Τεκμήριο ή πειστήριο;

Το τεκμήριο αθωότητας είναι μια μεγάλη κατάκτηση του δικαίου, όχι γιατί αθωώνει αλλά γιατί σεβεται. Οχι γιατί δείχνει επιείκεια αλλά γιατί δείχνει κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και της ανθρώπινης ατέλειας, καθώς επίσης και της εγγενούς ατέλειας του δικαίου. Συστήματα και χώρες που δεν σέβονται το τεκμήριο αθωότητας δεν σέβονται, περισσότερο κι από τα πρόσωπα που κάθε φορά κρίνονται, τον ίδιο τον εαυτό τους.

Το τεκμήριο αθωότητας δεν αποτελεί κρίση αλλά βάση όσο το δυνατόν πιο δίκαιας κρίσης. Ισοδυναμεί όχι με άρση της υποψίας, αλλά με δικαίωσή της, εφόσον της αφαιρούνται τα στοιχεία της εκδικητικότητας και της βιασύνης. «Δεν είσαι ένοχος μέχρι να αποδειχθείς ένοχος», δεν σημαίνει ότι μειώνονται εκ των προτέρων οι πιθανότητες να κριθείς ένοχος βάσει στοιχείων και συλλογισμών, αλλά ότι περιορίζονται σε κάποιο βαθμό οι πιθανότητες να κριθείς ένοχος χωρίς πειστικά στοιχεία και βάσιμους συλλογισμούς. Και κυρίως αποσυνδέει, στα μάτια της κοινωνίας, την ενοχή, ακόμα και την ίδια την άσκηση δίωξης, από συμφέροντα ή επιδιώξεις του κρατικής εξουσίας, δηλαδή της εκάστοτε ομάδας εξουσίας.

Δυστυχώς το τεκμήριο αθωότητας έχει κακοπάθει, φοβούμαι όχι τυχαία και πάντως συστηματικά, τα τελευταία χρόνια και υπό την παρούσα ομάδα εξουσίας. Αποφάσεις που προαναγγέλλονται, ποινές που προδικάζονται, βεβαιότητα για την ενοχή κάποιων και την αθωότητα άλλων που δημοσίως εκφράζεται, θεωρίες περί ανάγκης «κάθαρσης» με ονοματεπώνυμο και ημερομηνία γέννησης και λήξης που διατυπώνονται, «σκάνδαλα» που ονοματίζονται και χρωματίζονται πριν ακόμη ερευνηθούν – όλα αυτά συνιστούν κάμψη όχι μόνο του τεκμηρίου αθωότητας αλλά και βασικών αρχών του Συντάγματός μας και του λεγόμενου «ευρωπαϊκού συνταγματικού κεκτημένου». Κι όλα αυτά έχουν συμβεί και συνεχίζουν να συμβαίνουν από τις πρώτες μέρες της παρούσας κυβέρνησης ώς τις τελευταίες της, που πλησιάζουν.

Η κυβέρνηση διέστρεψε το τεκμήριο αθωότητας σε πειστήριο θεσμικής ανευθυνότητας. Υπέταξε το δίκαιο στις ανάγκες της πολιτικής διαπάλης. Αδιαφορεί για τον άνθρωπο προκειμένου να υπηρετήσει τον σκοπό της ισχύος και της εξουσίας. Πιθανότατα θα της γυρίσει μπούμερανγκ, αλλά ο τραυμστισμός του κράτους δικαίου είναι συντελεσμένος.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος