«Το εκπαιδευτικό σύστημα κάνει {LF}τα παιδιά ρομπότ»

«Τον γνωρίζουν και τον αγαπούν πιστεύω και τα παιδιά που δεν έχουν γεννηθεί ακόμα», έχει πει η ακαδημαϊκός και ποιήτρια Κική Δημουλά για τον Ευγένιο Τριβιζά. Και προφανώς συμφωνούμε για τον Πατριάρχη των Παραμυθιών, για τον συγγραφέα και πανεπιστημιακό που έχει διαμορφώσει και διαμορφώνει την συναισθηματική αγωγή πολλών γενεών με το έργο του και που κατέχει μια κορυφαία θέση σε αυτό που θα λέγαμε «σκηνοθέτη ονείρων και κόσμων». Η δική μου γενιά, διαμορφωμένη από την περίφημη Φρουτοπία του, πάντα είχε στον νου της τον Τριβιζά ως έναν παντεπόπτη της πραγματικότητας αλλά και έναν δημιουργό της δικής του Νεφελοκοκκυγίας με εκατοντάδες στόρι, παραμύθια, ήρωες, κόσμους, πάνω απ’ το εφήμερο αλλά και με λεπτό τρόπο μέσα σε αυτό. Η επικράτεια που φτιάχνει στέκεται ενδιάμεσα στον κόσμο των ενηλίκων και των παιδιών, μια Ευτοπία παραμυθιών και μηνυμάτων μακριά από πολιτικολογίες, διδακτισμούς και απλοϊκά σχήματα. Ο Ευγένιος Τριβιζάς μάς δίνει την Τέταρτη Εντολή και συνομιλούμε μαζί του εφ’ όλης της ύλης κι ενώ εκείνος συνεχίζει να γράφει, να ονειρεύεται, να διδάσκει – διαμένει στη Βρετανία μεγάλο διάστημα ως πανεπιστημιακός με ειδίκευση στην Εγκληματολογία – να στήνει τις ονειροπαγίδες του για μικρούς και μεγάλους. «Ως Ελληνίδα με οδηγεί στους κλασικούς προγόνους μας, τον Αίσωπο, τον Αριστοφάνη και τον Διογένη, για την αναζήτηση του νέου ανθρώπου», είχε επίσης πει για τον Τριβιζά η Νίκη Γουλανδρή, πρόεδρος Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας και δικαίως τον κατατάσσει στη χορεία των συνεχιστών της λαμπρής μας φιλοσοφικής και fiction μας παράδοσης.

Δίνετε την αίσθηση πως γράφετε ακατάπαυστα, αλήθεια γράφετε τώρα και τι;

Γράφω δύο νέα μυθιστορήματα με οικολογικό περιεχόμενο: «Το κουδούνι του τρόμου» με θέμα έναν θηριοδαμαστή που επιδίδεται σε παράνομο εμπόριο υπό εξαφάνιση μυρμηγκοφάγων και την «Εκδίκηση που ήρθε από το κρύο» με θέμα την υπερθέρμανση του πλανήτη και ήρωες μια μυστική ομάδα εκδικητών πιγκουίνων που έρχονται από το κρύο για να τιμωρήσουν τους ανθρώπους.

Εγκληματολογία και παραμύθι. Πώς συνδυάζονται ή μήπως έχουν αυτοτελή και διακριτή παρουσία μέσα σας και γύρω σας;

