Κιπ Θορν: ένα Νομπέλ Φυσικής στην Αθήνα

Είναι από τις σπάνιες φορές που έρχεσαι πρόσωπο με πρόσωπο μ’ έναν άνθρωπο που αναζητά τους μηχανισμούς «λειτουργίας» του σύμπαντος και της ίδιας της ζωής. Ο βραβευμένος με Νομπέλ Φυσικής Κιπ Θορν, από τους σπουδαιότερους επιστήμονες παγκοσμίως, έφτασε στη χώρα μας πριν από λίγες μέρες και έδωσε διάλεξη για το έργο και τη σκέψη του στο κατάμεστο Ιδρυμα Ευγενίδου στην Αθήνα. Την επομένη ταξίδεψε μέχρι τη Θεσσαλονίκη, όπου ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας ΑΠΘ.

Ο καθηγητής ήρθε στη χώρα μας σε μια ευτυχή συγκυρία, αφού μερικές εβδομάδες νωρίτερα είχε ανακοινωθεί από μεγάλη ομάδα επιστημόνων η πρώτη επιτυχημένη φωτογράφιση μαύρης τρύπας. Ο Κιπ Θορν με τις επιστημονικές του έρευνες ήδη από τη δεκαετία του 1960, θεωρείται ο άνθρωπος που έχει εισηγηθεί την κοσμολογία της μαύρης τρύπας. Καθώς φοιτούσε στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, ο πρώτος του και καθοριστικός μέντορας, ο Τζον Ουίλερ, τον εισήγαγε στην αθέατη πλευρά των μαγνητικών πεδίων και στην ανακάλυψη του βαρυτικού κύματος. Το καθοριστικό στάδιο για την εξερεύνηση των μαύρων τρυπών του σύμπαντός μας.

Στη διάλεξη ο Κιπ Θορν μας εξήγησε μέσα από την επιστημονική διαδρομή του ιδίου και των ομάδων του, πώς έφτασε να κατανοήσει τα βαρυτικά κύματα. Πώς κατάφεραν οι επιστήμονες να τα εξορύξουν και να τα χρησιμοποιήσουν στην έρευνα. Με μεθοδευμένες κινήσεις και συνεργασίες ιδρυμάτων, έφεραν την τεχνολογική καινοτομία να υπηρετήσει το μεγάλο όραμα: την ανακάλυψη και τη χαρτογράφηση των μαύρων τρυπών. Το 2015, οι προωθημένοι αισθητήρες βαρυτικού κύματος από μια ριξηκέλευθη ερευνητική ομάδα και το πρόγραμμα LIGO, ετοιμάζονταν για το πρώτο σήμα. Τελικά το πρώτο σήμα για την ύπαρξη μαύρης τρύπας, ήρθε στο Λίβινγκστον των ΗΠΑ.

ΓΙΑ ΤΟ BIG BANG. Στις αρχές του 2016 ανακοινώθηκε και επίσημα πως έγινε η πρώτη παρατήρηση βαρυτικών κυμάτων που προέρχονταν από ένα ζευγάρι μαύρων τρυπών. Ο Κιπ Θορν ως βασικό στέλεχος της Ομάδας LIGO, πήρε το Νομπέλ. Το μέγεθος της μαύρης τρύπας είναι συνολικά 62 φορές πιο μεγάλη από τη μάζα του ήλιου. Τις τελευταίες δέκα μέρες δε, έχουμε καταγεγραμμένες πέντε αναταράξεις μαύρων τρυπών. Ο Κιπ Θορν όμως μίλησε και για το μέλλον. Μας είπε ότι τις επόμενες δύο δεκαετίες μπορεί να βρεθούμε σε τροχιά κατανόησης της απαρχής του σύμπαντος. Είναι πολύ πιθανό να εντοπίσουμε και να μετρήσουμε την πηγή της ηλεκτρομαγνητικής του δύναμης. Γνωρίζουμε, είπε χαρακτηριστικά, ότι το περίφημο «Big Bang» προήλθε από βαρυτικά κύματα. Ομως δεν ξέρουμε ακόμη από πού προήλθε αυτή η δύναμη.

Οι μαύρες τρύπες, όπως μας είπε ο νομπελίστας επιστήμονας, δεν έχουν μάζα. Τα χαρακτηριστικά τους ορίζονται από επιφάνεια, χώρο και χρόνο. Η μαύρη τρύπα κρατά την ενέργεια μέσα της και δεν την αφήνει να βγει έξω. Το αντίθετο συμβαίνει με το «Big Bang». Ο,τι πέσει μέσα στη μαύρη τρύπα, περνά τρόπον τινά στην ιστορία της. Με μια έννοια μέσα της μπορείς να δεις το παρελθόν και να το ξαναζήσεις, ενώ διαθέτει μια εξαιρετικά δυνατή εσωτερική βαρύτητα.

Οι περισσότεροι γνώρισαν τον Κιπ Θορν από την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «Interstellar» (2014). Για πρώτη φορά το ευρύ κοινό ήρθε σε επαφή με τα βαρυτικά κύματα και τις μαύρες τρύπες τόσο σε επιστημονικό όσο και σε καλλιτεχνικό επίπεδο. Αν τελικά ο Αϊνστάιν είχε μια βαθιά φυσική διαίσθηση για το σύμπαν, τότε ο Κιπ Θορν είναι ο άξιος συνεχιστής του…