Ακτινογραφία στον νέο Ποινικό Κώδικα

Φωτιές άναψε η παρουσίαση των σχεδίων του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, που ουσιαστικά αποτελούν τον «οδικό χάρτη» στο πεδίο απονομής του ποινικού δικαίου και ρυθμίζουν όλες τις ουσιαστικές και τυπικές παραμέτρους σχετικά με την τιμωρία των δραστών για όλα τα εγκλήματα.

Εβδομήντα χρόνια ζωής έχει συμπληρώσει ο Ποινικός Κώδικας, οι διατάξεις του οποίου – κατά γενική ομολογία – σε πολλά σημεία απηχούν το πνεύμα άλλων εποχών και ως εκ τούτου έχει φτάσει το πλήρωμα του χρόνου για αλλαγές, τροποποιήσεις, καταργήσεις και συμπληρώσεις, ώστε οι προβλέψεις του να εναρμονίζονται με τις σύγχρονες ανάγκες για την καταπολέμηση του εγκλήματος και την τιμωρία των δραστών.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Από τα 400 και πλέον άρθρα, οι προτεινόμενες αλλαγές που αφορούν τη μετατροπή από κακούργημα σε πλημμέλημα της εγκληματικής οργάνωσης και της κατοχής μολότοφ, καθώς και η οριοθέτηση του αδικήματος του βιασμού δέχονται την πιο σκληρή κριτική σε πολιτικό και νομικό επίπεδο. Παράλληλα, δεν λείπουν και οι αιτιάσεις περί φωτογραφικών διατάξεων, με αιχμή του δόρατος την εν εξελίξει δίκη για την υπόθεση της Χρυσής Αυγής, παρά το γεγονός ότι, όπως επισημαίνεται, όταν ξεκινούσε το έργο της η αρμόδια επιτροπή δεν μπορούσε να προβλέψει πως θα συνέπιπτε χρονικά η παράδοση του σχεδίου του Ποινικού Κώδικα με τη συγκεκριμένη δίκη.

Πέρα από τις επίμαχες αυτές διατάξεις, που έχουν συγκεντρώσει και το μεγαλύτερο μερίδιο στην άσκηση της κριτικής, κατά γενική ομολογία, δικαστές και νομικοί θεωρούν ότι είναι θετικό το πρόσημο των προτεινόμενων αλλαγών που κινούνται στην αρχή του εξορθολογισμού των ποινών. Παράλληλα, και στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας εισάγονται νέοι θεσμοί, στα πρότυπα ευρωπαϊκών δικονομικών μοντέλων, που μπορούν να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης, χωρίς αυτό να σημαίνει εκπτώσεις στις ατομικές ελευθερίες και στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ. Ετσι, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης των δύο Κωδίκων, που έχει οριστεί μέχρι τις 27 Μαρτίου 2019, όπως από την αρχή είχε δηλώσει ο υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Καλογήρου, όλες οι προτάσεις των αρμόδιων φορέων – δικαστών, εισαγγελέων, δικηγόρων, νομικών σχολών, κομμάτων της αντιπολίτευσης – είναι ανοιχτές και μπαίνουν στο τραπέζι του διαλόγου.

Η άσκηση κριτικής και η καταγραφή διαφορετικών θεωρητικών προσεγγίσεων ήταν αναμενόμενες μπροστά σε ένα τέτοιο νομοθετικό εγχείρημα, που ουσιαστικά έρχεται να αλλάξει το τοπίο της απονομής του ποινικού δικαίου, αλλά αυτό που προκάλεσε έκπληξη, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, ήταν η έντονη πολιτική αντιπαράθεση, δεδομένου ότι δεν πρόκειται για ένα τελικό κείμενο, αλλά για ένα σχέδιο ανοιχτό σε αλλαγές.

Πάντως, μετά τις θυελλώδεις αντιδράσεις που προκλήθηκαν, ο Μιχάλης Καλογήρου προανήγγειλε ουσιαστικά ότι τα σημεία τριβής θα επανεξεταστούν από τις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές. Ηδη, την Τρίτη θα συναντηθεί με τους τομεάρχες Δικαιοσύνης των κομμάτων, πλην της Χρυσής Αυγής, ενώ σήμερα το απόγευμα συνεδριάζει εκτάκτως η Συντονιστική Επιτροπή των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας για να εξετάσει τις προωθούμενες διατάξεις στα σχέδια των δύο Κωδίκων.

Μόλις ολοκληρωθεί ο κύκλος της διαβούλευσης, τα μέλη των δύο νομοπαρασκευαστικών επιτροπών θα συνεδριάσουν εκ νέου, προκειμένου να αποτιμήσουν τις προτάσεις που θα έχουν κατατεθεί και να αποφασίσουν αν και ποιες διατάξεις θα πρέπει να αλλαχθούν. Αξίζει να σημειωθεί πως εκτός από τις διατάξεις που σήκωσαν – πρωτίστως – πολιτική θύελλα υπάρχουν και πάρα πολλές άλλες που συγκεντρώνουν θετικές ψήφους σε όλα τα επίπεδα. Ενδεικτικά αναφέρονται ως τέτοιες:

– Η μείωση του ανώτατου ορίου πρόσκαιρης κάθειρξης από 20 χρόνια σε 15 και παρεπόμενα και η μείωση του ανωτάτου χρονικού ορίου εκτιτέας ποινής πρόσκαιρης κάθειρξης από 25 χρόνια σε 20.

– Η κατάργηση των πταισμάτων και των ποινών που αντιστοιχούν σε αυτά (πρόστιμο και κράτηση).

– Ο περιορισμός σε τρεις για τις προβλεπόμενες ποινές με τις οποίες τιμωρούνται τα αδικήματα του Ποινικού Κώδικα: στερητικές της ελευθερίας, χρηματική ποινή και προσφορά κοινωφελούς εργασίας.

– Η κατάργηση του Νόμου 1608/1950 περί καταχραστών του Δημοσίου και της ποινής της ισόβιας κάθειρξης που προβλεπόταν για οικονομικά αδικήματα.

Παράλληλα, στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας εισάγονται για πρώτη φορά νέα δικονομικά μοντέλα:

– Ποινική διαταγή. Θα αφορά τα αδικήματα με ποινές έως ενός χρόνου. Ο εισαγγελέας θα μπορεί να θέτει στο αρχείο τις υποθέσεις όταν κρίνει ότι δεν είναι σοβαρές και δεν αφορούν το δημόσιο συμφέρον.

– Ποινική συνδιαλλαγή. Ο εισαγγελέας θα μπορεί να προτείνει ποινή στον κατηγορούμενο πριν από την άσκηση ποινικής δίωξης, με δεδομένη την πλήρη αποκατάσταση της ζημιάς.

– Ποινική διαπραγμάτευση. Ο εισαγγελέας, όπως γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες με επιτυχία, θα διαπραγματεύεται με τον κατηγορούμενο σε κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας και θα έρχεται σε συμφωνία μαζί του για την ολική ή μερική αποκατάσταση της ζημιάς και την ποινική του μεταχείριση. Αναγκαία προϋπόθεση, η ομολογία ενοχής από τον κατηγορούμενο.