Πρόκειται για μια συνεχή εναλλαγή αισθήσεων και παραστάσεων. Από νηπιαγωγεία σε φυλακές, από παρασκήνια θεάτρων σε κελιά αστυνομικών σταθμών, από αίθουσες δικαστηρίων σε παιδικές χαρές. Εχουν, όμως, και κάτι το κοινό. Τόσο ο εγκληματολόγος όσο και ο δημιουργός παραμυθιών παρατηρεί αυτό που για πολλούς περνάει απαρατήρητο. Και για τους δύο το φαινομενικά ασήμαντο έχει σημασία πολλές φορές καθοριστική. Ενα καλαμάκι πορτοκαλάδας, ένα ξυλάκι παγωτού, ένα κουκούτσι κερασιού, ένα χρυσόχαρτο από σοκολατάκι, ένα καμένο σπίρτο μπορεί να κρύβουν τόσο τη λύση ενός ειδεχθούς εγκλήματος όσο και ένα υπέροχο παραμύθι. Tα θέματα, άλλωστε, που απασχολούν τη σύγχρονη εγκληματολογία, δηλαδή η ενοχή, η αθωότητα και η τιμωρία προσφέρουν πλούσιο υλικό για τα βιβλία μου, όπως για παράδειγμα η δίκη από γαιοκτήμονες του ανυπάκουου σκιάχτρου που ονειρεύεται να πετάξει με την κατηγορία της παράβασης του νόμου της βαρύτητας στο «Ονειρο του Σκιάχτρου». Στο βιβλίο μου πάλι «Ποιος Εκανε Πιπί στον Μισισιπή;», ο καπετάνιος ενός ποταμόπλοιου γεμάτου με παπάκια που πάνε εκδρομή ανακαλύπτει ότι ένα από αυτά έκανε πιπί στο ποτάμι και προσπαθεί να το πείσει να ομολογήσει, ενώ στο βιβλίο «Η Νύχτα της Μπανανόφλουδας» η ηρωίδα πετάει μια μπανανόφλουδα στον δρόμο. Οταν αναλογίζεται τις συνέπειες και την ενδεχόμενη τιμωρία, ξεκινάει για μια ριψοκίνδυνη και περιπετειώδη αναζήτηση της μπανανόφλουδας στη σκοτεινή νύχτα.

Αλήθεια, σήμερα με την κυριαρχία του Ιντερνετ, υπάρχει χώρος για ένα παιδικό βιβλίο;

Πάντα θα υπάρχει χώρος για ένα παιδικό βιβλίο, ανεξάρτητα από το αν η μορφή του είναι παραδοσιακή ή σύγχρονη, έντυπη ή ηλεκτρονική. Γενικότερα τις φορητές συσκευές ανάγνωσης ηλεκτρονικών βιβλίων (electronic book readers) τις βλέπω σαν μια εξέλιξη του βιβλίου τσέπης. Με τις απεριόριστες δυνατότητες ψηφιακού περιεχομένου εκατοντάδων χιλιάδων σελίδων σε λίγο δεν θα κυκλοφορούμε με βιβλία αλλά με «βιβλιοθήκες τσέπης» στο σακάκι ή το μπλουτζίν μας.

Πώς μπορεί να γράφει κάποιος για παιδιά διατηρώντας την παιδική ματιά του, αλλά και ταυτόχρονα την όποια παιδαγωγική βάση;

Αφαιρώντας τις ασφυκτικές παρωπίδες της σοβαροφάνειας και του στείρου υποκριτικού διδακτισμού.

Εχετε πει αυτό για τα παιδιά: «Μαθαίνουν να υπηρετούν την πραγματικότητα, ενώ θα έπρεπε να μαθαίνουν να την ξεπερνάνε». Γιατί και πώς το εννοείτε;

Εννοώ ότι στόχος της εκπαίδευσης δεν πρέπει να είναι τόσο η μετάδοση γνώσεων όσο η καλλιέργεια της δημιουργικότητας και φαντασίας του παιδιού, ώστε να μπορεί να κάνει σωστή εκμετάλλευση αυτών των γνώσεων. Αλλωστε η γνώση στην εποχή μας είναι προσπελάσιμη σε δευτερόλεπτα. Γιατί να σπαταλάμε τον χρόνο μας μαθαίνοντας γεγονότα, όταν όσα μέχρι τώρα ήταν απαραίτητο να τα απομνημονεύουμε μπορούμε να τα έχουμε διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή κυριολεκτικά σε μια μικρή συσκευή στην τσέπη μας σήμερα ή σε ένα ζευγάρι γυαλιά αύριο; Οπως είχε πει ο Αϊνστάιν: «Never memorize something you can look up».

Πώς εμπνέεστε τους ήρωές σας;

Αλλοτε τους ονειρεύομαι και άλλοτε με κυριεύουνε.

Πώς, αλήθεια, πρωτογράψατε;

Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες αναμνήσεις της μητέρας μου, η συγγραφική μου καριέρα άρχισε σε νηπιακή ηλικία, όταν έπεσε στα χέρια μου ένας παλιός τηλεφωνικός κατάλογος και ένα μολύβι φάμπερ. Περνούσα ώρες ατελείωτες γυρίζοντας μία μία τις σελίδες του και γεμίζοντάς τες με μουτζούρες. Οταν το μολύβι σωνόταν, διαμαρτυρόμουν, μου το έξυναν και συνέχιζα. Οταν κάποια στιγμή εξαντλήθηκαν οι σελίδες, άρχισαν να μου αγοράζουν τετράδια και μπλοκ για να κάθομαι φρόνιμα. Δεν είναι, λοιπόν, απορίας άξιο ότι από τις πρώτες λέξεις που εκστόμισα ήταν οι λέξεις «μπολαλά» και «μπολίλι», οι οποίες για κάποιον ανεξιχνίαστο λόγο σήμαιναν «βιβλίο» και «μολύβι».

Είχατε εσείς αγαπημένους συγγραφείς νεότερος και αν επηρεαστήκατε αναρωτιέμαι.

Ο Οσκαρ Ουάιλντ, ο Λούις Κάρολ, ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες, ο Αντουάν ντε Σεντ-Εξιπερί, ο Τζόναθαν Σουίφτ, ήταν από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς. Βιβλία όπως «Το Αηδόνι και το Τριαντάφυλλο», «Τα γενέθλια της Ινφάντα», «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων», «Ο Μικρός Πρίγκιπας», «Ο Δον Κιχώτης», «Τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ» έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τον διηλικιακό χαρακτήρα τους. Είναι ταυτόχρονα απλά και περίπλοκα, εύληπτα και εμβριθή. Μπορεί να τα απολαύσει τόσο ένα μικρό παιδί όσο και ένας ώριμος ενήλικας. Αυτά είναι τα πρότυπά μου.

Θα γράφατε ένα παραμύθι για το μεταίχμιο του Brexit ή αποφεύγετε κάθε προφανή εμπλοκή με τον πολιτικό σχολιασμό;

Μόνο με συμβολικό ή αλληγορικό τρόπο· ίσως μια ιστορία για διλήματα που διχάζουν, αποφάσεις που όλα λαμβάνονται βάσει ελλιπούς ή παραπλανητικής πληροφόρησης, για ψήφους που ρίχνονται αψήφιστα.

Υπάρχει μυστικό του καλού – πετυχημένου παραμυθιού;

Πρωταρχικά το πετυχημένο παραμύθι πρέπει να διασκεδάζει το παιδί, να διευρύνει τους δημιουργικούς του ορίζοντες, να καλλιεργεί τη φαντασία του. Εμμεσα μόνο να μεταδίδει το όποιο μήνυμα.

Ποια είναι τα τελευταία σας παιδικά βιβλία;

Τρία· δύο από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα και ένα από τις εκδόσεις Καλέντη. Το πρώτο έχει τίτλο «Το Αγόρι που Ο,τι Αγγιζε Γινότανε Γλυκό». Ηρωάς του είναι ένα αγόρι που ενώ τρέχει ανέμελο με ένα πατίνι, σκοντάφτει σε μια μανταρινιά και πέφτει στο κεφάλι του ένα μανταρίνι. Μέσα από το μανταρίνι βγαίνει ένα τζίνι και του ζητάει να κάνει μια ευχή που αμέσως θα πραγματοποιηθεί! Το αγόρι που τρελαίνεται για γλυκά και κάθε λογής ζαχαρωτά, κέικ, προφιτερόλ, κρεμ καραμελέ, κρέπες και παγωτά αποφασίζει να επωφεληθεί από την ευκαρία, χωρίς να φαντάζεται τι αναπάντεχες μεταμορφώσεις και τι φοβερές δοκιμασίες το περιμένουν! Το δεύτερο είναι «Τα Τρία Μικρά Χαμαιλεοντάκια» · σύμφωνα με ανακοίνωση της Υπηρεσίας Προστασίας της Ανθρωπότητας από Εξωγήινους Χαμαιλέοντες, το πρώτο ασπρόμαυρο – πολύχρωμο βιβλίο στην εκδοτική ιστορία του σύμπαντος. Το τρίτο είναι «Ο Πόλεμος της Κουτσουλιάς», το τελευταίο βιβλίο της σειράς των θεατρικών μου έργων με γενικό τίτλο «Η Αυλαία των Θαυμάτων».

Τον Ιούνιο στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στα πλαίσια του Summer Nostos Festival του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, παρουσιάζεται το ονειρόδραμά σας «Οι Δραπέτες της Σκακιέρας». Θα καταφέρουν να αποδράσουν;

Θα το προσπαθήσουν. Αυτή τη φορά, είκοσι χρόνια μετά την πρώτη τους απόπειρα στη Λυρική Σκηνή, ίσως τα καταφέρουν με βοήθεια τις αξέχαστες συνθέσεις του Γιώργου Κουρουπού, του μηχανοδηγού του τρένου των πλήκτρων.