Ποιους τρομάζει {LF}το φάντασμα {LF}της αποχής

Το τσιτάτο θέλει τους κακούς πολιτικούς να εκλέγονται από καλούς πολίτες που δεν πηγαίνουν να ψηφίσουν. Αφήνοντας στην άκρη τον διδακτισμό της, η ρήση εμπεριέχει μια αλήθεια. Η αποχή είναι, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, ένας κρίσιμος παράγοντας στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος. Εξού και προκύπτει το εύλογο ερώτημα: Τελικά, ποιον ευνοεί και ποιον όχι;

Οσοι ασχολούνται επαγγελματικά με τις δημοσκοπήσεις λένε ότι η ερώτηση πρέπει να τεθεί από την ανάποδη. Ποιον ευνοεί και ποιον όχι η συμμετοχή; Υποστηρίζουν κάτι τέτοιο γιατί σχεδόν όλοι προβλέπουν μεγάλη προσέλευση στις ευρωκάλπες του Μαΐου. Η αιτία είναι απλή. Θα στηθούν μαζί με εκείνες του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών. Κι οι τοπικές εκλογές «είναι», όπως το περιγράφει γλαφυρά έμπειρος δημοσκόπος, «οι εκλογές που κάθε σπίτι έχει και έναν υποψήφιο που πρέπει να στηρίξει». Οπότε, για να το πούμε παραφράζοντας ελαφρά μια παροιμία, μαζί με τον αυτοδιοικητικό βασιλικό θα ποτιστεί κι η ευρωγλάστρα.

Αυτός δεν είναι ο μοναδικός λόγος που ποντάρουν σε μεγάλη συμμετοχή. «Οι Ελληνες έχουν πολύ καιρό να ψηφίσουν και ίσως έχουν μπει και σε ψυχολογία εθνικών» υπογραμμίζει γνωστός αναλυτής. Εικάζει, ωστόσο, ότι η συμμετοχή αυτή μάλλον δεν θα τονώσει τα ποσοστά των δυο μεγάλων κομμάτων. «Η ψήφος στην ευρωκάλπη είθισται να είναι χαλαρή γιατί οι ψηφοφόροι δεν θεωρούν ότι κρίνεται η ποιότητα της ζωής τους. Οπότε δεν μπαίνουν σε πραγματικά διλήμματα και μπορούν να εκφράσουν τη δυσφορία τους απέναντι στην κυβέρνηση χωρίς να επιλέξουν την αξιωματική αντιπολίτευση». Η ψήφος διαμαρτυρίας επομένως πιθανότατα θα διασκορπιστεί.

Και στην περίπτωση των εθνικών; Η απάντηση έρχεται αβίαστα και σχεδόν κατηγορηματικά. «Ευνοημένη από τη μεγάλη συμμετοχή θα είναι η ΝΔ» λέει η ίδια πηγή. Ο λόγος είναι, βέβαια, κάπως πιο πεζός από τη ρητορική του κόμματος περί πολιτικής αλλαγής που έρχεται. «Οι γαλάζιοι βουλευτές έχουν δικούς τους μηχανισμούς και προσωπικούς δεσμούς με τους ψηφοφόρους. Αρα έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα κινητοποίησης» εξηγεί. Ειρήσθω εν παρόδω, αυτό ισχύει και για τους βουλευτές του ΚΙΝΑΛ. Σε αντίθεση με τους συριζαίους που είναι στην πλειονότητά τους «βουλευτές μιας θητείας» – εξελέγησαν, δηλαδή, οι περισσότεροι το 2015 και δεν έχουν προλάβει να αναπτύξουν δεσμούς με το εκλογικό σώμα.

Ενδεικτικές της σημασίας των εν λόγω μηχανισμών είναι οι ψήφοι που έχασε από τον Ιανουάριο στον Σεπτέμβριο του 2015 το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Αυτές ήταν περίπου 200.000 και τόσο οι αναλυτές όσο και τα έμπειρα κομματικά στελέχη αποδίδουν την απώλειά τους στη λίστα. «Πολιτικά το διακύβευμα δεν είχε αλλάξει μέσα σε λίγους μήνες, ίσως μάλιστα ήταν και πιο έντονο λόγω τρίτου Μνημονίου και capital controls. Εξαιτίας της λίστας, ωστόσο, οι βουλευτές δεν χρειαζόταν να κυνηγήσουν τον σταυρό κινητοποιώντας κόσμο» αναφέρει ο πολιτικός αναλυτής. Αν, πάντως, διακινδύνευε μια πρόβλεψη θα έλεγε πως εφόσον έχουμε τριπλές κάλπες τον Μάιο «θα έχουμε και μεγάλη συμμετοχή, στα πλαίσια πάντα των μεγεθών που έχουν διαμορφωθεί από το 2012 κι έπειτα».

