Οι καταχραστές του Δημοσίου και ο νέος ποινικός κώδικας

Με το Σχέδιο του νέου Ποινικού Κώδικα που έφερε η κυβέρνηση προς ψήφιση στη Βουλή και συγκεκριμένα με ένα μόνο άρθρο (461 του Σχεδίου), εξαγγέλλεται η κατάργηση του Ν. 1608/50 «περί καταχραστών του Δημοσίου». Θα είναι η μοναδική περίπτωση που συμπίπτει με τις προεκλογικές υποσχέσεις του κ. Τσίπρα, οι οποίες τελικά δεν εφαρμόσθηκαν, όπως αυτή περί καταργήσεως του Μνημονίου με έναν νόμο και ένα άρθρο.

Παρά την αντίθεση του νομικού κόσμου για τα σοβαρά ερμηνευτικά προβλήματα ουσιαστικού και δικονομικού δικαίου που παρουσιάζει και που προέβλεπε αρχικά την ποινή του θανάτου ή της ισόβιας κάθειρξης, ο νόμος διατηρείται επί 69 χρόνια! Η ποινή του θανάτου γενικώς καταργήθηκε επί κυβερνήσεως Ανδρ. Παπανδρέου το 1993. Ομως διατηρήθηκε η ισόβια κάθειρξη όχι μόνο για τα εγκλήματα κατά του Δημοσίου και ΝΠΔΔ, αλλά με αλλεπάλληλες τροποποιήσεις, διευρύνθηκε και στα ΝΠΙΔ, τις τράπεζες, την Τοπική Αυτοδιοίκηση κ.λπ. Με την πάροδο δε του χρόνου επεκτάθηκε και σε εγκλήματα που δεν προβλέπονταν κατά την έναρξη της ισχύος του.

Οι τότε συντάκτες του Ν. 1608/1950 θεώρησαν ότι ο δρακόντειος αυτός νόμος ήταν αναγκαίος ως προσωρινό μέτρο έκτακτης ανάγκης για τη δραστικότερη προστασία της περιουσίας του Κράτους ύστερα από μία ταραχώδη πολεμική περίοδο και την επούλωση τραυμάτων της εμφύλιας διαμάχης. Πράγματι, υπήρξαν οικονομικά σκάνδαλα εκείνη την εποχή με τη διαχείριση του Σχεδίου Μάρσαλ, τη λαθρεμπορία χρυσού και συναλλάγματος και την αποκάλυψη από την εφημερίδα «Το Βήμα», ότι ο υπουργός Μεταφορών Χατζηπάνος, της κυβερνήσεως Κ. Τσαλδάρη, είχε «στήσει» τον διαγωνισμό για τη μεταφορά καυσίμων.

Ομως, διαβάζοντας τα πρακτικά της Βουλής (Συνεδρίαση ΚΕ 13.12.1951), διαπιστώνεται ότι ο λόγος δεν ήταν μόνο οι καταχρήσεις εις βάρος του Δημοσίου, αλλά υπήρχαν και λόγοι κοινωνικοπολιτικοί, όπως ο κομμουνιστικός κίνδυνος. Τούτο προκύπτει από τις τοποθετήσεις κάποιων βουλευτών όπως: Εμμ. Μπακλατζή: «Οι καταχραστές προκαλούν την αγανάκτησιν και είναι τροφοδόται του Κομμουνισμού», Κ. Ρέντη: «Πώς καταδικάζουμεν εις θάνατον έναν χωρικόν ο οποίος διότι εφοβήθη έδωσε ένα καρβέλι ψωμί εις τους συμμορίτας και δεν θα καταδικάσωμεν αυτούς οι οποίοι έκαναν καταχρήσεις;», Αγγ. Αγγελούση: «Οσον κακόν έκαναν οι συμμορίται άλλο τόσον έκαναν και οι καταχρασταί, που είναι συμμορίται των πόλεων», Π. Μπερτσέκα: «Πρέπει επί τριήμερον μετά την εκτέλεσιν να μένουν εις κοινήν θέαν προς παραδειγματισμόν».

Μέσα σε ένα τέτοιο μετεμφυλιακό κλίμα ψηφίστηκε ο υπό κατάργηση νόμος. Ομως ήδη τα τύμπανα των αντιδράσεων για την κατάργησή του ηχούν, υποστηρίζοντας ότι ο νόμος αυτός είναι αναγκαίος και πρέπει να παραμείνει, αφού στην Ελλάδα η διαφθορά συνεχίζεται. Ο αντίλογος είναι ότι: 1) παρά τη σκληρότητά του η διαφθορά δεν έπαψε να υπάρχει, 2) η απάτη εις βάρος συμφερόντων της ΕΕ (αρθ. 4 Ν. 2803/2000) τιμωρείται μόνο με πρόσκαιρη κάθειρξη από 5 έως 20 έτη, αναλόγως του ποσού, 3) δεν υφίσταται σήμερα καμία έκτακτη ανάγκη και 4) η απειλή δρακόντειων ποινών για περιουσιακά εγκλήματα ανατρέπει την ισορροπία του ποινικού μας συστήματος και προκαλεί ανισότητες και αδικίες που είναι απαράδεκτες σε ένα ευρωπαϊκό δημοκρατικό κράτος δικαίου.

Ετσι πέρασαν 69 χρόνια. Τώρα όμως εξέλιπε ο «κομμουνιστικός κίνδυνος» αφού κυβερνά για «πρώτη φορά η Αριστερά». Επομένως ο νόμος πρέπει να καταργηθεί. Είναι δίκαιο, θα γίνει πράξη; Ή σε μία τεταμένη προεκλογική περίοδο θα τεθεί το πολιτικό «ψευτοδίλημμα» ότι, διά της καταργήσεώς του, επιδιώκεται η «άφεση αμαρτιών» σε κατηγορουμένους σε ήδη εκδικαζόμενες ή εκκρεμούσες ποινικές υποθέσεις; Ιδωμεν.

Ο Γιάννης Παπαδογιαννάκης είναι δικηγόρος και διετέλεσε γενικός γραμματέας των υπουργείων Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης