Το μανιφέστο του Ρεμ Κούλχαας

Ο Ρεμ Κούλχαας, ο ολλανδός σταρ της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, παρουσιάζει το νέο του έπος σε μορφή βιβλίου. Μετά την καλλιτεχνική διεύθυνση της Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας το 2014 τα «Στοιχεία της αρχιτεκτονικής» είναι ένα εγχειρίδιο γύρω από τα θεμελιώδη στοιχεία της κατασκευής σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρόκειται για έναν τόμο 2.500 σελίδων που εξέδωσε ο οίκος Taschen και βασίζεται σε ένα ερευνητικό μάθημα που ξεκίνησε ο Κούλχαας στη Σχολή Ντιζάιν του Χάρβαρντ από τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Και το οποίο συνεχίστηκε και εξελίχθηκε στην κεντρική έκθεση της Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας το 2014. Οι νέες προσθήκες έγιναν σε αυτή την ογκώδη έκδοση που περιλαμβάνει τα δοκίμια του Κούλχαας και των συνεργατών του, μαζί με ένα φωτογραφικό δοκίμιο του καλλιτέχνη φωτογράφου Βόλφγκανγκ Τίλμανς.

«Η μορφή ενός βιβλίου είναι πολύ πιο ευέλικτη και ανοικτή από ό,τι συχνά πιστεύουμε και έχει ήδη επηρεαστεί έντονα από τις ψηφιακές τεχνολογίες» εξηγεί ο Ρεμ Κούλχαας για την απόφασή του να δώσει σημασία στην έντυπη έκδοση και όχι στην ηλεκτρονική μορφή του έργου του.
«Σήμερα σχεδιάζουμε τα βιβλία εντελώς διαφορετικά από εκείνα που κυκλοφορούσαν στο παρελθόν. Οι αναγνώστες συχνά θέλουν να διατρέξουν διαφορετικά σημεία και να διαβάσουν χωρίς σειρά τις σελίδες του βιβλίου. Επιπλέον, δεν νομίζω ότι το Διαδίκτυο διεκδικεί κάτι με οριστική εξουσία. Μου φαίνεται λοιπόν ότι κάποιος είναι πολύ πιο ικανός να συλλάβει την αξία ή τον τόνο των διαφορετικών αφηγήσεων μέσω ενός βιβλίου. Ενα βιβλίο μπορεί τώρα να περιέχει και πολλές διαφορετικές φωνές».

15 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ. Για τον Κούλχαας τα θεμελιώδη στοιχεία της αρχιτεκτονικής παρουσιάζονται εκτεταμένα σε 15 κατηγορίες, από την αρχαιότητα μέχρι το παρόν, μέσα από τους μετασχηματισμούς και τη χρήση τους. «Πάντα με ενδιέφεραν ιδιαίτερα οι τοίχοι και οι οροφές. Σε όλη τη διάρκεια της ύπαρξής μου είδα τον τοίχο να μετασχηματίζεται από μια απτή πραγματικότητα σε κάτι σχεδόν άυλο. Ετσι υπήρχαν ήδη ορισμένα στοιχεία με τα οποία ενθουσιαζόμουν, ενώ υπήρχαν και άλλα για τα οποία έμαθα στο πέρασμα των χρόνων πολλά πράγματα. Συνέβη ειδικά με πόρτες και σκάλες. Είναι εκπληκτικός ο αριθμός των πραγμάτων που απλά θεωρούμε ως δεδομένα».

Το σύνολο των αναλύσεων μεταξύ άλλων για δάπεδα, τοίχους, ταβάνια, παράθυρα, προσόψεις, διαδρόμους, αψίδες, σκάλες, τουαλέτες ή ανελκυστήρες μπορεί να διαβαστεί ως μια εναλλακτική ιστορία της αρχιτεκτονικής. Σίγουρα όμως ο διανοούμενος αρχιτέκτονας θέλει τα «Στοιχεία της αρχιτεκτονικής» να θεωρούνται μια φιλοσοφική διερεύνηση των δυνατοτήτων που έχει η αρχιτεκτονική πρακτική στον σύγχρονο κόσμο. Οπως δηλώνει το ενδιαφέρον του για ένα νέο στοιχείο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής: την έννοια της ασφάλειας ακόμη κα μέσα σε ένα σπίτι όπου η τεχνολογία δίνει δυνατότητες ελέγχου και παρατήρησης.

«Ολα αυτά είναι μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου στο οποίο τα ιδανικά της Γαλλικής Επανάστασης – ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη – αντικαταστάθηκαν από την άνεση, την ασφάλεια και τη βιώσιμη διάσταση. Παραμένω βαθιά πεπεισμένος πως, όσον αφορά την αλλαγή του κλίματος, το γεγονός και μόνο ότι τόσο συχνά χρονοτριβούμε και ότι είμαστε τόσο τεμπέληδες – τόσο στη σκέψη όσο και στη δράση – σε κάποια στιγμή θα μας φέρει αντιμέτωπους με ένα κύμα ακραίου αυταρχισμού που θα μας υποχρεώσει να κάνουμε βίαια αυτό που δεν κάναμε με δική μας ελεύθερη βούληση. Σύντομα θα υπάρχει ένας θερμοστάτης που θα σας πει “ο χρόνος σας έχει λήξει, πρέπει να πάτε για ύπνο” και θα πάμε με σύνεση να κοιμηθούμε σε ένα παγωμένο δωμάτιο. Είμαι απόλυτα πεπεισμένος. Η Κίνα κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση και αυτό θα συμβεί και στον δικό μας κόσμο».