Η γοητεία της μεγαλονήσου

Σε αντίθεση με τα περισσότερα αστικά κέντρα της χώρας μας, τα Χανιά διαφυλάσσουν με ζήλο και καταφέρνουν να διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη δική τους, ξεχωριστή πολιτισμική ταυτότητα, όπως αυτή διαμορφώθηκε στο διάβα των αιώνων υπό την επίδραση διάφορων λαών και πολιτισμών.

Στις ιστορικές συνοικίες και τα μεγάλης καλλιτεχνικής και αισθητικής αξίας μνημεία της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Κρήτης αποτυπώνονται η μακρά ιστορική διαδρομή και ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της χανιώτικης κοινωνίας.

Η παλαιά πόλη των Χανίων, κόσμημα ολόκληρης της μεγαλονήσου, εντυπωσιάζει τους επισκέπτες με τα βυζαντινά και τα ενετικά τείχη της, τα χριστιανικά και τα μουσουλμανικά μνημεία της, τα γραφικά δρομάκια με τα βενετσιάνικα αρχοντικά.

ΤΟ ΕΝΕΤΙΚΟ ΛΙΜΑΝΙ. Στο ενετικό λιμάνι, το πιο λαμπρό στολίδι της πόλης των Χανίων, ξεχωρίζουν ο φάρος, στην άκρη του λιμενοβραχίονα, το φρούριο Φιρκά, τα ενετικά νεώρια, το Ναυτικό Μουσείο και το τζαμί του Κιουτσούκ Χασάν (Γιαλί Τζαμισί).

Την είσοδο του λιμανιού προστάτευε το φρούριο Φιρκά, που αποτέλεσε έδρα του στρατιωτικού διοικητή της πόλης επί Ενετοκρατίας, ενώ στους κατοπινούς χρόνους χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας και φυλακή.

Μια αλυσίδα από το φρούριο έως τη βάση του φάρου προστάτευε το λιμάνι σε περίπτωση πολιορκίας. Στον γωνιακό πυργίσκο του Φιρκά υψώθηκε την 1η Δεκεμβρίου του έτους 1913 η ελληνική σημαία, προκειμένου να επισφραγιστεί η ένωση της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Τα ενετικά νεώρια (αρσενάλια), στα οποία επισκευάζονταν τα πλοία του βενετσιάνικου στόλου κατά τη διάρκεια του χειμώνα, είναι επιμήκεις θολοσκέπαστες κατασκευές που χρονολογούνται στον 16ο-17ο αιώνα. Επί Τουρκοκρατίας τα νεώρια αυτά μετατράπηκαν ως επί το πλείστον σε στρατιωτικές αποθήκες. Στο ανακαινισμένο Μεγάλο Αρσενάλι στεγάζεται το Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου, ενώ στο νεώριο Μόρο φιλοξενείται έκθεση αρχαίας και παραδοσιακής ναυπηγικής του Ναυτικού Μουσείου Κρήτης (κύριο έκθεμα, το ομοίωμα πλοίου Μινωικών Χρόνων).

Ιδιαίτερα αξιόλογα είναι τα εκθέματα του Ναυτικού Μουσείου των Χανίων, το οποίο στεγάζεται σε κτίριο που βρίσκεται στην είσοδο του Φιρκά. Περιλαμβάνει έκθεση θαλάσσιου περιβάλλοντος, έκθεση αφιερωμένη στη Μάχη της Κρήτης, έκθεση φαρικού υλικού, μακέτες πλοίων, όργανα και συσκευές, ζωγραφικούς πίνακες, κειμήλια, φωτογραφικό υλικό κ.ά.

Το ενδιαφέρον των ταξιδιωτών συγκεντρώνει και το τζαμί του Κιουτσούκ Χασάν (Γιαλί Τζαμισί), λαμπρό δείγμα ισλαμικής τέχνης του β’ μισού του 17ου αιώνα, χτισμένο προς τιμήν του πρώτου φρουράρχου των Χανίων.

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ. Ο Τοπανάς, η αριστοκρατική συνοικία των χριστιανών επί Τουρκοκρατίας, η Οβραϊκή, η εβραϊκή συνοικία, η συνοικία Σαντριβάνι, με την πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου, η συνοικία Καστέλι, ακρόπολη της αρχαίας Κυδωνίας, η Σπλάντζια, παλαιά συνοικία των μουσουλμάνων, το Κουμ Καπί, η αλλοτινή συνοικία των μουσουλμάνων χαλικούτηδων, αφρικανών σκλάβων, ακριβώς έξω από τα ανατολικά τείχη της παλαιάς πόλης των Χανίων, και η ξακουστή Χαλέπα, η όμορφη συνοικία με την έπαυλη του πρίγκιπα Γεωργίου, ύπατου αρμοστή της Κρητικής Πολιτείας, την οικία-μουσείο του Ελευθερίου Βενιζέλου και την εκκλησία της Αγίας Μαγδαληνής, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του πολεοδομικού ιστού, αλλά και του καθημερινού βίου των Χανιωτών.

Η ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Ο ΚΗΠΟΣ. Πόλους έλξης τόσο για τους ίδιους τους Χανιώτες όσο και για τους επισκέπτες της πόλης αποτελούν η Δημοτική Αγορά, εντυπωσιακό οικοδόμημα με σταυροειδές σχήμα (η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1913), και ο Δημοτικός Κήπος, έργο του Ρεούφ πασά (σχεδιάστηκε σε ευρωπαϊκά πρότυπα το 1870). Δίπλα στον Δημοτικό Κήπο βρίσκεται ο πύργος του ρολογιού, έργο του 1927.

ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΤΕ

• Να επισκεφθείτε το Αρχαιολογικό Μουσείο, που στεγάζεται στο πάλαι ποτέ καθολικό της ενετικής μονής του Αγίου Φραγκίσκου, στην οδό Χάληδων της παλαιάς πόλης των Χανίων.
• Να θαυμάσετε τα έργα ζωγραφικής, χαρακτικής και γλυπτικής που εκτίθενται στη Δημοτική Πινακοθήκη, δημιουργήματα γηγενών και μη καλλιτεχνών.
• Να γνωρίσετε το πατρικό σπίτι του Ελευθερίου Βενιζέλου στη συνοικία Χαλέπα, όπου ο διαπρεπής πολιτικός άνδρας με την εντυπωσιακή προσωπική ακτινοβολία έζησε σχεδόν τη μισή του ζωή. Η οικία Βενιζέλου αποτελεί σήμερα την έδρα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», λειτουργεί δε ως μουσείο, χώρος ιστορικής μνήμης του Ελευθερίου Βενιζέλου.
• Να κάνετε τα ψώνια σας στη Δημοτική Αγορά με τα άφθονα τοπικά προϊόντα, αλλά και στην οδό Σκρύδλωφ (ή Σκρυδλώφ), στα λεγόμενα Στιβανάδικα, όπου πωλούνται ντόπια δερμάτινα είδη, είδη λαϊκής τέχνης και ποικίλα αναμνηστικά.