Προσγειωμένος κόσμος

Αφετηρία του «Γυάλινου κόσμου» στάθηκε πρώτα το διήγημα «Portrait of a Girl in Glass» (1942) με τους ήρωες που συναντάμε στη συνέχεια στο θεατρικό έργο. Δηλαδή τη μητέρα Αμάντα Γουίνγκφιλντ, την κόρη Λόρα, τον γιο Τομ και τον φίλο Τζιμ. Ενδιαμέσως ο Ουίλιαμς έγραψε το κινηματογραφικό σενάριο «The Gentleman Caller» που δεν έγινε ποτέ ταινία. Ωστόσο εκεί μέσα ήταν όλα τα συστατικά του έργου που δημιούργησαν το σύμπαν του «Γυάλινου κόσμου». Η πρεμιέρα έγινε το 1945 στη Νέα Υόρκη (είχε μεσολαβήσει ένα αποτυχημένο ανέβασμα λίγους μήνες νωρίτερα στο Σικάγο). Και ήταν θριαμβευτική.

Με πολλά κινηματογραφικά στοιχεία και μια σειρά από φλασμπάκ που μετατρέπουν τον Τομ και σε αφηγητή, το έργο πηγαινοέρχεται στον χρόνο, ακολουθώντας ωστόσο μια εσωτερική λογική. Τα πρόσωπα λειτουργούν στο τώρα και στο πριν, με τις μνήμες και τις αναμνήσεις να πρωταγωνιστούν.

Εργο μνήμης, ο «Γυάλινος κόσμος» είναι συγxρόνως το πιο αυτοβιογραφικό του Τενεσί Ουίλιαμς (Tennessee Williams, 1991-1983). Με μια λογική επεισοδίων, καινοτομεί εισάγοντας στη σκηνή προβολές, οθόνες και στοιχεία με στόχο να εξηγήσουν ή να υπογραμμίσουν τα τεκταινόμενα. «Ο σκοπός του τεχνάσματος θα είναι μάλλον προφανής… Τονίζει συγκεκριμένες αξίες σε κάθε σκηνή» γράφει μεταξύ άλλων ο ίδιος στις οδηγίες του για το έργο, ένα έργο ποιητικού και ψυχολογικού ρεαλισμού.

Θα μπορούσε να είναι μια συνηθισμένη οικογενειακή ιστορία, όπου κάθε μέλος κουβαλά πληγές και τραύματα: ο πατέρας που έφυγε αρνούμενος να συνθλιβεί, η μάνα που αρνείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα, η κόρη που ζει βυθισμένη στη μοναξιά της και ο γιος που μάχεται να επιβιώσει μέσα σε ένα νοσηρό περιβάλλον, ξέροντας ότι τελικά κι εκείνος θα φύγει. Ο νεαρός επισκέπτης αποτελεί τη μοναδική επαφή με τον αληθινό κόσμο – γι’ αυτό έρχεται και φεύγει…

Είναι εμφανές από την αρχή, ότι στη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας στήθηκε ένας διαφορετικός «Γυάλινος κόσμος». Με κεντρικό στοιχείο του σκηνικού της Ελένης Μανωλοπούλου έναν σπασμένο γυάλινο τοίχο και θραύσματα παντού, αποδεικνύεται τελικά ότι απουσιάζουν οι μινιατούρες των ζώων από αυτό το εύθραυστο υλικό που είναι φτιαγμένη και η ίδια η Λόρα.

Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Καραντζάς θέλησε να εντάξει μέσα στον πράγματι περιορισμένο χώρο που διέθετε μια σειρά στοιχείων και συμβολισμών, παραπομπές στο ίδιο το έργο. Μαζί με τις δικές του πρωτοβουλίες, όπως η τριπλή διαφάνεια με το αχνό πορτρέτο του πατέρα και το σκεπασμένο από χαρτί πάτωμα, που όταν αφαιρείται αποκαλύπτει τις καταπακτές, πρόσθεσε ένα παιχνίδι με τον φωτισμό. Η παράσταση είναι σχεδόν «αυτόφωτη», με τους ηθοποιούς, και κυρίως τον Τομ, να χρησιμοποιούν τους προβολείς που βρίσκονται στη σκηνή αλλά και την κεντρική λάμπα, πάνω από το τραπέζι, την ίδια στιγμή που οι σκηνές είναι υποφωτισμένες. Εκμεταλλεύτηκε, συνολικά, τον χώρο του θεάτρου, με τον Τομ – αφηγητή να κινείται κόντρα στην καθισμένη Λόρα.

