ΗχοΔύναμα
Δισκογραφικές επιλογές από τον συναρπαστικό κόσμο της κλασικής μουσικής
Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Αντζελες: 100 Χρόνια. Deutsche Grammophon 35 cd, 3 dvd
Η τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα και οι δύο πρώτες του 20ου υπήρξε η περίοδος στην οποία τέθηκαν τα θεμέλια των μεγάλων αμερικανικών ορχηστρών που κυριαρχούν πλέον διεθνώς αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μετάβαση πρώτα του Ντβόρζακ και έπειτα του Μάλερ στη Νέα Υόρκη, υπήρξαν καθοριστικές σε αυτή την πορεία. Το ίδιο συνέβη και με αρχιμουσικούς όπως ο Καρλ Μουκ: όλοι τους άρχισαν να μεταφέρουν ουσιαστικά τη μεγάλη ευρωπαϊκή παράδοση στη νέα γη. Στη συνέχεια, οι πολιτικές εξελίξεις στον «παλαιό κόσμο» μετέτρεψαν αυτή την πορεία σε χιονοστιβάδα: με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία, πλήθος μουσικών, όπως ο Σέργιος Κουσεβίτσκι, πήγαν, ορισμένοι ήδη πριν αυτή επικρατήσει, και εγκαταστάθηκαν οριστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκτινάσσοντας το επίπεδο των εκεί ορχηστρών και συνολικά της μουσικής ζωής.
ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ ΚΑΙ ΧΙΤΛΕΡ. Ηταν όμως η επικράτηση του Μουσολίνι και του Χίτλερ και ο πόλεμος που ακολούθησε στην Ευρώπη, αυτό που άλλαξε οριστικά τα πάντα για τη μουσική στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κατάλογος των μεγάλων συνθετών και μουσικών που πέρασαν τότε, οι περισσότεροι για πάντα πλέον, τον Ατλαντικό, δεν έχει τέλος. Ενας εξ αυτών ήταν και ο Οτο Κλέμπερερ – άλλοι, ο Σελ, ο Βάλτερ, φυσικά ο Τοσκανίνι, καθώς και πλήθος ακόμα. Ο Κλέμπερερ κατέληξε στο Λος Αντζελες, όπου ανέλαβε την εκεί Φιλαρμονική ως τρίτος διευθυντής της στη σύντομη έως τότε ιστορία της. Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος χαρακτήριζε το Λος Αντζελες ως «πνευματική έρημο» και ένιωθε ασφυκτικά στο πνευματικό του περιβάλλον, η επίδρασή του στην ορχήστρα είναι απροσμέτρητη.
Σήμερα, εκατό χρόνια μετά την ίδρυσή της το 1919, η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λος Αντζελες είναι πλέον αδιαμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες στον κόσμο. Για αυτή την επέτειο, η Deutsche Grammophon συγκέντρωσε σε αυτή την έκδοση ορισμένες από τις σημαντικότερες ηχογραφήσεις που έχει κάνει με την Ορχήστρα. Περιέλαβε δε και ορισμένες πολύτιμες προγενέστερες, όπως του ίδιου του Κλέμπερερ (που δεν σώζονται «επίσημες» εκεί ηχογραφήσεις του), αλλά που έδωσε στο Λος Αντζελες την πρεμιέρα της μεταγραφής για ορχήστρα του Πρώτου Κουαρτέτου για πιάνο του Μπραμς. Η μεταγραφή αυτή του Σένμπεργκ, ο οποίος επίσης είχε μετοικήσει ήδη τότε στο Λος Αντζελες, έγινε, όπως ο ίδιος έλεγε, για να δείξει πόσο προοδευτικός και καθόλου συντηρητικός συνθέτης ήταν ο Μπραμς – έγραψε άλλωστε και ένα βιβλίο αναφοράς για την εξέλιξη της μουσικής με αυτό το θέμα. Επίσης, κάτι που είναι σχετικά άγνωστο, στο Λος Αντζελες και με αυτή την ορχήστρα ως βάση, αλλά με το όνομα «Ορχήστρα της Κολούμπια», ήταν αργότερα που ο Μπρούνο Βάλτερ έκανε τις τελευταίες θρυλικές ηχογραφήσεις του στις αρχές της δεκαετίας του ’60 – δεν περιλαμβάνονται εδώ, καθώς ανήκουν σε άλλη εταιρεία.
