κανείς, ο κ. Τζαβέντ Ασλάμ είναι το πρότυπο του πρόσφυγα ή του μετανάστη που θέλουμε σε αυτή τη χώρα. Βρίσκεται στη χώρα, αυτός και η οικογένειά του, εδώ και πολλά χρόνια, έχει μια συστηματική δημόσια παρουσία εκπροσωπώντας τους ομοεθνείς του αλλά και συνολικά τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, αποτελεί ενεργό μέλος της […]

«Είµαι εδώ επειδή µε ξέρασε η Ιστορία. Είµαι εδώ επειδή οι Λευκοί ήταν στη χώρα µου, κι ακόµα είναι. Τι είµαι; Μια ιθαγενής της δηµοκρατίας. Πρώτα απ’ όλα είµαι θύµα. Την ανθρωπιά την έχω χάσει. Το 1492 και ξανά το 1830. Και παλεύω µια ζωή να την ανακτήσω». Με αυτόν τον τρόπο ορίζει τη θέση […]

Το μέτρο για να κρίνουμε μια κοινωνία, είναι να δούμε πώς φέρεται στα παιδιά της, πώς, δηλαδή, αντιμετωπίζει το ίδιο της το μέλλον. Και ως προς αυτό η δική μας χώρα έχει αποτύχει παταγωδώς. Στην καλύτερη των περιπτώσεων αντιμετωπίζουμε τα παιδιά μας ως μελλοντικό αναλώσιμο υλικό· στην καλύτερη, ως περιττό βάρος. Τους στερούμε το μέλλον, […]

Πώς µπορεί κάποιος που αφιέρωσε µεγάλο µέρος της ζωής του να αναµετρηθεί µε το τι σηµατοδοτεί την ουσία του Εβραϊσµού, που µελέτησε την εβραϊκή παράδοση από τις θεολογικές συζητήσεις του Μεσαίωνα µέχρι το έργο όλων εκείνων των «µη εβραϊκών Εβραίων», κατά τον ορισµό του Ισαάκ Ντόιτσερ, που όρισε τη ζωή και τη στράτευσή του στη […]

Δεν δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι σε θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Πελοπόννησο και την Κρήτη, σε διεθνή ύδατα, αλλά εντός της ελληνικής ζώνης έρευνας και διάσωσης, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις προχώρησαν σε στρατιωτική επιχείρηση εις βάρος σκαφών και πληρωμάτων του στολίσκου αλληλεγγύης στη Γάζα. Δηλαδή, σε μια ζώνη την οποία υποτίθεται ότι η χώρα […]

Στην περίοδο της πανδημίας το ζήτημα της φροντίδας απέκτησε μια ξεχωριστή βαρύτητα. Αυτό είχε να κάνει όχι μόνο με την ανάγκη αυξημένης φροντίδας των ασθενών, ιδίως όσων ανήκαν στις ευάλωτες ομάδες, αλλά και την οδυνηρή διαπίστωση για το πόσο εκτεταμένο ήταν τα τμήμα του πληθυσμού, ακόμη και στις αναπτυγμένες χώρες, που δεν ελάμβαναν τη φροντίδα […]

Στο πανεπιστήμιο όπου διδάσκω πνέει εκλογικός άνεμος. Οχι, δεν έχει να κάνει με την κεντρική πολιτική σκηνή. Απλώς έρχονται εκλογές για τα εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης, τα οποία στη συνέχεια θα εκλέξουν τα εξωτερικά μέλη του, ενώ μετά το σύνολο του Συμβουλίου θα εκλέξει τις πρυτανικές αρχές, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο. Η εκλογή […]

Η άνοδος της Ακροδεξιάς αποτελεί παγκόσμια πολιτική τάση και ήδη υπάρχουν αρκετά παραδείγματα κομμάτων που κάποτε θα θεωρούνταν εκτός του «συνταγματικού τόξου» αλλά σήμερα ασκούν διακυβέρνηση. Θα μπορούσαμε βάσιμα να υποστηρίξουμε ότι σήμερα η Ακροδεξιά είναι η ηγεμονική δύναμη στο ευρύτερο πολιτικό φάσμα «δεξιότερα του Κέντρου». Και εάν υπάρχει μια χώρα στην Ευρώπη όπου θα […]

