Αξιοπιστία, {CR}η συνταγή {CR}της επιτυχίας

Είναι δύσκολες εποχές για τους δημοσιογράφους. Ηγέτες από τον Εμανουέλ Μακρόν έως τον Τζέρεμι Κόρμπιν τούς κατηγορούν ότι γράφουν ψέματα. Στις ΗΠΑ έκλεισαν 1.800 τοπικές εφημερίδες την τελευταία 15ετία και στη Βρετανία άλλες 245. Στη Γαλλία οι πωλήσεις των εφημερίδων βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο εδώ και τρεις δεκαετίες – στις διαδηλώσεις των Κίτρινων Γιλέκων οι δημοσιογράφοι δέχονται συχνά επιθέσεις. Το Ιντερνετ συνεχίζει να ροκανίζει δημοσιογραφικές θέσεις εργασίας και οι διαφημιστές μεταναστεύουν στα ψηφιακά μέσα.

Παρ’ όλα αυτά, οι σημαντικές εφημερίδες και περιοδικά φαίνεται να τα πηγαίνουν πολύ καλά σε αυτήν τη δύσκολη εποχή. Οι «New York Times», η «Washington Post», η «Guardian», το «New Yorker» και το «Atlantic» όχι μόνο έχουν προσαρμοσθεί στις νέες συνθήκες, αλλά σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Οι «New York Times» έχουν πάνω από 4 εκατομμύρια συνδρομητές στην ιστοσελίδα τους – στις καλύτερες εποχές της έντυπης κυκλοφορίας, το 1994, ήταν 1,18 εκατ. Οι «Financial Τimes» συμπλήρωσαν ένα εκατομμύριο συνδρομητές – ο μεγαλύτερος αριθμός στην 131 χρόνων ιστορία του εντύπου.

Η άνοδος του λαϊκισμού που άρχισε να γίνεται αισθητή το 2016 σε όλο τον κόσμο είναι ένας από τους λόγους. Ο «εχθρός» των λαϊκιστών ήταν από την πρώτη στιγμή οι μεγάλες και έγκυρες εφημερίδες, με τους μορφωμένους δημοσιογράφους και την εξακρίβωση πηγών και στοιχείων πριν δημοσιευθούν. Κράτησαν έντονα κριτική στάση απέναντι στον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αλλά και στις τραγελαφικές κινήσεις της βρετανίδας πρωθυπουργού Τερίζα Μέι σχετικά με την εμμονή της για το Brexit. Και συνεχίζουν. Η σταθερή τους θέση μαζί με την επιμονή στην έγκυρη ενημέρωση αποτελούν το πιο ισχυρό ανάχωμα στον λαϊκισμό και στα fake news – αυτό αποτυπώνεται και σε όσες έρευνες έχουν γίνει, καθώς οι πολίτες απαντούν κατηγορηματικά πως οι έγκυρες εφημερίδες αποτελούν την πιο αξιόπιστη πηγή ειδήσεων.

Μέχρι πρόσφατα, βέβαια, οι εφημερίδες δεν γνώριζαν τι προτιμούσαν οι αναγνώστες τους, αλλά στην ψηφιακή εποχή πλέον το μαθαίνουν: διαβάζουν άρθρα που επιβεβαιώνουν την ταυτότητά τους. Στα αγγλόφωνα ΜΜΕ αυτό σημαίνει οτιδήποτε για τον Τραμπ ή το Brexit. Εν μέρει, γι’ αυτό οι «New York Times» επιμένουν τόσο στην αμερικανική κουλτούρα και ίσως καλύπτουν ακόμα και υπερβολικά κάποιες φορές την ιστορία για τις σχέσεις του Τραμπ με τη Ρωσία – αν και αυτό έχει να κάνει και με το γεγονός ότι την εφημερίδα αυτή μαζί με την «Washington Post» προτιμούν όσοι κυβερνητικοί θέλουν να κάνουν διαρροές.

