«Δεν υπάρχει ελπίδα τόσο δυνατή όσο η Ευρώπη»

«Αυτό που όλος ο κόσμος βλέπει και καταλαβαίνει, είναι το επισφαλές του κοινοτικού οικοδομήματος, που ταλανίζεται από φυγόκεντρες τάσεις, και απειλείται από τις έξωθεν εναντιώσεις… Αυτό που απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από τις ευρωπαϊκές Κοινότητες, άλλοι το έχουν ήδη επισημάνει: είναι η λαϊκή στήριξη, η συνειδητοποίηση από τους ευρωπαϊκούς λαούς της αλληλεγγύης τους, το κοινό συναίσθημα πως το εθνικό πλαίσιο είναι υπερβολικά στενό και πως μέσα στις Κοινότητες θα αποκτήσει μορφή το μέλλον, αν έχει μέλλον η Ευρώπη».

Εχουν περάσει 61 χρόνια αφότου απηύθυνε την προειδοποίηση αυτή η ομάδα εργασίας που είχε συσταθεί στο πλαίσιο της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, υπό τον βέλγο πολιτικό και νομικό Φερνάν Ντεούς. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα δεν περιελάμβανε τότε παρά μόνο τα έξι ιδρυτικά της κράτη – μέλη – Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία. Τα λόγια είναι παλιά αλλά τα δεινά αιώνια.

Οι εισηγητές αυτής της έκθεσης ήταν που πρότειναν την εκλογή των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του διαδόχου της Ευρωπαϊκής Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, με άμεση καθολική ψηφοφορία. Θεωρούσαν πως αυτή η καινοτομία θα προκαλούσε «στους λαούς των έξι χωρών ένα σωτήριο σοκ»: «Από τη συνειδητή συμμετοχή τους θα προκύψει η μοναδική βούληση που μπορεί να στηρίξει το κοινοτικό οικοδόμημα πέρα από τα μικρογεγονότα, τις διαφορές και τις ιδιαιτερότητες της στιγμής», έγραφαν. Νόμιζαν. Από το 1979, οπότε εξελέγησαν για πρώτη φορά τα μέλη του Ευρωκοινοβουλίου με άμεση ψήφο, μέχρι σήμερα, αυτό που παρατηρεί κανείς δεν είναι τόσο μία «συνειδητή συμμετοχή» όσο μία αποχή – ρεκόρ: από 38% τότε. έφτασε πανευρωπαϊκά στο 57,39% το 2014. Και οι δημοσκόποι προβλέπουν ότι θα ανεβεί στο 59% στις ευρωεκλογές αυτού του Μάη.

«Εκλογές δευτέρας διαλογής». Ετσι είχαν χαρακτηρίσει δύο γερμανοί ερευνητές, οι Κάρλχαϊντς Ράιφ και Χέρμαν Σμιτ, τις ευρωεκλογές το 1980, σε άρθρο τους στην «European Journal of Political Research». Και κακά τα ψέματα, «εκλογές δευτέρας διαλογής» παραμένουν. Η συμμετοχή, το ενδιαφέρον, είναι μικρότερα από ό,τι στις εθνικές εκλογές, στις προεκλογικές εκστρατείες κυριαρχούν κατά κανόνα τα εθνικά διακυβεύματα, οι ευρωεκλογές λειτουργούν συχνά σαν αντηχείο των εθνικών νευρώσεων και η επονομαζόμενη «ψήφος διαμαρτυρίας» πάει σύννεφο – αποτέλεσμα όλων αυτών είναι τα αυξημένα ποσοστά των περιφερειακών ή εξτρεμιστικών κομμάτων.

Αλλά όλα αυτά είναι ιστορίες θεωρητικές, ανιαρές, το πρόβλημα το γνωρίζουμε και δεν λύνεται με αναλύσεις. Πάθος χρειάζεται, ανάλογο με εκείνο που επιδεικνύουν οι εχθροί της Ευρώπης, σαν αυτό που έβγαζε τις προάλλες ο πολυβραβευμένος ισπανός συγγραφέας Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα, ο συγγραφέας της «Πανσελήνου» (εκδ. Πατάκης), του «Φύλακα του Μυστικού» (εκδ. Αλεξάνδρεια) και πιο πρόσφατα, του «Ενας μοναχικός περίπατος ανάμεσα στον κόσμο», στο άρθρο γνώμης που υπέγραψε στη «Monde». Πάθος και μνήμη.

Είναι 63 χρόνων ο Μολίνα. Θυμάται όταν δεν ήταν Ευρωπαίος. Θυμάται πως ένιωθε κλεισμένος σε μια χώρα που έμοιαζε στο περιθώριο του κόσμου. Πως αισθανόταν σαν να είχε γεννηθεί με μία κακοτυχία ή μια αναπηρία που δεν υπήρχαν πέρα από τα βόρεια σύνορα της χώρας του. Πως ονειρευόταν εκείνο που, από την άλλη πλευρά των συνόρων, ήταν η φυσιολογική ζωή: την ελευθερία να μετακινείσαι εδώ και εκεί, να διαβάζεις αυτό που θέλεις, και να βλέπεις τις ταινίες που θέλεις, να επιλέγεις εσύ ο ίδιος τους πολιτικούς σου εκπροσώπους και να τους υποχρεώνεις να λογοδοτούν για τις πράξεις τους. Θυμάται πως ζούσε, μακριά από την Ισπανία του Φράνκο, μία δεύτερη, υποθετική ζωή, στις χώρες όπου εξέδιδαν σαν να ήταν το πιο φυσιολογικό πράγμα τα βιβλία που στην πατρίδα του ήταν απαγορευμένα, όπου μπορούσαν να κυματίζουν στους δρόμους σημαίες και πανό που στη χώρα του θα σήμαιναν φυλάκιση αυτομάτως. Θυμάται την πρώτη φορά που πέρασε τα σύνορα με τη Γαλλία, μέσα στη νύχτα, πώς είχε κατεβεί από το τρένο μέσα στο σκοτάδι και το κρύο, πώς είχε δείξει το διαβατήριό του, το πρώτο που χρησιμοποιούσε στη ζωή του, πώς περίμενε, λίγο τρομαγμένος, όσο το περιεργαζόταν ο συνοριοφύλακας, πριν τον κοιτάξει με αυτή την ενστικτώδη αλαζονεία του ανθρώπου που διαθέτει μία ελάχιστη, αλλά ουσιαστική δόση εξουσίας, την εξουσία να ανοίξει ή να κλείσει τα σύνορα. Εκείνα, ακριβώς εκείνα, τα κλειστά σύνορα που είχαν κάνει το 1940 τον Γερμανοεβραίο Βάλτερ Μπένγιαμιν, έναν από τους σημαντικότερους και πολυσχιδέστερους στοχαστές του εικοστού αιώνα, να αυτοκτονήσει, από φόβο μήπως πέσει στα χέρια της Γκεστάπο. Περάσαν χρόνια και ξεχάσαμε. Οτι η ΕΕ χτίστηκε πάνω σε ερείπια, σε έναν κοινό τάφο δεκάδων εκατομμυρίων νεκρών. Οτι παρά τις φοβερές της ελλείψεις και τα πολύ μεγάλα της σφάλματα, παρά τις αδικίες και τις ανισότητες, προσφέρει ελευθερίες, δικαιώματα και προστασία περισσότερα από ό,τι οποιαδήποτε άλλη περιοχή του κόσμου. Οτι «δεν υπάρχει ελπίδα τόσο δυνατή όσο η Ευρώπη». Πάθος χρειάζεται, πάθος, μνήμη και δουλειά.