Ο Νίξον στην Κίνα

Για τις διεθνείς πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις το 1972 ίσως υπήρξε η σημαντικότερη χρονιά από τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Γιατί ήταν τότε που, με μία εντελώς απρόσμενη κίνησή του, ο Αμερικανός πρόεδρος, Ρίτσαρντ Νίξον, επισκέφθηκε την Κίνα για συνομιλίες με τον Μάο Τσε Τουνγκ, έπειτα από 25 εχθρικά χρόνια μεταξύ των δύο κρατών.

Το ταξίδι εκείνο του Νίξον, που είχε μυστικά επί ένα χρόνο προετοιμαστεί από τον Χένρι Κίσινγκερ, είχε τέτοια επίδραση στα γεγονότα και προκάλεσε τόσο μεγάλη απορία και εντύπωση παγκοσμίως, ώστε κατέστη η μοναδική τέτοιου είδους επίσκεψη στην ιστορία η οποία ενέπνευσε ακόμα και τη δημιουργία μίας όπερας: ο Τζον Ανταμς, εκ των σημαντικότερων Αμερικανών συνθετών, έγραψε το ομώνυμο έργο του που συγκαταλέγεται, πρώτο ίσως, ανάμεσα σε εκείνα του λυρικού θεάτρου που γράφτηκαν ποτέ στον Νέο Κόσμο και που έγινε ένα είδος icon ακόμα και για την pop κουλτούρα που ουδεμία σχέση έχει με την όπερα. Η δε φράση «Ο Νίξον στην Κίνα» συμβολίζει έκτοτε το απόλυτο παράδοξο και απρόσμενο στις διεθνείς σχέσεις.

Το τέλος της «κόκκινης» συμμαχίας. Ομως, αυτό, ήταν το λιγότερο. Τα σημαντικά ήταν άλλα: πρώτον, ο Νίξον επιχείρησε ουσιαστικά να διαλύσει προληπτικά μια για πάντα το ενδεχόμενο μίας «κόκκινης» συμμαχίας ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και την Κίνα. Παρά το κοινό τους καθεστώς, οι δύο χώρες – κολοσσοί, είχαν πάντοτε περισσότερα να τις χωρίζουν, παρά να τις ενώνουν. Ο Νίξον ήθελε με κάθε τρόπο να διασφαλίσει ότι αυτό όχι απλώς δεν θα άλλαζε, αλλά και ότι η Κίνα θα μπορούσε ενδεχομένως να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ σε διαφόρους τομείς. Σε μεγάλο βαθμό το πέτυχε: διόρισε άλλωστε πρώτο Αμερικανό πρεσβευτή στο Πεκίνο τον μετέπειτα διευθυντή της CIA, αντιπρόεδρο, πρόεδρο και πατέρα προέδρου των ΗΠΑ, τον Τζορτζ Μπους, βετεράνο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Καθώς όμως η αμιγής πολιτική συνεργασία με ένα κομμουνιστικό καθεστώς δεν ήταν απλή υπόθεση εξίσου και για το ίδιο και για τις ΗΠΑ, τουλάχιστον ανοικτά, από εκείνο το ταξίδι και έπειτα παράλληλα εκτινάσσεται ένα άλλο είδος συνεργασίας: η οικονομική. Είναι το πρώτο μαζικό άνοιγμα της Κίνας στον καπιταλισμό. Σταδιακά, από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, οι πρώτες αμερικανικές βιομηχανίες ιδρύουν παραρτήματα στη χώρα για να παράγουν πολύ φτηνότερα προϊόντα για τους Αμερικανούς και διεθνείς καταναλωτές τους και φυσικά για να ανοίξουν περισσότερο τις αγορές και να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους από τα πάμφθηνα κινέζικα εργατικά. Το ίδιο κάνουν και οι ιαπωνικοί κολοσσοί, παρά τα τεράστια ιστορικά προβλήματα στις σχέσεις των δύο κρατών. Στην Ιαπωνία, το debate για το αν έπρεπε να ασκείται ή όχι αυτή η πολιτική υπήρξε από τότε και παραμένει μέχρι σήμερα οξύτατο.

ΣΕ ΘΕΣΗ ΙΣΧΥΟΣ. Η Κίνα καλοδέχθηκε αυτές τις επενδύσεις. Και τίμησε τις συμφωνίες της. Ομως, σταδιακά, στον μισό σχεδόν αιώνα που μεσολάβησε από εκείνο το ταξίδι του Νίξον που άνοιξε το δρόμο, ακριβώς αυτή η πολιτική της επέτρεψε να γίνει τόσο ισχυρή ώστε σήμερα να είναι μακράν ο μεγαλύτερος πιστωτής – κάτοχος τίτλων αμερικανικού δημοσίου χρέους, να εξελίσσεται ραγδαία προς την κατεύθυνση της πρώτης θέσης ανάμεσα στις οικονομίες του πλανήτη στα επόμενα περίπου είκοσι χρόνια και να έχει ήδη καταστεί κάτοχος τεχνογνωσίας που μεταφέρθηκε εκεί από τους Ιάπωνες και τους Αμερικανούς και που οι Κινέζοι δεν την άφησαν να πάει χαμένη.

Στη σχέση της με τον καπιταλισμό που ξεκίνησε από εκείνο το ταξίδι, η Κίνα διατήρησε ταυτόχρονα πάντοτε και το ασυναγώνιστο οικονομικά για τη Δύση πλεονέκτημα της μαζικής πάμφθηνης εργασίας, πάνω στο οποίο βάσισε ουσιαστικά και εξακολουθεί να βασίζει, την εκτόξευση της ισχύος της. Αυτή είναι, σε μεγάλο βαθμό, ακόμα και η βάση σημερινών κοινωνικών αναταράξεων στην Ευρώπη. Πλεονέκτημα που δεν μπορεί να ανταγωνιστεί κανείς. Και κάπως έτσι φτάσαμε σήμερα στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ για το έλλειμμα στις διμερείς τους σχέσεις, με τον πρόεδρο Τραμπ, που ορθώς θέτει το ζήτημα, να κατηγορεί τους προκατόχους του και όχι τους Κινέζους για όλα αυτά. Επίσης δικαίως…