Προθήκες μνήμης

Αρκεί να αθροίσει κανείς τα θεατρικά έργα του Ερρίκου Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828-1906) για να καταλάβει το μέγεθος και την αξία του νορβηγού συγγραφέα, που άνοιξε δρόμους στην ευρωπαϊκή και παγκόσια δραματουργία. «Νόρα», «Εντα Γκάμπλερ», «Αγριόπαπια», «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν», «Αρχιμάστορας Σόλνες», «Πέερ Γκιντ», «Εχθρός του λαού», «Ρόσμερχολμ». Με τις γυναίκες – ηρωίδες να αποτυπώνουν το πρωτοποριακό του πνεύμα, τα έργα του θίγουν σε βάθος ζητήματα ηθικής τάξης και κοινωνικού προβληματισμού. Ο Ιψεν παραμένει αθεράπευτα σύγχρονος.

«Μεγαλειότατε, έπρεπε να γράψω ένα έργο σαν τους «Βρικόλακες»», απάντησε όταν, δεκαοκτώ χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα (1881), ο βασιλιάς της Σουηδίας Οσκαρ Β΄ του είπε ότι πρόκειται για ένα «κακό έργο».

Με μια δομή που παραπέμπει στην αρχαία τραγωδία ο Ιψεν επιχειρεί να διερευνήσει, μέσα από την παθογένεια της οικογένειας, την πάλη του ανθρώπου με τον εαυτό του και τη μάταιη αναζήτηση ευτυχίας. Η ηθική, οι ενοχές, οι ανθρώπινες αδυναμίες μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Η μοίρα αποδεικνύεται για άλλη μια φορά καθοριστική. Η τιμωρία έρχεται με τους «βρυκόλακες», που δεν είναι παρά το παρελθόν και το παρόν, οι «νεκρές κουβέντες», όπως τις αποκαλεί ο συγγραφέας, που πάντα επιστρέφουν και πάντα καταστρέφουν.

Ο σκηνοθέτης επηρεασμένος από τη φράση της «Πλατείας Ηρώων» (έργο του Τόμας Μπέρνχαρντ, που ανέβασε, προ διετίας, ο ίδιος στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων) «μου φαίνεται σα να ‘μαι σε μουσείο, έλεγε πάντα ο καθηγητής […]. Ολη μου τη ζωή την έζησα στο μουσείο», δίνει στην παράσταση μια μουσειακή διάσταση. «Ο Ιψεν και η μνήμη, ένα τοπίο μουσειακό, ένας χώρος ανθρωπίνων συμπεριφορών και σταματημένου χρόνου…», γράφει στο προλογικό του σημείωμα στο πρόγραμμα. Και ακολουθώντας αυτή την πτυχή, καταθέτει με συνέπεια τη δική του εκδοχή στο ιψενικό αριστούργημα.

Mέσα στο εσωτερικό του σπιτιού της κυρίας Αλβινγκ, όπου όλα είναι τακτοποιημένα με γεωμετρική ακρίβεια, εξελίσσονται οι «Βρικόλακες» του Δημήτρη Καραντζά – το σκηνικό είναι της Κλειώς Μπομπότη. Ο χώρος, με την ελάχιστη χαραμάδα που επιτρέπει στο τοπίο των φιορδ να εισχωρήσει, «κατοικείται» από εκθέματα, τα περισσότερα μέσα σε προθήκες (μουσείου;), συμβολικά αντικείμενα που παραπέμπουν στα πρόσωπα και τις ζωές τους. Η σκηνική τάξη επιβάλλει και την αντίστοιχη κίνηση των ηθοποιών, οι οποίοι περπατούν σε ευθείες γραμμές, διαγράφοντας γωνίες, με τρόπο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «μηχανικός», αλλά που αποδεικνύεται απόλυτα ενσωματωμένος στη σκηνοθετική άποψη. Τη γεωμετρία αυτή ακολουθούν και τα επιβλητικά και λιτά συγχρόνως κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη (κυρίως των δύο γυναικών).

Ο θίασος, υψηλών προδιαγραφών, αποτελεί μια σχεδόν ιδανική πεντάδα: Η Ρένη Πιττακή ερμηνεύει την Κυρία Αλβινγκ συνδυάζοντας την αυστηρότητα του χαρακτήρα με τις βαθιές εσωτερικές εντάσεις της μάνας. Ο Ακύλλας Καραζήσης αντιμετωπίζει τον Πάστορα Μάντερς με σθένος – εξαιρετικό το ντουέτο με την Αλβινγκ. Ο Μιχάλης Σαράντης είναι ένας ευαίσθητος Οσβαλντ που καταφέρνει να ενσωματώσει τις πτυχές του ήρωά του. Πρόσωπο κλειδί του έργου ο Οσβαλντ είναι φορέας της μοίρας, της αμαρτίας και της κληρονομικότητας και μαζί πρώιμος εκφραστής της ευθανασίας. Η Ιωάννα Κολλιοπούλου ξεδιπλώνει τη Ρεγκίνε έτσι όπως απαιτεί ο ρόλος, βήμα – βήμα προς την έκρηξη. Ο

Ο Κώστας Μπερικόπουλος ως Εγκστραντ ολοκληρώνει το κάδρο, με την μεστή ερμηνεία του.