Προκάλεσε εντύπωση η αναφορά του Πρωθυπουργού, κατά τη διάρκεια πρόσφατης παρουσίας του στην Κρήτη για το Προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, ότι «ενδεχομένως κάποιοι θέλουν να μας γυρίσουν πίσω στην Ελλάδα του 1980», με τον ίδιο να επιμένει ότι το κόμμα του έχει ένα πρόγραμμα που παραπέμπει στην «Ελλάδα του 2030». Και αυτό γιατί μπορεί η […]

Ο θάνατος του Λουί Αλτουσέρ τον Οκτώβριο του 1990 ήρθε έπειτα από 10 χρόνια αναγκαστικής σιωπής. Τον Οκτώβριο του 1980 είχε δολοφονήσει τη σύζυγό του, Ελέν Λεγκοσιέν, μια γυναικοκτονία για την οποία δεν καταδικάστηκε, αφού του αναγνωρίστηκε ψυχιατρικό ακαταλόγιστο, όμως οδήγησε σε μακρές περιόδους ψυχιατρικού εγκλεισμού, εναλλασσόμενες με περιόδους επιστροφής στο σπίτι, όμως χωρίς δημόσια […]

Η επίμονη προβολή από την κυβερνητική πλευρά της θέσης, ότι η απάντηση στην ομοβροντία καταγγελιών της αντιπολίτευσης για τα σοβαρά προβλήματα με την κατάσταση του κράτους δικαίου στη χώρα, θα είναι μια «φυγή προς τα εμπρός» με έμφαση σε ένα σύνολο θεσμικών τομών, δεν φαντάζει μόνο αποφυγή της ανάληψης ευθύνης για μια εντυπωσιακή ακολουθία σκανδάλων […]

Συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε τις πόλεις ως πολεοδομικά συγκροτήματα, αθροίσματα δραστηριοτήτων, παραγωγικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών, ή ως απλές παρατάξεις κτιρίων και ελεύθερων χώρων. Ομως, οι πόλεις, όπως διαμορφώθηκαν στη νεωτερικότητα ως οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά κέντρα, είναι κάτι πολύ παραπάνω από τις δραστηριότητές τους. Είναι πλέγματα κοινωνικών σχέσεων, ανταγωνιστικών κοινωνικών πρακτικών, προσπαθειών να μετατραπούν σε πεδία κερδοφορίας […]

Πριν από μερικά χρόνια, η αναφορά στο εάν μπόρεσαν ή όχι να ελεγχθούν οι «αρμοί της εξουσίας», είχε θεωρηθεί το κατεξοχήν σύμπτωμα μιας αντιθεσμικής αντίληψης για τον έλεγχο και την ενδεχόμενη εργαλειοποίηση του κράτους, κατά παράβαση υποτίθεται των βασικών αρχών της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, αν και στην πραγματικότητα παρέπεμπε στη μάλλον κοινότοπη […]

Οταν πριν από μερικά χρόνια η κυβέρνηση της Μεγάλης Βρετανίας ανακοίνωσε ότι θα μετέφερε αιτούντες άσυλο στη Ρουάντα, με την οποία μάλιστα είχε συνάψει σχετική συμφωνία συνεργασίας, ώστε να γίνεται από εκεί η επεξεργασία των αιτήσεών τους και από εκεί να δρομολογείται η απέλασή τους, είχε προκληθεί μεγάλος σάλος. Το μέτρο είχε θεωρηθεί ότι αποτελούσε […]

Οταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 διακηρυσσόταν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η υπόσχεση ήταν ότι αυτό θα σήμαινε και τέλος της διαρκούς παρουσίας του πολέμου, καθώς δεν θα υπήρχε η αντιπαλότητα ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικά κοινωνικά συστήματα και όλες οι χώρες συμμερίζονταν την προσήλωση στην οικονομία της αγοράς και την προτεραιότητα της ιδιωτικής […]

Οι μεγάλες κινητοποιήσεις στη Λέσβο που απαίτησαν μέτρα για την αντιμετώπιση των κρουσμάτων αφθώδους πυρετού σε κτηνοτροφικές μονάδες του νησιού και στήριξη των παραγωγών, όπως και η αγωνία για την κλίμακα των παρεμβάσεων που θα χρειαστούν για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, δεν θα πρέπει να θεωρηθούν απλώς μια «τυπική» αγροτοκτηνοτροφική κινητοποίηση που ζητά μεγαλύτερες κρατικές […]

Η είδηση, από πολλές απόψεις, αντιστοιχούσε στο παραδοσιακό δημοσιογραφικό στερεότυπο της «βόμβας». Ενας από τους πρωτόδικα καταδικασθέντες για την υπόθεση των υποκλοπών, με χρήση του παράνομου κατασκοπευτικού λογισμικού Predator, «ιδιώτες», ο ισραηλινός ιδιοκτήτης της Intellexa Ταλ Ντίλιαν, με δημόσια δήλωσή του στην εκπομπή «Mega Stories» της Δώρας Αναγνωστοπούλου, είπε κάτι πολύ απλό· ότι η εταιρεία […]

Ενα από τα παράδοξα του πολέμου που διεξάγουν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εναντίον του Ιράν είναι πως παρότι εμμέσως πλην σαφώς έχει επικριθεί ως επικίνδυνος, αποσταθεροποιητικός και χωρίς νομιμοποίηση ακόμα και από αρκετές κυβερνήσεις δυτικών χωρών και παρότι αποδοκιμάζεται σε επίπεδο κοινής γνώμης ακόμα και στις ΗΠΑ, μέχρι τώρα δεν έχει οδηγήσει σε ένα […]

Σε μια περίοδο όπου οι κοινωνικές κατακτήσεις, με την έννοια της κατοχύρωσης δικαιωμάτων στον κοινωνικό πλούτο, τα δημόσια αγαθά και την εργασιακή ασφάλεια, είναι σε υποχώρηση, θεωρούμενες είτε ιστορικές ανορθογραφίες, είτε προσκόμματα στην οικονομική ανάπτυξη, ο μόνος ίσως χώρος όπου δίνεται η εντύπωση ότι κοινωνικά αιτήματα – ως ένα βαθμό τουλάχιστον – ικανοποιούνται, είναι αυτός […]

Πλάι στην αμηχανία για τη μονομερή κήρυξη πολέμου στο Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και την αυξανόμενη ανησυχία για τις επιπτώσεις από την αποσταθεροποίηση μιας ευρύτερης περιοχής που παραμένει κομβική για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, που αποτυπώνεται και στις εκκλήσεις για ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση, έχουν υπάρξει και αρκετές φωνές, από το ευρύτερο φιλοκυβερνητικό […]

Η ειρήνευση αποτελεί κεντρική έννοια του πολιτικού λεξιλογίου μας. Οπουδήποτε υπάρχουν μεγάλες συγκρούσεις, εσωτερικές αλλά και διεθνείς, οι παρεμβάσεις που ακολουθούν έχουν, ή τουλάχιστον υποτίθεται ότι έχουν, ως ορίζοντα την ειρήνευση. Ακόμη και ο πρόεδρος Τραμπ συνδύασε την ανακοίνωση των πολεμικών επιχειρήσεων από κοινού με το Ισραήλ με το ότι αυτός ο πόλεμος, που έχει […]

Στη συζήτηση γύρω από τα όσα έγιναν την περασμένη εβδομάδα στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας-Πειραιά, το πιο σημαντικό δεν ήταν τόσο ο τρόπος που ο αρμόδιος υπουργός κατόρθωσε να παρατείνει τη διατήρηση του θέματος στην επικαιρότητας, πότε επαναφέροντας στο προσκήνιο τη βία με την οποία, κατά δήλωσή του πάντα, βρέθηκε αντιμέτωπος, πότε υπογραμμίζοντας τη μεγαλοψυχία του […]

Συνηθίσαμε τόσο τη ρητορική της Ακροδεξιάς αλλά και μεγάλου μέρους του Κέντρου – εσχάτως κυρίως αυτού – για το πώς ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κινδυνεύει από μια υποτιθέμενη «εισβολή» Αράβων, Αφρικανών και Μουσουλμάνων, που όχι μόνο παραβλέπουμε ότι η ιστορία της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ μόνο χριστιανική ή «λευκή» και ότι το Ισλάμ αποτελεί τμήμα της […]