Φωνές…

Υπάρχουν στη ζωή όλων μας διαβάσματα και ακούσματα που ανεπιδίωχτα έχουν καταγραφεί μέσα μας με έναν τρόπο τόσο ανεξίτηλο ώστε θα τα λογάριαζε κανείς ως μια ισόβια περιουσία. Το αξιοπερίεργο και αξιοθαύμαστο ταυτόχρονα είναι ότι τα διαβάσματα δεν έχουν σχέση για παράδειγμα ούτε με βιβλία όπως είναι «Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε» του Ρίλκε ή οι «Δοκιμές» του Σεφέρη και τα ακούσματα δεν αφορούν κάτι που είπε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας για την Κύπρο στην Ακαδημία Αθηνών ή ο Ουμπέρτο Εκο μιλώντας όταν ήρθε στην Αθήνα για τον «Συγγραφέα και τον ερμηνευτή του» στο Ιδρυμα Λάτση.

Τα σκεφτήκαμε όλα αυτά συνδυάζοντας δύο κείμενα που έχουν δημοσιευτεί στη σελίδα των «ΝΕΩΝ» «Μια φωτογραφία, πολλές ιστορίες» και έχουν γραφτεί από τον Θανάση Βαλτινό και τον Ιερώνυμο Πολλάτο. Το πρώτο αναφέρεται σε μια φωτογραφία που απεικονίζει μια οικογένεια στα Τρίκαλα το 1927 με τον δεκαπεντάχρονο τότε γιο της να είναι δεκατρία χρόνια αργότερα ο πρώτος νεκρός του ελληνοϊταλικού πολέμου στην Ελλάδα, έχοντας φωνάξει ενώ τον έχει χτυπήσει η σφαίρα και πριν ξεψυχήσει τη φράση «Παν τα παιδούλια μ’». Στη δεύτερη φωτογραφία, τραβηγμένη στα μέσα της δεκαετίας του ’50 στο λιμάνι του Πειραιά, μια οικογένεια συγκεντρωμένη για να αποχαιρετήσει την κόρη της που φεύγει μετανάστρια στην Αυστραλία, γίνεται αυτήκοος μάρτυρας της σπαρακτικής φωνής μιας άλλης, άγνωστής της κοπέλας, που για τον ίδιο λόγο έχει έρθει με την οικογένειά της στον Πειραιά. «Μάνα μ’, μην αφήν’ς να μι πάρ’ν» ακούγεται να λέει και η συνέχεια θα ήταν αυτή που θα ευχόταν ο καθένας, η κοπέλα με τους γονείς της φεύγουν για να γυρίσουν στο σπίτι τους.

Οταν κάτι που ειπώθηκε, στη μια περίπτωση πριν από ογδόντα χρόνια και στη δεύτερη πριν από εξήντα και ενώ θα λογαριαζόταν αναπόφευκτο να μην υπάρξει ως μνήμη παρά για ένα σύντομο χρονικό διάστημα – και μάλιστα των ανθρώπων που είχαν παρασταθεί ως μάρτυρες κατά την εκφορά του -, αλλά φτάνει ώς τις μέρες μας έστω κι αν διασώθηκε χάρη σε μια ευτυχισμένη συγκυρία, δικαιούται να αναρωτηθεί κανείς πόσα άραγε αντίστοιχα ακούσματα διασώζονται μέσα στον κόσμο και αυθόρμητα γίνεται η ανάκλησή τους όταν η περίσταση το ευνοεί. Φαίνεται να υπάρχει μια βαθύτερη δικαιοσύνη ώστε κουβέντες ανθρώπων «ανωνύμων» που δεν έχουν καταγραφεί πουθενά να διαρκούν απείρως περισσότερο, σε σχέση με σκέψεις επώνυμων δημιουργών που ανά πάσα στιγμή μπορούμε να τις ξαναθυμηθούμε χάρη στη μονιμότητα της έντυπης διατύπωσής τους.

Δεν έχει παρά να θυμηθεί κανείς πόσες αντίστοιχες φράσεις ανθρώπων που δεν έχει έρθει και δεν πρόκειται ποτέ να έρθει σε επαφή μαζί τους, διασώζονται μέσα του, και αυτή η προφορικότητα όπως μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, συγκροτεί μια άλλη μορφή λογοτεχνίας, ίσως ακόμη πιο συγκινητικής και συγκλονιστικής σε σχέση με τη γραμμένη, αφού όταν διατυπωνόταν ως παράπονο, κραυγή, αναστεναγμός ή θρήνος δεν απέβλεπε σε κανενός είδους αναγνώριση.