ΜΕΤΑ ΤΙΣ «ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΕΝΤΕ». Στην περίοδο της αυγής της στερεοφωνίας, μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950, στην Αμερική, αλλά και διεθνώς, δέσποζαν οι «Big Five», οι «Μεγάλες Πέντε» ορχήστρες: το Κλίβελαντ, η Νέα Υόρκη, η Φιλαδέλφεια, η Βοστώνη και το Σικάγο. Ολες υπό ευρωπαίους μαέστρους που βρέθηκαν στις ΗΠΑ για τους πιο πάνω λόγους. Η ισότιμη ένταξη των ορχηστρών της Δυτικής Ακτής, του Λος Αντζελες και του Αγίου Φραγκίσκου, σε αυτή την ομάδα, ήρθε αρκετά αργότερα. Αρχισαν να διεκδικούν τη θέση τους ουσιαστικά από τα μέσα της δεκαετίας του ’70. Σήμερα, δεν είναι υπερβολή να πει κάποιος ότι η σημασία των δύο αυτών ορχηστρών ίσως ξεπεράσει ακόμα και κάποιες από τις παραδοσιακές «Μεγάλες Πέντε». Βρίσκονται και οι δύο, σταθερά εδώ και χρόνια, στην καλύτερη στιγμή τους.
Σε αυτό συνέβαλε αποφασιστικά και η έλευση μιας δεύτερης γενιάς αρχιμουσικών, πάλι από την Ευρώπη, υπό τελείως διαφορετικές πλέον συνθήκες, όπως του Χέρμπερτ Μπλόμστεντ στον Αγιο Φραγκίσκο και του Κάρλο Μαρία Τζουλίνι στο Λος Αντζελες. Μία ακόμη παράμετρος υπήρξε και η εμπλοκή της Φιλαρμονικής, πάλι με άλλα ονόματα, για λόγους δικαιωμάτων, στις ανάγκες της κινηματογραφικής βιομηχανίας: δεν ήταν «μουσική» αυτή η «βοήθεια», ήταν όμως πολύ κρίσιμη, ήταν οικονομική, σε μία χώρα που οι ορχήστρες δεν πληρώνονται από το κράτος αλλά στηρίζονται από οργανισμούς οικονομικά ισχυρών φιλόμουσων ιδιωτών. Στο Λος Αντζελες επίσης η Ορχήστρα έγραψε ιστορία στον πιο σημαντικό ανοιχτό χώρο συναυλιών στις ΗΠΑ, το θρυλικό Χόλιγουντ Μπολ. Πάντως, αμερικανοί αρχιμουσικοί ανέλαβαν συστηματικά κορυφαίες θέσεις στις ίδιες τους τις ορχήστρες αρκετά αργότερα, αλλά απολύτως επάξια. Ο ακροατής αυτής της έκδοσης έχει την ευκαιρία να ακούσει όχι μόνον την εξέλιξη της ίδιας της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λος Αντζελες, αλλά και να γνωρίσει ορισμένες ερμηνείες – σταθμούς από πολύ σημαντικούς μαέστρους, πλέον και της εποχής μας, τόσο σε βασικά έργα του ρεπερτορίου, όσο και σε λιγότερο γνωστά, ιδίως σε αρκετά σύγχρονα. Και ανταμείβεται πλουσιοπάροχα από αυτές, ενώ γνωρίζει το υπέροχο σταθερά πλέον διαμορφωμένο ορχηστρικό ηχητικό ιδίωμα της Δυτικής Ακτής στα καλύτερά του.













