Αγριες φυλακές

Ο Μισέλ Φουκό είναι από τους αγαπημένους φιλοσόφους της Αριστεράς – σίγουρα θα έχει ακούσει το όνομά του ο Αλέξης Τσίπρας. Πασίγνωστος όχι μόνο για την προσπάθεια (στις «Λέξεις και τα πράγματα») να ορίσει τον άνθρωπο, και τον ανθρωπισμό ως μια λεπτομέρεια στην ιστορία του κόσμου. Αλλά και για τη συστηματική θεωρητική αναζήτηση του ρόλου που παίζουν οι φυλακές για τις κρατικές εξουσίες. Το σωφρονιστικό σύστημα, κατά τον φιλόσοφο, είναι η αντικατάσταση των τεχνικών του Μεσαίωνα (δημόσια δίκη, βασανιστήρια, θανατώσεις) από μια σύγχρονη «μικροφυσική της εξουσίας», στόχος της οποίας είναι η υποταγή των φυλακισμένων, η αποδοχή απ’ αυτούς των αντιλήψεων περί «πειθαρχημένης κοινωνίας». Από τέτοιες απόψεις πιθανότατα εμπνεύστηκε ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Παρασκευόπουλος για τον περίφημο νόμο που έχει το όνομά του.

Ισως από τον ίδιο θεωρητικό εμπνέεται και ο νυν υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Καλογήρου, ο οποίος μοιάζει να παρακολουθεί τη μετατροπή των φυλακών σε θέρετρο αναψυχής για όσους καταδίκους έχουν χρήμα, θράσος και φυσική ρώμη. Τις προάλλες διέρρευσαν εικόνες από τον Κορυδαλλό, όπου κάποιοι φυλακισμένοι διασκέδαζαν – με αλκοόλ, κινητά και τηλεόραση. Με το χρήμα αγοράζουν μπράβους και υλικοτεχνική υποδομή, με το θράσος τρομοκρατούν φύλακες και κρατουμένους, με τη φυσική ρώμη επιβάλλουν τον φόβο. Καμιά φορά λύνουν και κάποιες διαφορές, συνήθως με τα όπλα – συνέβη κατ’ επανάληψη προσφάτως, ένας τέτοιος φόνος μάλιστα καταγράφηκε και χθες είδε το φως της δημοσιότητας.

Δεν ξέρω πόσο όλα αυτά προσεγγίζουν το αντιαυταρχικό πρότυπο που οραματιζόταν ο Φουκό. Εκείνο που ξέρω είναι ότι, στην ουσία, η φυλακή έχει ξεφύγει από την κυβέρνηση και ο βίαιος υπόκοσμος υποκαθιστά τη «μικροφυσική της εξουσίας», δημιουργώντας νέες ιεραρχίες – που τις ορίζει η βία και μια εξουσιαστική αναδιανομή της ισχύος, που είτε εξαγοράζεται είτε επιβάλλεται.

Αν αυτή η άγρια φυλακή είναι το κυβερνητικό πρότυπο, όφειλαν να μας έχουν ενημερώσει, να ξέρουμε. Αν δεν είναι, όφειλαν να έχουν επιβάλει τη «μικροφυσική της εξουσίας». Εκτός των άλλων, διότι δεν έχουν εναλλακτικό τρόπο απόδοσης της δικαιοσύνης – αλλά και διότι ουδείς τους ζήτησε κάτι τέτοιο. Αντίθετα, η κοινωνία θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να διασφαλίζουν το αίσθημα ασφάλειας που επιτρέπει στους πολίτες να ζουν και να κινούνται ελεύθερα, χωρίς φόβο. Αλλά και επειδή οι φυλακές είναι τμήμα του κράτους δικαίου κι όχι χώρος δράσης διαφόρων άγριων συμμοριών.