Το παιχνίδι της παραπλάνησης

Γεννημένος το 1975 στο Μπουένος Αϊρες, πολιτικός μηχανικός και δηλωμένος θαυμαστής του Στίβεν Κινγκ και της Πατρίτσια Χάισμιθ, ο Federico Axat ξαναχτυπά. Μετά την εξαιρετική «Τελευταία έξοδο» (Μεταίχμιο, 2017), ο συγγραφέας που ισχυρίζεται ότι ξεκίνησε να γράφει από πλήξη, παραδίδει την «Αμνησία» (Μεταίχμιο). Η εισαγωγή στην πλοκή, όπως και στην «Τελευταία έξοδο», γίνεται με ιντριγκαδόρικο τρόπο. Ο συγγραφέας επιχειρεί και κατορθώνει τελικά να γραπώσει τον αναγνώστη σπρώχνοντάς τον με βίαιο τρόπο μέσα στη σκοτεινή ιστορία του, χωρίς να αφήνει πολλές πιθανότητες διαφυγής.

Ο Τζόνι Μπρένερ, σχεδιαστής εικονογραφημένων ιστοριών για παιδιά, έχει στο βιογραφικό του έναν αποτυχημένο γάμο, μια μικρή θυγατέρα και πάθος για το αλκοόλ, το οποίο προσπαθεί απεγνωσμένα να χαλιναγωγήσει. Ξαφνικά, μια μέρα στο σπίτι, συνέρχεται με τα χίλια ζόρια κι ανακαλύπτει το πτώμα μιας νεαρής κοπέλας. Η πρώτη του αντίδραση είναι να εξαφανιστεί πανικόβλητος στο γειτονικό δάσος. Εκεί θα εντοπίσει ένα φορτηγάκι, όπου μέσα βρίσκονται κάμερες που παρακολουθούν το εσωτερικό του σπιτιού του. Ως από μηχανής θεός θα παρουσιαστεί ο μεγαλύτερος αδερφός και προστάτης του, ο Μαρκ, ο οποίος και θα αναλάβει να «τακτοποιήσει» τα πράγματα. Υπάρχει μόνο ένα μικρό πρόβλημα. Οταν ο Τζόνι επιστρέφει στο σπίτι και επιθεωρεί τη σκηνή του εγκλήματος με τον Μαρκ, το πτώμα της κοπέλας έχει κάνει φτερά. Ο Μαρκ υποστηρίζει εμμέσως πλην σαφώς ότι όλη η ιστορία δεν έχει συμβεί στην πραγματικότητα, αλλά είναι ένα όνειρο του ταραγμένου μυαλού του αδερφού του. Και η συμβουλή του προς τον Τζόνι είναι να το ξεχάσει και να το θάψει στο πίσω μέρος του εγκεφάλου. Προϊόντος του χρόνου, ο Τζόνι συνειδητοποιεί με σκληρό τρόπο ότι κάτι τέτοιο είναι αδύνατο. Με την πολύτιμη βοήθεια του κολλητού φίλου του Ρος και της εφηβικής του αγάπης, της Μάγκι, που επιστρέφει από το Λονδίνο ύστερα από μακρά απουσία, ο Τζόνι θα συνεχίσει να διερευνά το μυστήριο της δολοφονίας.

Παράλληλα με την ιστορία αυτή, ο Axat λειτουργεί σ’ ένα δεύτερο και ίσως πιο ενδιαφέρον επίπεδο, που αφορά τη ζωή της οικογένειας Μπρένερ. Η μητέρα του Τζόνι και του Μαρκ πάσχει από την ανίατη ασθένεια ALS: αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση, γνωστή και ως νόσο του κινητικού νευρώνα ή νόσο Λου Γκέρινγκ. Η κατάστασή της επιδεινώνεται συνεχώς, ενώ η ίδια ζει στο ειδικά διαμορφωμένο κελάρι του σπιτιού της, αναμένοντας το μοιραίο. Κάποια στιγμή ο δυστυχής πατέρας θα αναγκαστεί να δώσει τέλος στο μαρτύριο της συζύγου του, πιέζοντας ένα μαξιλάρι στο πρόσωπό της. Και το οικογενειακό δράμα θα ολοκληρωθεί με την αυτοκτονία του πατέρα Μπρένερ στη φυλακή.

Ενα τρίτο επίπεδο στην υπόθεση είναι η εταιρεία Μεντιτέκ, που έχει ιδρύσει ο Μαρκ με τον συνεταίρο του Ιαν Μάρτιν και η οποία ασχολείται με την παρασκευή του ESH, ενός φαρμάκου που επιδρά καταλυτικά στη μνήμη, διαγράφοντας αναμνήσεις από τον εγκέφαλο των ανθρώπων. Το ESH, οι δοκιμές και η πώληση της εταιρείας διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στην εξέλιξη.

