Οι δρόμοι του μύρου και του Ισλάμ

Τα χρώματα του δειλινού της ερήμου και εκείνο το απόκοσμο κίτρινο χρυσό της άμμου νιώθεις να σε τυλίγουν. Μπροστά σου ένα μνημειακό ταφικό οικοδόμημα σκαλισμένο στον βράχο, που αν τολμήσεις να το αγγίξεις – παραβαίνοντας τους κανόνες που θέλουν να μην αγγίζουμε τα μνημεία – θα νιώσεις στις άκρες των δαχτύλων σου τους κόκκους της άμμου που το μαστιγώνουν εδώ και αιώνες. Σε απόσταση αναπνοής η μορφή ενός αλόγου φυλακισμένου στον ψαμμίτη εδώ και 11.000 χρόνια. Δίπλα του γυναικείες μορφές με τονισμένη την περιφέρειά τους, σαν τις δικές μας της νεολιθικής περιόδου, κι αγγεία που μοιάζουν χάλκινα κι όμως είναι καμωμένα από χλωρίτη – ένα πέτρωμα που έχει πάρει το όνομά του από το ανοικτό πράσινο χρώμα του. Και ξαφνικά οι ριπές του ανέμου που σηκώνουν την άμμο στον αέρα αποσπούν για δευτερόλεπτα την προσοχή σου, μέχρι να γίνουν σε ελάχιστο χρόνο σύντροφοι των βημάτων σου στη μεγάλη αίθουσα του ισογείου, του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Πειραιώς.

Η αλήθεια είναι ότι θα περίμενε κάποιος να διαβάσει ότι οι εικόνες της παραπάνω περιγραφής αφορούν ένα οδοιπορικό στους δρόμους της Σαουδικής Αραβίας. Δεν είναι όμως παρά η αίσθηση που αποκτά ο επισκέπτης του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο φιλοξενεί την έκθεση «Οι Δρόμοι της Αραβίας, αρχαιολογικοί θησαυροί από τη Σαουδική Αραβία», η οποία ύστερα από μια περιοδεία εννέα χρόνων σε Ασία, Ευρώπη και Αμερική φτάνει με 350 αντικείμενα στην Αθήνα, τον 16ο σταθμό της. «Είναι μια έκθεση που ξαναγράφει την Ιστορία και καθιστά αδόκιμο τον όρο πενία που μέχρι το 2010 κυριαρχούσε για τον πολιτισμό και την τέχνη της χερσονήσου στη βιβλιογραφία παγκοσμίως» εξηγεί ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Γιώργης Μαγγίνης. Μια αρχαιολογική έκθεση που έφτασε στα καθ’ ημάς κατόπιν πρότασης του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, όπως τονίστηκε από τους έλληνες διοργανωτές, χωρίς να γίνει απολύτως καμία αναφορά στο γεγονός ότι η αραβική χώρα μέσω της πολιτιστικής της διπλωματίας επιχειρεί να διασκεδάσει τον απόηχο της υπόθεσης Κασόγκι.

«Ακολουθούμε τους εμπορικούς δρόμους, από εκεί που περνούσαν το μύρο και το λιβάνι για να φτάσουν στη Μεσόγειο, και φτάνουμε ώς και την εποχή των αλλαγών που φέρει η νέα θρησκεία, το Ισλάμ» προσθέτει η επιμελήτρια της έκθεσης και υπεύθυνη του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης Μίνα Μωραΐτου, ενώ μας επισημαίνει να προσέξουμε τη μορφή του βαβυλώνιου βασιλιά Ναβονίδη, όπως έχει χαραχθεί σε στήλη του 6ου αι., τον ψαμμιτικό κούρο με τη φούστα από γύψο του 4ου αι. π.Χ., τα εντυπωσιακά θυμιατήρια στα οποία καίγονταν λιβάνι, κόμμι από μαστιχόδεντρο που ευδοκιμεί στην Υεμένη και κόστος, ένα μπαχαρικό που προέρχεται από τη ρίζα ενός ινδικού φυτού, τις ζωγραφισμένες σε γύψο παραστάσεις με θέματα μεταξύ άλλων του ζωδιακού κύκλου, τις πήλινες φορτωμένες με αγγεία καμήλες, τον θησαυρό με τη χρυσή ταφική μάσκα και το κρεβάτι με τα πόδια σε μορφή γυναίκας με αρχαίο ελληνικό ένδυμα της κλασικής Ελλάδας του 1ου αι. μ.Χ. που ανήκε σε ένα εξάχρονο κορίτσι. Πριν φτάσουμε στην εντυπωσιακή ξύλινη πόρτα με επένδυση από επιχρυσωμένο ασήμι που δωρίστηκε από τον οθωμανό σουλτάνο Μουράτ Δ’ (17ος αι.) από την είσοδο της Κάαβας – του εσωτερικού κυβικού οικοδομήματος που βρίσκεται μέσα στο Μεγάλο Τζαμί της Μέκκας κι αποτελεί τον ιερότερο τόπο του Ισλάμ – και στις καλλιγραφικές επιτύμβιες στήλες που έχουν στήσει χορό στο κέντρο της τελευταίας ενότητας – χάρη στις ιδιαιτέρως ατμοσφαιρικές αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις του σκηνογράφου Νίκου Πετρόπουλου, όπως τα αντίγραφα των ταφικών μνημείων από την Εγρα, τη λεγόμενη Πέτρα της Αραβίας -, δεν θα πρέπει να μην έχουμε σταθεί στο λίθινο άλογο του 8810 π.Χ. που θεωρείται, σύμφωνα με τους άραβες αρχαιολόγους, πως αποτελεί απόδειξη ότι το άλογο είχε εξημερωθεί όχι το 4500 π.Χ., όπως πιστεύεται, αλλά πολύ νωρίτερα στην Αραβική Χερσόνησο.

INFO
H έκθεση «Δρόμοι της Αραβίας, αρχαιολογικοί θησαυροί από τη Σαουδική Αραβία» στο Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138 έως τις 26 Μαΐου