Το deja vu της Αραβικής Ανοιξης

Σουδάν, Αλγερία, Λιβύη. Τρεις ταυτόχρονες εστίες μαζικών λαϊκών αντιδράσεων, που κάνουν πολλούς να συγκρίνουν τα όσα συμβαίνουν σήμερα στη Βόρεια Αφρική με όσα οδήγησαν στην Αραβική Ανοιξη το 2011.

Στο Σουδάν, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι απαιτούν με καθιστική διαμαρτυρία την αποχώρηση του πρόεδρου Ομάρ Χασάν αλ Μπασίρ, που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και δεκαετίες. Οι Αρχές απάντησαν με βία. Διαδηλωτές πέφτουν νεκροί από κυβερνητικά πυρά και χιλιάδες συλλαμβάνονται. Ο έλεγχος έχει χαθεί σε τέτοιο βαθμό, που χθες, σε κοινή δήλωσή τους, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και η Νορβηγία ανέφεραν ότι «η σουδανική ηγεσία έχει μεγάλη ευθύνη να αποφύγει κινδύνους που θα φέρουν μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση».

Στην Αλγερία, την προηγούμενη εβδομάδα, εκατομμύρια διαδηλωτές είδαν τον δικό τους πρόεδρο, τον 82χρονο Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα, να εξαναγκάζεται, ύστερα από είκοσι χρόνια, σε παραίτηση.

Οπως αναφέρει ο Ντέιβιντ Κιρκπάτρικ των «New York Times», oι ελπίδες που γεννήθηκαν από τις εξεγέρσεις της Αραβικής Ανοιξης το 2011 έχουν ξεθωριάσει εδώ και καιρό, φαίνεται όμως ότι η φλόγα εκείνου του κινήματος αρχίζει να αναζωπυρώνεται απειλώντας τις απολυταρχικές κυβερνήσεις και θέτοντας νέα ερωτήματα για το μέλλον.

ΚΟΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Οι βετεράνοι της Αραβικής Ανοιξης χαρακτηρίζουν τα όσα εκτυλίσσονται αυτές τις ημέρες ως φλασμπάκ σε μια παλιά κοινή ιστορία. Τα πλήθη που τώρα απαιτούν την απομάκρυνση του προέδρου Ομάρ αλ Μπασίρ στο Σουδάν επικαλούνται τα πλήθη που είχαν συγκεντρωθεί στην Πλατεία Ταχρίρ στο Κάιρο ή έξω από το υπουργείο Εσωτερικών της Τυνησίας, οκτώ χρόνια πριν.

Οι ψευδαισθήσεις όμως και η τάση για οπισθοδρόμηση είναι επίσης εδώ. Οι αλγερινοί στρατηγοί μπορεί, προκειμένου να κατευνάσουν τη λαϊκή οργή, να ανάγκασαν τον Μπουτεφλίκα να παραιτηθεί, όμως ο αλγερινός λαός καλείται να  αντιμετωπίσει την πρόκληση της διάδοχης κατάστασης. Χιλιάδες λοιπόν είναι αυτοί που απορρίπτουν την επιλογή του Κοινοβουλίου της Αλγερίας να χρίσει προσωρινό πρόεδρο της χώρας τον σημερινό πρόεδρο της Ανω Βουλής Αμπντελκαντέρ Μπενσαλά. Η κίνηση αυτή είναι μεν σύμφωνη με το αλγερινό Σύνταγμα, όμως για πολλούς ο Μπενσαλά αποτελεί μέρος της κάστας που κυριαρχεί στη χώρα από το 1962, όταν ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Γαλλία.

Στη Λιβύη, ο 75χρονος στρατάρχης Χαλίφα Χάφταρ, ο ισχυρός άνδρας της Ανατολικής Λιβύης, επιδιώκει να ανατρέψει την (αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ) κυβέρνηση του πρωθυπουργού Φάγεζ αλ Σάρατζ και να γίνει ο νέος πανίσχυρος ηγέτης της χώρας, υποσχόμενος ότι θα θέσει τέλος στο χάος που επικρατεί τα τελευταία χρόνια. Τα πιστά σε αυτόν στρατεύματα έχουν εισέλθει στην Τρίπολη και μάχονται στη νότια πλευρά της πόλης, ενώ ως απάντηση οι δυνάμεις του Σάρατζ βομβάρδισαν χθες θέσεις του Χάφταρ στο προάστιο Σουκ αλ Χάμις. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι νεκροί των τελευταίων ημερών έχουν φτάσει τους σαράντα επτά.

ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ. «H Ιστορία επαναλαμβάνεται» λέει ο Ισλαμ Λότφι, ηγέτης της αιγυπτιακής εξέγερσης του 2011 που σήμερα ζει εξόριστος στο Λονδίνο. «Για μας είναι ένα déjà vu». Το σημαντικότερο απ’ όλα πάντως είναι ότι το νέο ξέσπασμα αναταραχών στη Βόρεια Αφρική αποτελεί υπενθύμιση ότι το νόημα των γεγονότων της Αραβικής Ανοιξης παραμένει υπό μια πικρή αμφισβήτηση.

Από την άλλη πλευρά βέβαια, καθώς οι απολυταρχικές κυβερνήσεις της ευρύτερης περιοχής προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τις εξεγέρσεις, οι νέοι της Αλγερίας και του Σουδάν φαίνεται πως έχουν πάρει ένα διαφορετικό μάθημα: ότι οι μη βίαιες διαδηλώσεις όταν έχουν πολυπληθή βάση μπορούν να ανατρέψουν και τον πιο ισχυρό δικτάτορα. «Είναι ένα μάθημα της ιστορίας του 2011 και των εξεγέρσεων όλων των εποχών» δήλωσε στους «New York Times» o Αμζεντ Φαρίντ, σουδανός ακτιβιστής και διανοητής.