Τα μεγάλα έντυπα διαμορφώνουν πλέον μια νέα σχέση με τους αναγνώστες τους. Το περιοδικό «Nation» διοργανώνει ταξίδια σε Ιράν και Κούβα. Η «Guardian» έχει φτιάξει διαδικτυακό κλαμπ γνωριμιών με τίτλο «Soulmates». Οι αναγνώστες αποκτούν συναισθηματική σύνδεση με τα αγαπημένα τους έντυπα – από τις δωρεές των αναγνωστών της η «Guardian» ουσιαστικά σώθηκε.

Η σουηδική «Dagens Nyheter» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πριν από μία δεκαετία έβλεπε την κυκλοφορία της και τη διαφήμιση που λάμβανε να μειώνονται με σταθερούς ρυθμούς. Σε αυτό σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός πως μεταξύ 2009 και 2013 το ποσοστό των ενήλικων Σουηδών που διάβαζαν καθημερινά μια εφημερίδα μειώθηκε από το 75% στο 56%. Το 2000 η σουηδική εφημερίδα πουλούσε καθημερινά περί τα 370.000 φύλλα, ενώ το 2015 περίπου 250.000 φύλλα. Εκείνη τη χρονιά οι διαδικτυακές συνδρομές δεν ξεπερνούσαν τις 2.000. Σήμερα, πέντε χρόνια αργότερα, η εφημερίδα είναι και πάλι κερδοφόρα με 160.000 συνδρομητές που έχουν πρόσβαση αποκλειστικά στην ηλεκτρονική έκδοσή της (έναντι 11,5 ευρώ μηνιαίως) και άλλους 170.000 που λαμβάνουν καθημερινά και την έντυπη έκδοση.

Ποιο είναι το μυστικό της επιτυχίας; Οπως αναφέρουν οι «Financial Times» που φιλοξένησαν σχετικό ρεπορτάζ με τίτλο «Η επανεφεύρεση μιας σουηδικής εφημερίδας δείχνει τον δρόμο για όλη τη βιομηχανία του Τύπου», η «Dagens Nyheter» «κατάφερε να διαχωρίσει το “χαρτί” από την “εφημερίδα”, αγοράζοντας έτσι ένα εισιτήριο για το μέλλον». Ουσιαστικά, η διεύθυνση της εφημερίδας άρχισε να αντιμετωπίζει το smartphone ως σημείο πώλησης εφημερίδων 24ωρης λειτουργίας. Και διαπίστωσε ότι οι αναγνώστες – καταναλωτές είναι κάτι περισσότερο από πρόθυμοι να πληρώσουν για περιεχόμενο που εκτιμούν και δεν μπορούν να βρουν εύκολα αλλού. Ετσι, τα τελευταία χρόνια η σουηδική εφημερίδα ρίχνει όλο το βάρος της στην παραγωγή ποιοτικής δημοσιογραφίας, παρόλο που είναι δαπανηρή.

Το 2013 ανέλαβε τη διεύθυνση ο 34χρονος Πιέτερ Βολοντάρσκι, ο οποίος, μεταξύ άλλων, επέλεξε να ακολουθήσει μια διαφορετική πολιτική απέναντι στο Facebook και την Google – αποφάσισε να μη διανέμεται το περιεχόμενο της εφημερίδας μέσω των υπηρεσιών ενημέρωσης αυτών των δύο ιντερνετικών κολοσσών. Προέτρεψε όμως τους δημοσιογράφους του να αντιμετωπίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως πηγές ιδεών, δηλαδή η ερευνητική δουλειά τους να ξεκινά εκεί όπου σταματούν τα social media. «Οι δημοσιογράφοι της κάνουν ό,τι οι περισσότεροι πολίτες αδυνατούν – χρησιμοποιούν το υλικό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να πιέσουν πολιτικούς, να ελέγξουν αστυνομικά τμήματα, να θέσουν δύσκολες ερωτήσεις σε επιχειρηματικούς ηγέτες και να αναδείξουν νέες ιδέες σε ένα ευρύτερο πλαίσιο» γράφουν οι «Financial Times». Αυτός είναι ένας καλός μπούσουλας για όλους μας.