Ο Καραντζάς δεν αφήνει τίποτα στην τύχη σ΄αυτή την παράσταση που αναδεικνύει το έργο και επιτρέπει στον σκηνοθέτη να καταθέσει την πληρέστερη, ίσως, παράσταση του εξαιρετικά πλούσιου βιογραφικού του.

Μετάφραση:
Μαργαρίτα Μέλμπεργκ
Σκηνοθεσία:
Δημήτρης Καραντζάς
Σύμβουλος στη δραματουργία:
Θεοδώρα Καπράλου
Σκηνικά:
Κλειώ Μπομπότη
Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός
Κοστούμια:
Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση:
Τάσος Καραχάλιος
Φωτισμοί:
Λευτέρης Παυλόπουλος
Ερμηνείες:
Ρένη Πιττακή, Ακύλλας Καραζήσης, Μιχάλης Σαράντης, Ιωάννα Κολλιοπούλου, Κώστας Μπερικόπουλος.
Πού:
Στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν (Φρυνίχου 14, Πλάκα, τηλ. 210-322 2.464), Τετάρτη – Κυριακή στις 21.15, έως 21/4

Οι σκηνοθέτες του Νίκου Διαμαντή
Αν κάποιος, τέσσερα χρόνια πριν, έλεγε ότι ο Νίκος Διαμαντής θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας επιτυχημένος καλλιτεχνικός διευθυντής στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, δεν θα τύχαινε μεγάλης υποστήριξης. Οχι γιατί οι ικανότητές του ήταν υπό αμφισβήτηση, αλλά γιατί δεν ήταν πολλοί εκείνοι που τις γνώριζαν. Κι όμως, από τον Μάρτιο του 2015 ώς σήμερα, ο ιδρυτής του θεάτρου Σημείου και σκηνοθέτης, ως επικεφαλής του θεάτρου στο λιμάνι έχει να επιδείξει ένα ενδιαφέρον και σημαντικό έργο. Τόσο σε καλλιτεχνικό επίπεδο όσο και σε τοπικό, κοινωνικό και εκπαιδευτικό, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά (ΔΘΠ) βρίσκεται σε μια διαρκή εξέλιξη. Η πρωτοβουλία του Νίκου Διαμαντή να βασιστεί στους έλληνες σκηνοθέτες, ως αφετηρία για τη διαμόρφωση του ρεπερτορίου στον Πειραιά, αποδείχτηκε, από νωρίς, μια έξυπνη επιλογή. Γνωρίζοντας ότι το τώρα του ελληνικού θεάτρου διαμορφώνεται μέσα από τις συνεργασίες, προτίμησε να διαλέξει σκηνοθέτες κι εκείνοι με τη σειρά τους, θίασο και διανομή. Κατερίνα Ευαγγελάτου, Γιάννης Χουβαρδάς, Μιχαήλ Μαρμαρινός, Γιώργος Κιμούλης, Νικαίτη Κοντούρη, Ρούλα Πατεράκη, Θωμάς Μοσχόπουλος, Δημήτρης Λιγνάδης, Αρης Μπινιάρης, Κωνσταντινος Μαρκουλάκης, Αντώνης Αντύπας, Γιάννης Μόσχος έχουν ήδη κατέβει ή πρόκειται να πάρουν τον δρόμο προς το Δημοτικό του Πειραιά για να παρουσιάσουν δουλειά τους. Σε συνδυασμό με κλασικά έργα και σημαντικά κείμενα, οι παραστάσεις προσφέρουν ποιότητα και εμπορικότητα.
Εχοντας ένα οικοδόμημα που αποτελεί δέλεαρ, με την αρχιτεκτονική, την αισθητική και την επιβλητικότητά του, και σε αγαστή συνεργασία με τη δημοτική αρχή και τον δήμαρχο του Πειραιά Γιάννη Μώραλη, ο Νίκος Διαμαντής κάνει δουλειά.
Ο στόχος είναι πολλαπλός, γιατί οφείλει να λάβει υπόψη του τόσο την τοπική κοινωνία – το κέντρο αλλά και τους γύρω δήμους, όσο και την αθηναϊκή, ώστε να την πείσει να κατέβει στο λιμάνι. Παράλληλα επιδιώκει, με μπροστάρη τις θεατρικές παραστάσεις, να παίξει έναν ευρύτερο παιδευτικό και εκπαιδευτικό ρόλο σε συνεργασία με τους ανθρώπους του Πειραιά, τους εμπόρους, τους βιβλιοπώλες, τους δασκάλους. Ισως γι’ αυτό να κτίστηκε «πλάτη στο λιμάνι» (1880-1885), για να κοιτάει προς τα μέσα, προς το εσωτερικό και τους ανθρώπους του. Κι αυτή την εσωστρέφεια σήμερα να θέλει να τη συνδυάσει με εξωστρέφεια.