Φαινόμενα που απατούν

O Axat αποδεικνύεται μέγας μάστορας στο κλασικό παιχνίδι της παραπλάνησης. Οπως και στην «Τελευταία έξοδο», έτσι και στην «Αμνησία» το πρώτο μέρος ξεκινάει σαν καλοδουλεμένο θρίλερ, όπου κυρίαρχο ρόλο έχουν η «αστυνομική» πλευρά του μύθου και τα ερωτήματα που αφορούν βασικά τη λογική ή αληθοφανή ερμηνεία των πράξεων των ηρώων του. Στη συνέχεια, όμως, ο αναγνώστης αρχίζει να προβληματίζεται κατά πόσο η «πραγματικότητα» του πρωταγωνιστή δεν αποτελεί παρά μια «παράλληλη πραγματικότητα», η οποία ανατρέπεται κατά συρροή, αλλάζοντας πρόσωπο σε συχνά διαστήματα. Κάθε νέο στοιχείο που έρχεται στην επιφάνεια διαθλάται κάτω από ένα παραμορφωτικό πρίσμα και τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται.

Κάθε φορά που ο αναγνώστης πιστεύει πως έχει φτάσει στην αλήθεια, έρχεται μια νέα έκπληξη, ανατρέποντας εντελώς τη θεωρία του. Και ξεκινάει πάλι από την αρχή για να εμπλακεί σ’ ένα ντόμινο αναμνήσεων, θαμμένων βαθιά στο υποσυνείδητο, που για να αποκαλυφθούν θα πρέπει να ακολουθήσουν μια οδυνηρή, επίπονη διαδικασία.

Ο Axat γράφει με στυλ λιτό. Οι γραμμές του, σκληρές και γωνιώδεις. Αποφεύγει συνειδητά τη χρήση μιας πλούσιας λογοτεχνικής γλώσσας, καθώς στοχεύει προφανώς να αναδείξει την ένταση και το σκοτεινό μυστήριο της πλοκής. Χρησιμοποιεί με μοναδικό τρόπο την ανατροπή δεδομένων την τελευταία στιγμή και την ανάπλαση γεγονότων από το μακρινό παρελθόν, με αποτέλεσμα να κατορθώσει να δημιουργήσει, σε κάθε σκηνή, μια καινούργια πλεκτάνη που περιπλέκει τα πράγματα ακόμα περισσότερο.

Η σταδιακή αποκάλυψη των μυστικών θυμίζει σκόρπια κομμάτια ενός τεράστιου παζλ, που έχει δημιουργήσει τεχνηέντως ο συγγραφέας, μέχρι να έρθουν σιγά σιγά να πάρουν τη θέση τους. Ο προβολέας θα φωτίσει τη σκηνή, οι καλοί θα δικαιωθούν και οι κακοί θα υποστούν την τιμωρία που τους αξίζει. Είναι όμως έτσι τελικά ή μήπως όχι; Και ποιοι είναι τελικά οι καλοί και οι κακοί;

Υψηλή ένταση

Σαν το «Μεμέντο» του Κρίστοφερ Νόλαν

Αν η «Τελευταία έξοδος» είναι ένα αριστοτεχνικά δομημένο ψυχολογικό θρίλερ, που παραπέμπει στο «Νησί των καταραμένων» του Ντένις Λιχέιν, η «Αμνησία» θυμίζει τους εφιάλτες του ήρωα στο «Μεμέντο» του Κρίστοφερ Νόλαν και αξίζει να διαβαστεί με προσοχή από τους θιασώτες του είδους. Ο Axat έχει την ιδιαίτερη ικανότητα, τολμώ να πω και την γοητευτικά διαστροφική επιθυμία να περιγράφει παραστατικά τους σκοτεινούς λαβυρίνθους του εγκεφάλου του ηρώων του, που διαχέονται ως συγκοινωνούντα δοχεία στο μυαλό του αναγνώστη. Με αυτόν τον τρόπο, δίνει την αίσθηση ότι όλη η πλοκή έχει χτιστεί, από την πρώτη στιγμή, σε κινούμενη άμμο (λίαν εύστοχη η επισήμανση των «New York Times» «Ενας υπνωτιστικός συγγραφέας που θα αγαπήσετε»). Προσοχή όμως: η «Αμνησία» ανήκει στην κατηγορία που χαρακτηρίζω ΜΥΕΑ (Μυθιστορήματα Υψηλής Εντασης κατά την Ανάγνωση). Τέλος, διατηρώ μικρές αμφιβολίες λόγω του διαχρονικού προβλήματος των πολύ καλών έργων (και το συγκεκριμένο αναμφίβολα κατατάσσεται σ’ αυτά). Το θέμα που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι συγγραφείς και αφορά το τέλος, το οποίο πολλές φορές δεν ανταποκρίνεται στις υπερβολικές απαιτήσεις που έχουν δημιουργήσει όσα έχουν προηγηθεί.

ΥΓ. Ιδιαίτερη μνεία στην πολύ καλή μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου, που έχει κάνει αληθινή διατριβή στο έργο του συγγραφέα.

Federico Axat
Αμνησία
Μτφ. Αγγελική Βασιλάκου, Μεταίχμιο, σελ. 428
Τιμή: 16 ευρώ