Ολα αυτά μαζί ωστόσο, μπολιασμένα με μια περιπαικτική διάθεση, ένα κρυφό χιούμορ, δεν λειτούργησαν στην απογείωση της παράστασης – ο «κόσμος» αυτός είναι προσγειωμένος. Αργοί ρυθμοί με υποτονικές σκηνές που κουράζουν και δεν επιτρέπουν να αναβλύσει η τρομακτική δύναμη που έχει το ίδιο το κείμενο. Παρασύροντας και τους ηθοποιούς σε μια υπόκριση που υπόσχεται πολλά, αλλά δεν ολοκληρώνει. Σαν να επέλεξε ο σκηνοθέτης να μην τονίσει το έργο, αλλά την παράσταση.

Οι χειρισμοί του Γιάννη Αναστασάκη

Οταν το 2015 ανακοινώθηκε η ανάληψη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος από τον Γιάννη Αναστασάκη, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αναζήτησαν στο βιογραφικό του τους λόγους που τον έφεραν στην κορυφή της δεύτερης κρατικής σκηνής της χώρας. Η διασύνδεσή του με τον πολιτικό χώρο της κυβέρνησης φάνηκε, εκ πρώτης όψεως, μια κάποια εξήγηση. Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός, αν και μετρούσε αρκετές παραστάσεις στο ενεργητικό του, δεν ήταν εύκολο να πείσει για τις ικανότητές του. Ιδρυτής του θεάτρου Στιγμή, ο 55χρονος σήμερα καλλιτέχνης είδε τη θητεία του ανανεώνεται, τον περασμένο Νοέμβριο, χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση.

Τι μεσολάβησε και ο πρόεδρος του χωριού, στη διαφήμιση μιας εταιρείας τηλεφωνίας, που όποιος τον συναντούσε, συγκρατούσε, κυρίως τη γενειοφόρο όψη του, αντέστρεψε τις εντυπώσεις;

Ο Γιάννης Αναστασάκης ξεκίνησε τη θητεία του στο ΚΘΒΕ με χαμηλό προφίλ. Δεν έβγαλε κραυγές, δεν υποσχέθηκε την αναγέννηση ενός πολύπαθου, τα τελευταία χρόνια οργανισμού. Αντιθέτως, σήκωσε τα μανίκια και προσπάθησε, έχοντας ως συνοδοιπόρο του την ικανότατη Μαρία Τσιμά (ως αναπληρώτρια) να βάλει τάξη σε ένα χάος. Κι έπιασε το νήμα από την αρχή: εννέα εκατομμύρια ευρώ ήταν το χρέος όταν εγκαταστάθηκε στο γραφείο του στη Θεσσαλονίκη, και τα επτά αποτελούν ήδη παρελθόν. Μα αυτός είναι ο στόχος ενός κρατικού θεάτρου; Δεν είναι η καλλιτεχνική δημιουργία; Μα αν το πρώτο ερώτημα δεν απαντηθεί, πώς το δεύτερο θα βρει εφαρμογή;

Μια σειρά πρωτοβουλιών και εύστοχων χειρισμών, σε συνδυασμό με έξυπνες και ενδιαφέρουσες καλλιτεχνικές ιδέες, κατάφεραν να αντιστρέψουν το κλίμα. Ο Αναστασάκης έκανε οικονομίες, στηρίχθηκε βέβαια από την κυβέρνηση, λαμβάνοντας κάποιες έκτακτες επιχορηγήσεις, αλλά το αποτέλεσμα τον δικαίωσε. Επανέφερε το ΚΘΒΕ στον θεατρικό χάρτη, προτείνοντας ένα ρεπερτόριο που κι αν δεν μεγαλουργεί, έχει κάτι να πει. Ανέδειξε ντόπιους ηθοποιούς, κάλεσε σκηνοθέτες από την Αθήνα και έφτιαξε ένα συνολικό πρόγραμμα που δεν περνά απαρατήρητο.

Η πρόσφατη απεργία των εργαζομένων που έκλεισε το θέατρο για έναν μήνα, και μάλιστα μέσα στις γιορτές, κόστισε πολλά, αποδεικνύοντας ότι τίποτα δεν μπορεί να γίνει αναίμακτα. Ευτυχώς η μηχανή του ΚΘΒΕ έβαλε πάλι μπρος.

Μετάφραση:
Αντώνης Γαλέος
Σκηνοθεσία:
Δημήτρης Καραντζάς
Σκηνικά:
Ελένη Μανωλοπούλου
Κοστούμια:
Ιωάννα Τσάμη
Μουσική:
Κορνήλιος Σελαμσής
Φωτισμοί:
Αλέκος Αναστασίου
Ερμηνείες:
Μπέτυ Αρβανίτη, Χάρης Φραγκούλης, Ελίνα Ρίζου, Εκτορας Λιάτσος
Πού:
Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας (Κεφαλληνίας 16, Κυψέλη, τηλ. 210-8838.727), Τετάρτη και Κυριακή (20.00), Πέμπτη – Παρασκευή – Σάββατο (21.00), ώς 21/4