Οι χαμένοι ψηφοφόροι. Η αναφορά για «το 2012 κι έπειτα» έχει αξία, επειδή πολλοί επαγγελματίες των ερευνών κοινής γνώμης τονίζουν πως στο παρελθόν τα εξαιρετικά υψηλά επίπεδα συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία ήταν ώς έναν βαθμό πλασματικά. Πλέον, ας πούμε, έχουμε χάσει σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς  500.000 με 600.000 ψηφοφόρους. Σε αυτό τον αριθμό συμπεριλαμβάνονται εκείνοι που έφυγαν εξαιτίας της κρίσης για το εξωτερικό, αλλά και οι απώλειες λόγω της οικονομικής αδυναμίας των κομμάτων να κινητοποιήσουν τη βάση τους – όπως έκαναν στα χρόνια της ευδαιμονίας, που παρείχαν μέχρι και αεροπορικά εισιτήρια στους ψηφοφόρους τους προκειμένου οι τελευταίοι να βρεθούν πίσω από το παραβάν.

Σύμφωνα με μια άλλη ανάλυση το νούμερο είναι μεγαλύτερο. «Οι εγγεγραμμένοι στον εκλογικό κατάλογο είναι 9,8 εκατ. Με βάση την τελευταία απογραφή οι άνω των 18 στη χώρα είναι γύρω στα 7,8 εκατ. Επομένως, περίπου δυο εκατ. άνθρωποι είναι αυτό που λέμε στη δημοσκοπική αργκό “αποχή του εκλογικού καταλόγου”», σημειώνει διευθυντικό στέλεχος εταιρείας δημοσκοπήσεων. Κι εξηγεί: «Τον Σεπτέμβριο του 2015 ψήφισαν 5,6 εκατ. πολίτες. Η συμμετοχή ήταν στο 56%, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως η αποχή ήταν πράγματι στο 44%. Ενα 25% όντως απείχε και το υπόλοιπο 19% ήταν το πρόβλημα του εκλογικού καταλόγου».

Βέβαια, στις εθνικές η ΝΔ μάλλον θα ευνοηθεί και από τη μεγάλη αποχή, διατείνεται μια από τις παραπάνω πηγές. Εμμεσα. Στην ανάγνωσή του το μεγαλύτερο μέρος της αποχής – η οποία ομολογεί ότι είναι ένα «μαύρο κουτί» για τους δημοσκόπους – θα προέλθει από τη λεγόμενη αντισυστημική ψήφο. Την ψήφο εκείνων που είχαν επιλέξει ΣΥΡΙΖΑ λόγω της αντισυστημικής του ρητορικής το 2015, αλλά τώρα έχουν απογοητευτεί. Αν στην υπόθεση προσθέσει κανείς και την επισήμανση της βιβλιογραφίας πως, δηλαδή, η αποχή συνήθως «βοηθά» τα κόμματα που έχουν οργανωμένους μηχανισμούς – σαν τη ΝΔ -, αφού εκείνα κατορθώνουν να κινητοποιούν τη βάση τους, οι πιθανότητες να επαληθευθούν όσα υποστηρίζει αυξάνονται.

Ο δημοσκόπος σπεύδει, πάντως, να σημειώσει πως το κρίσιμο ζήτημα είναι η συμπεριφορά του ποσοστού εκείνων που αρνούνται να απαντήσουν στις δημοσκοπήσεις. «Θα πάνε ή δεν θα πάνε να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα; Γιατί η καταγεγραμμένη στις μετρήσεις αποχή είναι στο 5,6%». Θα μείνει με την απορία ώς τις 27 Μαΐου μιας και τα μαύρα κουτιά «μιλάνε» πάντα μετά το δυστύχημα.