Ο πόλεμος της ανασυγκρότησης

Ο φόβος της εξάπλωσης του κομμουνισμού ανάγκασε κάποτε τον Μπίσμαρκ να θεσπίσει στη Γερμανία τον πρώτο νόμο εργατικής και κοινωνικής πολιτικής στην Ιστορία. Πολύ αργότερα, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο ίδιος ακριβώς φόβος ήταν εκείνος πάνω στον οποίο οργανώθηκε η μεγαλύτερη επιχείρηση διεθνούς οικονομικής βοήθειας στην Ιστορία. Το Σχέδιο Μάρσαλ. Ηταν το εργαλείο με το οποίο οι ΗΠΑ επιχείρησαν αφενός να προωθήσουν την ευρωπαϊκή ανασυγκρότηση μετά την περίπου ολική καταστροφή μεγάλου μέρους της Γηραιάς Ηπείρου και, αφετέρου, να ξεριζώσουν οποιαδήποτε επιρροή της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ και του κομμουνισμού από τα εδάφη σειράς χωρών, ιδίως της Δυτικής Ευρώπης. Στρατηγικά, πέτυχαν και τους δύο στόχους.

Η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η ίδια η (Δυτική) Γερμανία, ήταν οι μεγαλύτεροι αποδέκτες μεταφοράς κεφαλαίων και υλικής βοήθειας από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη στο πλαίσιο του Σχεδίου Μάρσαλ, αλλά κάθε άλλο παρά ήταν οι μόνες: πλήθος ευρωπαϊκές χώρες στηρίχθηκαν από αυτό στην προσπάθεια για ανασυγκρότηση των υποδομών, της βιομηχανίας και της οικονομικής τους επανεκκίνησης. Τα αποτελέσματα άρχισαν να γίνονται εμφανή πολύ σύντομα. Το ίδιο εμφανής έγινε και ο περιορισμός της επιρροής των κομμουνιστικών κομμάτων και, κυρίως, της διασύνδεσής τους με τη Μόσχα.

ΠΙΚΡΗ ΕΞΑΙΡΕΣΗ. Η Ελλάδα, αν και μετείχε στο Σχέδιο Μάρσαλ και μάλιστα με πολύ σημαντικές άμεσες πιστώσεις και υλική βοήθεια, υπήρξε μία πικρή εξαίρεση: ικανό τμήμα από αυτές «χάθηκε» στα γρανάζια της κακοδιοίκησης και της διαφθοράς, ενώ, ταυτόχρονα, η πολιτική του επίδραση δεν αποδείχθηκε επαρκής για την παύση του τραγικού Εμφυλίου, ο οποίος είχε ξεκινήσει ήδη αρκετό καιρό πριν από την ανακοίνωση του Σχεδίου από τον αμερικανό πρόεδρο. Μάλιστα, ιστορικές πηγές αποδεικνύουν ότι ο ελληνικός Εμφύλιος υπήρξε από τις κυριότερες αιτίες που οδήγησαν τις ΗΠΑ στην απόφαση για την υιοθέτηση του Σχεδίου ως μέσου ανάσχεσης αντίστοιχων κινδύνων σε άλλες χώρες που είχαν ήδη τεθεί στις δυτικές ζώνες επιρροής της Συμφωνίας της Γιάλτας. Καταλύτης για όλα αυτά, ως προς την Ελλάδα, υπήρξε η δήλωση του Λονδίνου, τον Δεκέμβριο του 1947, ότι η Βρετανία αδυνατούσε πλέον να διαδραματίσει ρόλο στα ελληνικά πράγματα μέσα από προγράμματα βοήθειας. Η Ουάσιγκτον ανησύχησε έντονα για το ντόμινο εξελίξεων που θα μπορούσε να προκύψει υπέρ της ενίσχυσης του κομμουνισμού, φτάνοντας, όπως εκτιμούσαν οι Αμερικανοί, ακόμα και στη Μέση Ανατολή. Ετσι, η Ελλάδα και η Τουρκία έγιναν οι πρώτες χώρες αποδέκτες του Σχεδίου.

ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑΤΟ. Η σημασία του Σχεδίου Μάρσαλ υπήρξε τόσο μεγάλη και πολλαπλή, που είναι περίπου αδύνατον να αποτιμηθεί ολοκληρωτικά. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το Σχέδιο προηγείται ακόμα και της ίδρυσης του ΝΑΤΟ, όπως επίσης και ότι η ΕΣΣΔ σύντομα μετά την έναρξή του συνέστησε και εκείνη το σύμφωνο για τη διακρατική οικονομική βοήθεια των χωρών επιρροής της, την COMECOΝ.

Η μέγιστη ανησυχία των Αμερικανών για ενδεχόμενη εσωτερική επικράτηση του κομμουνισμού σε σειρά από χώρες, κατευνάστηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό μέσα από την οικονομική ανασυγκρότηση και την ταυτόχρονη απώθησή του από τη Δυτική Ευρώπη και από τμήμα του βαλκανικού χώρου. Ταυτόχρονα, όμως, ένας άλλος, διαφορετικός πόλεμος θα ξεκινούσε. Και θα έμενε στην Ιστορία με τον χαρακτηρισμό «Ψυχρός».