Μια επιστολή και μια απάντηση για τον Κάλβο

Η επιστολή του Σπύρου Παππά: Διαβάζοντας στο φύλλο της 4ης Μαρτίου 2019 την ανακοίνωση του κ. Βίκτωρα Καμχή ενός αθησαύριστου ποιήματος του Κάλβου με τίτλο «Anacreontica» του 1813 (σ. 54-55), έκρινα σκόπιμο να συντάξω το παρόν διευκρινιστικό σημείωμα προς ενημέρωση των αναγνωστών σας. Η ανεύρεση του εν λόγω ποιήματος είχε ήδη ανακοινωθεί ένα μήνα πριν στις 7 Φεβρουαρίου 2019 στο περιοδικό Τhe Athens Review of Books (ARB), στο τεύχος 103 (Φεβρουάριος 2019), ανακοίνωση η οποία αναρτήθηκε την ίδια ημέρα στον οικείο ιστότοπο. Συγκεκριμένα, στη σελίδα 56 του τεύχους, διαβάζομε τα εξής υπό τον τίτλο «Ενα άγνωστο ποίημα του Ανδρέα Κάλβου: Η μελέτη με τίτλο “Ένα άγνωστο ποίημα του Ανδρέα Κάλβου, «Anacreontica», 1813” του Σπύρου Ν. Παππά, την οποία λάβαμε πριν λίγες ημέρες, θα δημοσιευθεί στο επόμενο τεύχος. Το ποίημα που ανακάλυψε ο Σ.Ν. Παππάς στη βιβλιοθήκη Forteguerriana της Πιστόια είχε δημοσιευθεί σε μια συλλογή “επιθαλαμίων” ποιημάτων δεκαοκτώ ποιητών, τα οποία γράφτηκαν με αφορμή τον γάμο ενός διανοουμένου της Πιστόια».

Το τεύχος 104 (Μάρτιος 2019) της ARB, για το οποίο πληροφορήθηκε αρμοδίως το αναγνωστικό κοινό, με την παραπάνω ανακοίνωση της 7ης Φεβρουαρίου, ότι θα περιέχει τη μελέτη μου για το άγνωστο ποίημα «Anacreontica» (1813) του Κάλβου, κυκλοφόρησε στις 5 Μαρτίου 2019 και περιλαμβάνει τη μελέτη στις σελ. 37-39. Η φιλολογική δεοντολογία θα επέβαλλε να αναφέρει ο κ. Καμχής στο κείμενό του ότι είχε προηγηθεί η εν λόγω ανακοίνωση και η επερχόμενη δημοσίευση του ποιήματος στην Athens Review of Books. Θέλω να πιστεύω ότι μια τέτοια παράλειψη εκ μέρους του οφείλεται σε άγνοια του εν λόγω δημοσιεύματος της ARB.

Βεβαίως, το σημαντικότερο όλων, παραμένει πάντοτε η ανάδειξη και η υπεύθυνη παρουσίαση κάθε ευρήματος, μέσα από τεκμηριωμένη εργασία, με τη δέουσα σοβαρότητα και προσοχή. Σταθερά ζητούμενα, τα οποία, εν τέλει, μπορούν μόνο να κριθούν μέσα από την επιστημονική τους αξιολόγηση, την αποδοχή των αναγνωστών και την αντοχή τους στον χρόνο. Κλείνοντας, θα ήθελα με την ευκαιρία να συγχαρώ τον κ. Καμχή για τον εντοπισμό του καλβικού «Canzone» (1811), το οποίο μας προαναγγέλλει στο δημοσίευμά του, και στην προκειμένη περίπτωση αποτελεί τη μόνη, «πρώτη ανακοίνωση» καλβικού ευρήματος, από τον ίδιο. Θα αναμένομε, λοιπόν, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την παρουσίασή του.

Η απάντηση του Β. Καμχή: Με αρκετή έκπληξη και όχι χωρίς κάποια λύπη διάβασα την επιστολή του κ. Παππά. Οντως δεν είχα πληροφορηθεί εγκαίρως την αγγελία του, καθώς απέχω από την πνευματική αγορά. Εάν επρόκειτο για μειοδοτικό διαγωνισμό, θα έψεγα τον εαυτό μου για πλημμελή ενημέρωση. Με τον κ. Παππά δεν είχαμε πρόσβαση σε κοινό αρχειακό υλικό για να τίθεται οποιοδήποτε ζήτημα προτεραιότητας. Η διαχείριση ενός ιδιωτικού αρχείου είναι αποκλειστικά υπόθεση του συλλέκτη. Ωστόσο ανακύπτει ένα ζήτημα δεοντολογίας. Στις 3/5/2018, σε αλληλογραφία που είχαμε, ο κ. Παππάς και εγώ διαπιστώναμε ότι συμφωνούμε σχετικά με το «απόσπασμα άτιτλου ποιήματος». Σε αυτό το πλαίσιο τον ενημέρωσα, όπως και τον κ. Ζαφειρίου, ότι είχα εντοπίσει (στις 13/3/2018) ένα άγνωστο ποίημα (την Canzone), εύρημα που επιβεβαίωνε το συμπέρασμα στο οποίο συμφωνούσε μαζί μου ο μελετητής, αλλά και τον «υποψίαζε» για περαιτέρω δυνατότητες…
Ας δούμε όμως τι ακολούθησε στη συνέχεια. Στις 20/6/2018 απέκτησα τον τόμο που περιέχει το αθησαύριστο ανακρεόντειο του Κάλβου. Στις 14/7/2018 παρουσίασα το εύρημα στην οικία Σεφέρη παρουσία των Δ. Καψάλη και Ν.Π. Παΐσιου. Στις 22/1/2019 ανήγγειλα στον ιστότοπο επιστημονικής δικτύωσης Academia την επικείμενη δημοσίευση δύο αθησαύριστων· ο κ. Παππάς έγινε κοινωνός της αγγελίας αυθημερόν. Στις 25/1/2019 τύπωσα σε ιδιωτική έκδοση την «Anacreontica». Στις 28/2/2019, χωρίς να γνωρίζω την από 7/2/2019 αναγγελία του κ. Παππά, δημοσίευσα το ποίημα στο Academia («Ενα αθησαύριστο ποίημα του A. Calbo (Πιστόια, 1813)»· 170 επισκέπτες έως 3/3) και από την ημέρα εκείνη είχε ήδη τεθεί στη διάθεση του επιστημονικού κοινού. Στις 4/3/2019 έγινε η έντυπη παρουσίαση του κειμένου με μετάφραση.
Το συμπέρασμα είναι ότι εάν το μέλημά μου ήταν κάποια «πρωτιά», θα μπορούσα να έχω ανακοινώσει την Canzone τον Μάρτιο και την «Anacreontica» τον Ιούνιο του 2018. Αλλωστε και τα δύο ποιήματα είναι εκδεδομένα και αποτελούν κοινό κτήμα (public domain) εδώ και δύο αιώνες. Και εν πάση περιπτώσει, αν επιμένει κανείς να φαντασιώνεται ότι είναι ο «πρώτος» και, επιπλέον, «αποκλειστικός» κάτοχος ενός κοινού κτήματος, έχει κάθε δικαίωμα να το κάνει, δεν συντρέχει όμως κανένας λόγος να θορυβεί. Εγώ πάντως με τη σειρά μου ξαναθυμήθηκα τη λαϊκή ρήση: «Μην το πεις ούτε του παπά!».