Υπενθυμίσεις {LF}για την Ευρώπη

Αναμφισβήτητα ο δημόσιος διάλογος για τις ευρωεκλογές διαμορφώνεται, όπως άλλωστε και στις άλλες χώρες και διαχρονικά, από την εσωτερική πολιτική και τα προβλήματα που αυτή θέτει. Βέβαια εκφέρεται και κάποιος λόγος για την Ευρώπη, αλλά αυτός είναι συνήθως μεμψίμοιρος, απλοϊκός και καταγγελτικός. Το ίδιο όμως συμβαίνει σε όλη την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ως μια βιωμένη πρόταση πολιτικής, πολιτισμικής και οικονομικής ενότητας, βάλλεται από παντού. Η οικονομική κρίση, η ανεργία και η ανασφάλεια, η αποδόμηση του κράτους πρόνοιας, οι ενδοευρωπαϊκές πολλαπλές αντιθέσεις, η άνοδος του λαϊκισμού και της Ακροδεξιάς και άλλα πολλά, προεικονίζουν μια επερχόμενη δυστοπία. Εθνικιστές και διεθνιστές, παραδοσιοκράτες και νεωτεριστές, ακροδεξιοί και ακροαριστεροί, βάλλουν από κοινού έστω και αν ορμώνται από διαφορετικές αφετηρίες. Χαρακτηριστική είναι η στάση απέναντι στο μεταναστευτικό ζήτημα. Η εθνολαϊκιστική Δεξιά θεωρεί ότι η Ευρώπη είναι ένα ξέφραγο αμπέλι και έχει αλωθεί από τους μετανάστες, ενώ η ουμανιστική Αριστερά την εγκαλεί ως την κύρια υπεύθυνη για τα προβλήματά τους.

Ο αντιευρωπαϊσμός αυτού του είδους και ο λεγόμενος ευρωσκεπτικισμός βρίσκουν εύφορο έδαφος και στην Ελλάδα. Γι’ αυτό ευθύνεται επιπλέον η παρούσα, συνολική πλέον, κρίση και η κυριαρχία μιας απλοϊκής, δημαγωγικής και λαϊκιστικής ανάγνωσής της. Ως αιτία της κρίσης θεωρήθηκε η πολιτική των ευρωπαϊκών χωρών με προεξάρχουσα αυτή της Γερμανίας. Τα αντιδραστικά πολιτικά και ιδεολογικά αντανακλαστικά, που αναπτύχθηκαν από την τέτοιου είδους θεώρηση της κρίσης, συναντήθηκαν με τον υφέρποντα πάντα αντιδυτικισμό και τη θρησκευτική και πολιτισμική παραδοσιοκρατία μερίδων της εγχώριας κοινωνίας και συνετέλεσαν στην άνοδο του αντιευρωπαϊσμού. Ομως η αντιευρωπαϊκή ποικίλη προδιάθεση είναι αντίθετη με όλη την ιστορική διαδρομή της χώρας και τις διαχρονικές πολιτισμικές της επιλογές. Οι ηγετικές τάξεις του έθνους, μετά την Επανάσταση του 1821 προσέτρεξαν στην Ευρώπη και δημιούργησαν, παρά τα όποια λειτουργικά και τα άλλα προβλήματά τους, αντίστοιχους πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς, αρνούμενες τον ανατολικό δεσποτισμό, και στην οθωμανική και στη σλαβορωσική του εκδοχή. Η εθνική ολοκλήρωση δε και η σταδιακή επέκταση των εδαφών πραγματώθηκαν μόνον όταν η χώρα ήταν μέλος των διάφορων συμμαχιών των δυτικών ευρωπαϊκών δημοκρατιών. Αντίθετα, οι εθνικές καταστροφές συνέβησαν όταν η Ελλάδα ήταν απομονωμένη και δρούσε υπό την κυριαρχία των ποικίλων ιδεοληψιών της. Ενα από τα μεγαλύτερα μεταπολιτευτικά επιτεύγματα, εξάλλου, ήταν η ένταξη στην τότε ΕΟΚ και η είσοδος στη ζώνη του ευρώ αργότερα.

Μήπως λοιπόν χρειάζεται η ανάδειξη των θετικών πλευρών του ευρωπαϊκού εγχειρήματος; Μήπως η αντίληψη για την Ευρώπη εξαρτάται και από την οπτική γωνία θέασής της; Πράγματι, εάν η τρέχουσα πολιτικοοικονομική κατάσταση της Ευρώπης συγκριθεί με τα μεγαλεπήβολα σχέδια που διατυπώθηκαν από την ιδρυτική της συνθήκη έως τη μέχρι τώρα διαδρομή της, ίσως να δικαιολογείται η γενικευμένη δυσθυμία απέναντί της. Εάν όμως συγκριθεί με τον υπόλοιπο πλανήτη, η Ευρώπη φαντάζει σαν μια όαση ευημερίας, κοινωνικής προστασίας και, κυρίως, ελευθερίας. Προφανώς και η κρίση είναι παρούσα και οι συνέπειές της άμεσες και ορατές. Ο ευρωπαϊκός πολιτικός και κοινωνικός χώρος όμως είναι σχεδόν ο μόνος όπου η διαμαρτυρία και η διεκδίκηση, η σύγκρουση και ο διάλογος, η κριτική και ο αγώνας και η αγωνία για τα πάσης φύσεως δικαιώματα εκδηλώνονται και διατυπώνονται ελεύθερα.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ένα διαρκές πεδίο πάλης και σ’ αυτό θα πρέπει να αγωνίζεται και η Ελλάδα.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου