Τα κρυμμένα εγκλήματα της Πολωνίας

Η ανάγνωση αστυνομικών μυθιστορημάτων από χώρες που δεν διακρίνονται τουλάχιστον για την έντονη εμπορική παρουσία στη σύγχρονη σκηνή του αστυνομικού αποδεικνύεται αρκετά συχνά αποτελεσματική. Προσωπικά, με ενδιαφέρουν πάντοτε αυτά τα μυθιστορήματα, καθώς από τη μια δίνουν τη δυνατότητα να μυρίσεις το άρωμα των τοπικών και εθνικών και από την άλλη να εντρυφήσεις στις καθημερινές συνήθειες και την ψυχολογία των κατοίκων.

Υπ’ αυτό το πρίσμα, διάβασα με προσοχή το μυθιστόρημα του νεαρού Πολωνού Zygmunt Miloszewski «Ενας κόκκος αλήθειας» (εκδ. Σκοτεινό Στερέωμα). Γεννημένος το 1976, ο συγγραφέας έχει βραβευτεί με το High Calibre για το καλύτερο πολωνικό αστυνομικό μυθιστόρημα και ήταν υποψήφιος δύο φορές για το έγκυρο γαλλικό Prix du Polar Europeen. Το βιβλίο μάλιστα έγινε ταινία το 2015 από τον πολωνό σκηνοθέτη Μπόρις Λάνκοζ. Η ιστορία διαδραματίζεται στην πανέμορφη πολωνική πόλη του Σαντόμιες, όπου έχει μετοικήσει ο ιδιόρρυθμος εισαγγελέας Τέοντορ Σάτσκι, εγκαταλείποντας τη λαμπερή ζωή της Βαρσοβίας, μετά το μάλλον οδυνηρό διαζύγιό του. Μια ευειδής γυναίκα με σημαντική προσφορά στην κοινωνική ζωή, η Ελζμπιέτα Μπούντνικ, βρίσκεται κατακρεουργημένη με μαχαίρι που κατά την εβραϊκή παράδοση χρησιμοποιείται για τη σφαγή ζώων. Ολα δείχνουν προς την κατεύθυνση μιας τελετουργικής δολοφονίας, που μάλιστα παραπέμπει σε σχετικό πίνακα, στον τοπικό καθεδρικό ναό.

Στην μικρή πόλη, μικρογραφία της πολωνικής κοινωνίας όπως εύστοχα τη σκιαγραφεί ο συγγραφέας, κυριαρχούν πάμπολλες προκαταλήψεις. Ο λανθάνων παραδοσιακός αντισημιτισμός και ο ακήρυκτος πόλεμος «καθαρών» Πολωνών και Πολωνών με εβραϊκή καταγωγή, είναι έτοιμοι να αναδυθούν εκρηκτικά, καθώς τα γεγονότα ακολουθούν δίκην χιονοστιβάδας με την εμφάνιση του δεύτερου πτώματος. Ο Γκζέγκοζ Μπούντνικ, σύζυγος της Ελζμπιέτα, βρίσκεται αποτρόπαια δολοφονημένος με αντίστοιχο τελετουργικό τρόπο.

Ο Σάτσκι αναλαμβάνει τη διερεύνηση των εγκλημάτων, συνεπικουρούμενος από την τοπική εισαγγελέα Μπαρμπάρα Σομπιέραϊ και τον ηλικιωμένο επιθεωρητή Λέον Βίλτσουρ. Από την πρώτη στιγμή, ο Σάτσκι συνειδητοποιεί το χάσμα κουλτούρας με τους τοπικούς παράγοντες. Τον αντιμετωπίζουν ως ικανότατο εισαγγελέα και «διάνοια της εγκληματικής έρευνας» από την πρωτεύουσα, χωρίς όμως να διαθέτει την παραμικρή γνώση για τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά των ανθρώπων της επαρχίας. Οπότε όλοι προσφέρονται να του παρουσιάσουν την εικόνα της μικρής πόλης, όπως όμως έχει διαμορφωθεί μέσα από τη δική τους οπτική.

Ο Σάτσκι αρχικά βαδίζει, σχεδόν μηχανικά, στο μονοπάτι που του υποδεικνύουν και αποπροσανατολίζεται. Οταν όμως συνειδητοποιεί ότι αυτή η στρεβλή πληροφόρηση οδηγεί σε αδιέξοδο, αποφασίζει να ακολουθήσει τον προσωπικό του δρόμο. Τουτέστιν να αγνοήσει το ψέμα που τον κυκλώνει σαν σάβανο και «να αναζητήσει τον ένα κόκκο αλήθειας, που υπάρχει σε κάθε θρύλο». Μέχρι να φτάσει στο τέλος και να εξιχνιάσει την υπόθεση, ανακαλύπτοντας τον σατανικό δολοφόνο, που κρύβεται επιμελώς.

Περιγραφή συναισθημάτων

Το σημαντικότερο επίτευγμα του Miloszewski είναι η αρμονική σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν. Οχι με την έννοια των flash back που χρησιμοποιούνται κατά κόρον στη σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία, αλλά με το εύρημα της περιγραφής των συναισθημάτων των σημερινών ηρώων που κινούνται σ’ ένα εντυπωσιακό σκηνικό των δρόμων και των μνημείων της παλιάς πόλης. Ο συγγραφέας δίνει την αίσθηση ότι ανά πάσα στιγμή οι ήρωές του θα ταξιδέψουν στο παρελθόν ή ακόμη ότι το παρελθόν θα ορμήσει αποφασιστικά να τους στοιχειώσει. Σ’ αυτό βέβαια συντελεί και το δεύτερο εύρημα, όπου το κίνητρο για τη διαλεύκανση των φόνων έρχεται από τη μεταπολεμική περίοδο.

Περίπλοκη, αλλά κατανοητή πλοκή, στέρεα δομημένοι πολυεπίπεδοι χαρακτήρες, ζωντανοί και βουτηγμένοι σε έντονα προσωπικά πάθη, εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία για την πολωνική ιστορία και ατμόσφαιρα που εναλλάσσεται με χορευτική άνεση ανάμεσα στη φωτεινή πλευρά της πόλης και τον φόβο που κρύβεται στις ζοφερές νύχτες των εγκλημάτων. Ο Miloszewski κεντάει με μαεστρία λεπτομέρειες από το παρελθόν, αναγκάζοντας τον αναγνώστη να κρατήσει την ανάσα του και να βουτήξει στα θολά νερά, όπου κρύβονται παλιά ένοχα μυστικά. Παράλληλα, χειρίζεται με άνεση τις ψυχολογικές μεταστροφές των ηρώων του, δίνοντας μεγάλη πειστικότητα στον τρόπο που ενεργούν. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία δύο δυνατών κεντρικών χαρακτήρων… Του Σάτσκι και της Σομπιέραϊ.

Η ανατροπή του τέλους αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό πλεονέκτημα στο μυθιστόρημα, οι αδυναμίες του οποίου εντοπίζονται μόνο στη χρήση συγγραφικών ευκολιών και την επιμονή σε κάποια σημεία ως προς την καταγραφή υπερβολικού όγκου πληροφοριών.

Zygmunt Miloszewski
Ενας κόκκος αλήθειας
Μτφ. Αναστασία Χατζηγιαννίδη, εκδ. Στερέωμα, σελ. 465
Τιμή: 16,96 ευρώ