Το brain drain και ο ρόλος των ελληνικών πανεπιστημίων

Το θέμα brain drain είναι ένα από τα κορυφαία θέματα της ελληνικής κοινωνίας στα χρόνια της κρίσης και είναι πολύπλευρο και πολυπαραγοντικό. Μία από τις σημαντικές αιτίες εμφάνισής του είναι και η «υπερπαραγωγή» επιστημόνων στη χώρα μας. Μην ξεχνάμε ότι κάθε χρόνο μπαίνουν στα ΑΕΙ (πανεπιστήμια και ΤΕΙ τα οποία βαίνουν προς κατάργηση μέσα από μια αλλοπρόσαλλη πολιτική που εφαρμόζει ο υπουργός Παιδείας ερήμην της πανεπιστημιακής κοινότητας αλλά και της κοινωνίας) περίπου 70.000 παιδιά από τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Αλλα περίπου 15.000 επιλέγουν να φύγουν απευθείας στο εξωτερικό για προπτυχιακές σπουδές. Αν αναλογιστούμε ότι περίπου 100.000 αποφοιτούν κάθε χρόνο από το λύκειο, αντιλαμβανόμαστε ότι περίπου το 85% των παιδιών πηγαίνει στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται μόνο στο ότι τα νέα παιδιά δεν βρίσκουν δουλειές. Γνωρίζουμε αρκετές περιπτώσεις που φεύγουν παιδιά που έχουν δουλειές. Φεύγουν γιατί δεν είναι ικανοποιημένοι με τις συνθήκες στη χώρα γενικότερα. Δεν είναι ικανοποιημένοι από το επίπεδο αξιοκρατίας που έχουμε, από το μέγεθος της γραφειοκρατίας, από τον τεράστιο και αναπολεσματικό κρατικό μηχανισμό, από την υψηλότατη φορολογία χωρίς ανταποδοτικότητα, από το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα και από τόσους άλλους παράγοντες που έχουν επιβληθεί από το κράτος, συγκροτούν μια πραγματικότητα και οφείλονται σε μια νοοτροπία που έχει δημιουργηθεί και στην οποία οφείλεται η κρίση.

Η αναστροφή του φαινομένου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη της χώρας. Μόνο όταν μπει σε αναπτυξιακή τροχιά θ’ αρχίσει και ο (μερικός μόνο) επαναπατρισμός παιδιών που έφυγαν. Και είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος των πανεπιστημίων και των πανεπιστημιακών καθηγητών σε αυτό. Είναι ευθύνη όλων μας να προσπαθήσουμε να αναταχθεί η χώρα μας όχι μόνο αναπτυξιακά, αλλά και θεσμικά και κυρίως αξιακά.

Το φαινόμενο που συζητάμε μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε θετικά διαφημίζοντας την ποιότητα των αποφοίτων μας οι οποίοι με ευκολία βρήκαν δουλειά τα τελευταία χρόνια στο εξωτερικό. Μπορούμε να προσελκύσουμε έτσι ξένους φοιτητές στη χώρα μας, η οποία ασφαλώς και έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε ένα διεθνές κέντρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Τα πανεπιστήμιά μας μπορούν να αναλάβουν όλο αυτό το όραμα. Και θα το φέρουν εις πέρας, αρκεί να εξασφαλιστεί η ανεξαρτησία τους. Να πάψει να υπάρχει ο σφιχτός εναγκαλισμός της πολιτείας που υπάρχει σήμερα. Να μπορέσουν ελεύθερα να αναπτύξουν ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα με δίδακτρα. Να καταργηθούν οι ασφυκτικοί περιορισμοί στη λειτουργία των μεταπτυχιακών προγραμμάτων και να ενισχυθεί η δημιουργία περισσότερων ξενόγλωσσων. Να ενισχυθεί η δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Να στηριχθεί η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας από τους φοιτητές μας και τους αποφοίτους μας και η ανάπτυξη της σύνδεσης με την αγορά εργασίας και την πραγματική οικονομία.

Ολα τα παραπάνω είναι δράσεις που γίνονται από τα περισσότερα μεγάλα πανεπιστήμια στον κόσμο. Δεν είναι ανάγκη να ανακαλύψουμε τον τροχό. Χρειάζεται μόνο να ξεφύγουμε από ταμπού και ιδεολογικές αγκυλώσεις που μας κρατάνε δέσμιους στο παρελθόν. Χρειάζεται να δείξουμε εμπιστοσύνη στα πανεπιστήμιά μας και στους καθηγητές τους και να τους αφήσουμε να αναπτύξουν τη δημιουργικότητά τους σε ένα φιλελεύθερο ακαδημαϊκό περιβάλλον, σε ένα ελεύθερο πανεπιστήμιο ανοιχτό στην κοινωνία, σε άμεση συνέργεια και διασύνδεση με αυτήν.

Ο Στάθης Ευσταθόπουλος είναι καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών