Δεσμεύει τις δυνατότητες αντί να τις απελευθερώνει

Η έλλειψη αξιοκρατίας είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ελληνικής πραγματικότητας, με βαθιές ρίζες. Την εκφράζουν λέξεις που δύσκολα μεταφράζονται σε άλλες γλώσσες: βύσμα, δόντι, μέσο. Χάρη στο κομματικό κράτος, η έλλειψη αξιοκρατίας κυριαρχεί στον δημόσιο τομέα. Οι συνέπειές της φτάνουν από την αναποτελεσματικότητα στη Δημόσια Διοίκηση έως τη μετανάστευση προικισμένων ανθρώπων στο εξωτερικό, εκεί όπου η επιτυχία δεν στηρίζεται στο μέσο, αλλά στην ικανότητα. Λίγοι θεσμοί προωθούν την αξιοκρατία όσο τα πρότυπα και πειραματικά σχολεία, αυστηρότερα στην επιλογή των μαθητών, πιο απαιτητικά αλλά και πιο πρωτοπόρα στην εκπαίδευση που παρέχουν και, σε σημαντικό βαθμό, ανοικτά σε άτομα κάθε κοινωνικής τάξης. Είναι εργαστήρια για την ανάπτυξη του δυναμικού των μαθητών και τη βελτίωση και ανανέωση των εκπαιδευτικών μεθόδων.

Οι ιδεοληψίες των υπουργών Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ και οι διαρκείς επιθέσεις τους κατά της αριστείας, των αξιολογήσεων και της αξιοκρατίας, έχουν οδηγήσει στην απαξίωση των πρότυπων και πειραματικών σχολείων. Με υπόγειους τρόπους, όπως το σταμάτημα των αξιολογήσεων και η μη ανανέωση της θητείας των υπεύθυνων φορέων, ο Κώστας Γαβρόγλου επιδιώκει τη δυσλειτουργία και εξαφάνισή τους. Δεσμεύει τις δυνατότητες των προικισμένων αντί να τις απελευθερώνει· αντί να επιβραβεύει τις προσπάθειες και το ταλέντο, καταστρέφει τα κίνητρα για την πρόοδο, πρότυπό του είναι η δικτατορία του μέσου όρου, όχι η αριστεία. Ισοπεδώνει αντί να βελτιώνει.

Ο Ηρόδοτος διηγείται πώς ο τύραννος Θρασύβουλος οδήγησε τον απεσταλμένο του τυράννου Περιάνδρου σε ένα χωράφι και άρχισε να κόβει όσα στάχυα ήταν ψηλότερα. Ηταν η συμβουλή του για το πώς θα πρέπει να κυβερνά ένας τύραννος: σκοτώνοντας όποιον πολίτη ξεχωρίζει. Η πολιτική του Κ. Γαβρόγλου δεν είναι ούτε αριστερή ούτε προοδευτική, είναι πολύ απλά ανελεύθερη. Η ισοπέδωση αφανίζει τη διαφορετικότητα· οι ανελαστικοί κανόνες φυλακίζουν το δυναμικό όσων ξεχωρίζουν. Ο Κ. Γαβρόγλου δεν κατανοεί ότι η αξιοκρατία δεν είναι ούτε ελιτισμός ούτε σύνθημα συντηρητικής πολιτικής. Είναι στοιχειώδες ατομικό δικαίωμα: το δικαίωμα ενός ανθρώπου να βρίσκει ανταμοιβή για τις ικανότητες και τους κόπους του, χωρίς διακρίσεις ή άλλες παρεμβάσεις.

Οπως όλα τα ατομικά δικαιώματα η αξιοκρατία έχει τη θέση της στο σχολείο, εκεί όπου διαμορφώνεται η προσωπικότητα. Είναι αδιαπραγμάτευτο ότι το σχολείο πρέπει να εξασφαλίζει την ισότητα των ευκαιριών· αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να απαγορεύει την ανάπτυξη των ικανοτήτων. Τα πρότυπα και πειραματικά σχολεία πρέπει να ανήκουν στις προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής: απελευθερώνουν δυνατότητες, εκσυγχρονίζουν την Παιδεία, υπηρετούν το γενικό καλό.

Ο Αγγελος Χανιώτης είναι αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον των ΗΠΑ και πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης