Βόρεια Μακεδονία ή Μακεδονία; Η μεγάλη μάχη των βιβλίων

Από τις δύο προβλέψεις, η πρώτη έχει κατακτήσει μια θέση στην Ιστορία: ήταν εκείνο το «Κανείς δεν θα το θυμάται σε δέκα χρόνια» που είχε πει ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης το 1993, αναφερόμενος στο όνομα που συζητιόταν για την Ακατονόμαστη. Η δεύτερη πρόβλεψη είναι ακόμη πολύ νωρίς να αξιολογηθεί. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί λοιπόν να την επαναλαμβάνει με ασφάλεια: «Στο τέλος θα μείνει σκέτο Μακεδονία».

Ο πατέρας διαψεύστηκε: τρεις σχεδόν δεκαετίες μετά, οι πλατείες ξαναγεμίζουν – ή, εν πάση περιπτώσει, ξαναγέμισαν – από διαδηλωτές που φωνάζουν ότι «η Μακεδονία είναι ελληνική». Θα δικαιωθεί άραγε ο γιος; Η Συμφωνία των Πρεσπών που δίχασε δύο χώρες και διέλυσε τουλάχιστον τρία κόμματα θα περιπέσει σε αχρησία πριν ακόμη στεγνώσει το μελάνι των δύο πρωθυπουργών που την υπέγραψαν;

Σε μια προσπάθεια να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, αν και πότε δηλαδή η «Βόρεια Μακεδονία» θα νικήσει (στον γραπτό λόγο τουλάχιστον) τη «Μακεδονία», το περιοδικό Economist πραγματοποίησε μια έρευνα σε έξι χώρες που έχουν αλλάξει την ονομασία τους. Συνέκρινε έτσι τις αναφορές στην παλιά και τη νέα ονομασία που έχουν γίνει τους δύο τελευταίους αιώνες σε πέντε περίπου εκατομμύρια κείμενα τα οποία  έχουν καταλογογραφηθεί από την Google. Και διαπίστωσε ότι σε πολλές περιπτώσεις χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να καθιερωθεί μια νέα ονομασία. Υπάρχουν λόγοι πολιτικοί, υπάρχουν και λόγοι πρακτικοί.

Μια χώρα μπορεί να αλλάξει όνομα για να δείξει ότι μπαίνει σε μια νέα εποχή. Ετσι μετονομάστηκε η Ροδεσία σε Ζιμπάμπουε και η Βιρμανία σε Μιανμάρ. Ο βασιλιάς της Σουαζιλάνδης, πάλι, αποφάσισε πέρυσι να αλλάξει επιτέλους το όνομα που χρησιμοποιούσαν οι ευρωπαίοι αποικιοκράτες. Αλλά η επιλογή που έκανε έχει δύσκολες μέρες μπροστά της: Εσουατίνι.

Αλλες φορές τα κίνητρα είναι πιο πεζά. Μετά το «βελούδινο διαζύγιο» που σημειώθηκε στην Τσεχοσλοβακία, το 1993, οι δύο χώρες που προέκυψαν ονομάστηκαν Σλοβακία και Τσεχική Δημοκρατία. Χρειάστηκε να περάσουν 23 χρόνια για να υιοθετήσει η δεύτερη μια βραχύτερη ονομασία (Τσεχία), ελπίζοντας να λύσει έτσι μερικά γραφειοκρατικά της προβλήματα.

Η αλλαγή του ονόματος μιας χώρας, όμως, δεν σημαίνει και αυτόματη αναγνώρισή της από τη διεθνή κοινότητα με αυτό. Η Κεϊλάνη άλλαξε το όνομά της σε Σρι Λάνκα το 1972, αλλά χρειάστηκε να περιμένει δέκα χρόνια για να αποκτήσει το νέο όνομα περισσότερες έντυπες αναφορές από το προηγούμενο. Η επικράτηση της ονομασίας Ζιμπάμπουε έγινε στο μισό διάστημα, προφανώς επειδή όλοι, ντόπιοι και ξένοι, ήθελαν να ξεχάσουν την εποχή του απαρτχάιντ όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Η ονομασία Μιανμάρ, πάλι, χωνεύτηκε πιο δύσκολα καθώς αποτέλεσε επιλογή ενός στρατιωτικού καθεστώτος.

Τι θα συμβεί στην περίπτωση της Βόρειας Μακεδονίας; Εδώ χρειάζεται πρώτα απ’ όλα να αρχίσουν να χρησιμοποιούν τη νέα ονομασία οι δικοί της πολιτικοί παράγοντες, κάτι που κατά τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Κατρούγκαλο, πρέπει να ξεκινήσει από αυτή την εβδομάδα. Στη συνέχεια πρέπει οι 140 περίπου χώρες που την έχουν αναγνωρίσει ως «Μακεδονία» να την αναγνωρίσουν με τη νέα της ονομασία – κάτι που ασφαλώς θα γίνει τυπικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα ακολουθούνται πάντα οι τύποι.

Αυτός είναι ο λόγος που ο Κυριάκος Μητσοτάκης προβλέπει ότι στο τέλος θα επικρατήσει διεθνώς η μονολεκτική εκδοχή. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν βοηθάει και το κόμμα του: ο ίδιος ο αντιπρόεδρος της ΝΔ δηλώνει ότι δεν θα αναγνωρίσει τη γείτονα ως «Βόρεια Μακεδονία», θα συνεχίσει δηλαδή την όχι και τόσο κομψή τακτική να την αποκαλεί με το όνομα της πρωτεύουσάς της. Ακόμη πιο δύσκολα θα είναι τα πράγματα με τους «πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας», αφού οι ίδιοι θα αυτοαποκαλούνται Μακεδόνες (στο όνομα του αυτοπροσδιορισμού) κι εμείς θα τους αποκαλούμε Σκοπιανούς (στο όνομα του πείσματος). Μα αν μια Συμφωνία δεν τηρηθεί από τα μέρη που την υπέγραψαν, πώς να περιμένουμε να τη σεβαστούν οι τρίτοι;