Το παρά φύσιν ζην

Σ’ αυτές εδώ τις στήλες τρεις τουλάχιστον φορές αφιέρωσα λατρευτικές περιγραφές σε αξέχαστους σκύλους που μας συντρόφευσαν, μας δίδαξαν ήθος και ύφος, αφοσίωση και στρατηγικές, αφειδώλευτη αγάπη και θυσιαστική αλληλεγγύη.

Σ’ ένα εξοχικό μικρό σπίτι λίγο έξω από την Αθήνα που καταφεύγουμε τις αργίες και τους θερινούς μήνες μας πολιορκούν χρόνια τώρα αγέλες σκύλων και γάτων. Από τους νομάδες αυτούς υιοθετήσαμε τα έξοχα σκυλιά που η βιογραφία τους βρήκε εδώ στέγη σε ένδειξη ευγνωμοσύνης. Το καλοκαίρι του 2017 μια πανέμορφη γάτα που είχε βρει συχνά καταφύγιο στην αυλή μας γέννησε σ’ ένα παρτέρι πέντε μωρά. Το ένα απ’ αυτά δεν επέζησε. Τα άλλα τέσσερα, δύο θηλυκά και δύο αρσενικά, προφυλαγμένα στον κλειστό αρβανίτικο τοίχο της αυλής με την τρυφερή και πάντα άγρυπνη μητέρα τους  μεγάλωσαν μαθαίνοντας να ζουν στην ασφάλεια αλλά και στη φροντίδα μας.

Από την πρώτη στιγμή ξεχωρίσαμε ένα πάλλευκο αρσενικό γατί. Οι λίγες γνώσεις που διαθέταμε για τους γάτους (ως σκυλόφιλοι) συμπληρώθηκαν από τους ντόπιους γείτονες που και πείρα έχουν και ταΐζουν και τάισαν λεγεώνες οικόσιτων και αδέσποτων γατιών. Η πείρα όλων έλεγε πως τα απολύτως λευκά γατιά είναι σχεδόν βεβαιωμένο πως γεννιούνται κουφά. Ο λευκός πιτσιρίκος της αυλής μας έγινε αντικείμενο επισταμένης παρατήρησης. Οταν απομακρυνόταν από τη θαλπωρή της μητέρας του, όταν άφηνε τις θηλές της που αχόρταγα ρουφούσε γάλα, πετούσαμε πετρούλες λίγο πιο μακριά, τρίζαμε τα φύλλα των εφημερίδων που διαβάζαμε, ανεβάζαμε λίγο πιο δυνατά το τρανζίστορ. Διαπιστώσαμε πως ο δύο μηνών Μάρκος, όπως τον βαφτίσαμε, αντιδρούσε, αλαφιαζόταν, έστρεφε τη μούρη του προς την ηχήεσσα πηγή και τα μικροσκοπικά του αφτιά στρέφονταν προς την κατεύθυνση του ήχου σαν περισκόπιο υποβρυχίου. Ημαστε βέβαιοι πια ο Μάρκος άκουγε! Ενας πάλλευκος γάτος με οξεία ακοή. Ετσι ετοιμάστηκε η μεταφορά του στην Αθήνα. Τα πράγματα δεν ήταν εύκολα για κείνον. Από την άπλα της αυλής, της περίκλειστης αλλά γεμάτης με κρυψώνες, καταφύγια, δροσιά και, βέβαια, συντροφιά των αδελφών του και για λίγο ακόμη (πριν απογαλακτιστεί) της μητέρας του, βρισκόταν σε μια πολυκατοικία, στον πέμπτο όροφο με αρκετά μπαλκόνια, με αραιά όμως κάγκελα, επικίνδυνα για ένα άμαθο ιδιαίτερα στα ύψη γατί.

Βέβαια, η αλλαγή περιβάλλοντος είχε και άλλες προϋποθέσεις: Επρεπε σ’ ένα διαμέρισμα να έχει τη γωνιά του και τα απαραίτητα δοχεία, στρωσίδια, την άμμο του και, αν το επέλεγε, το σπιτάκι του. Αυτά όλα τα βρήκε στη θέση τους πριν ακόμη μετακομίσει στην Αθήνα. Και ταξίδεψε για πρώτη φορά στη ζωή του μέσα σ’ ένα κλουβί μεταφοράς που με το ζόρι, αν και τριμηνίτης, υποχρεώθηκε να στριμωχθεί για να ταξιδέψει. Δεν είχε αγριέψει, ήταν περίφοβος. Δεν νιαούριζε αλλά τα έκπληκτα ματάκια του μας κοίταζαν «θεωρητικά» δακρυσμένα!

Βρέθηκε σ’ ένα χώρο ανοίκειο, άγνωστο, πιθανόν για την αίσθησή του εχθρικό. Μεγάλοι χώροι, διάδρομοι και ανοίγματα φωτός που τα προστάτευαν τζαμένιες συρόμενες πόρτες. Απ’ έξω μπαλκόνια με φυτά και στο βάθος κάγκελα.

Σ’ αυτόν τον κατ’ αρχάς άξενο χώρο άρχισε αργά, συστηματικά, διερευνητικά να προσαρμόζεται. Κάθε γωνιά, κάθε έπιπλο, κάθε κλειστό ή ανοιχτό χώρο αφού τον ανίχνευε, τον μύριζε, τον δοκίμαζε απλώνοντας προσεχτικά το πόδι του, τον οικειοποιούνταν, τον κατακτούσε, τον έκανε καταφύγιο ή εφαλτήριο. Σχεδόν την πρώτη κιόλας μέρα εντόπισε τις δύο διαφορετικές στο σπίτι θέσεις όπου υπήρχε τροφή στα ειδικά δοχεία και νερό. Και, εκπληκτικό, τριών μηνών μωρό, εντόπισε την άμμο του και κατέφευγε για τις ανάγκες του. Δεν χρειάζεται να το σημειώσω ιδιαιτέρως αλλά είναι σ’ όλους γνωστή η μανία καθαριότητας των γάτων. Αλλά όταν συμβιώνεις μαζί του διαπιστώνεις λεπτομέρειες της μανίας για καθαριότητα. Ο γάτος δεν ανέχεται καμιά επέμβαση στο τρίχωμά του. Το αυτόματο πλυντήριο είναι η γλώσσα του που ανά πάσα στιγμή σαρώνει γλείφοντας κάθε υπόνοια επέμβασης στην σωματική του επικράτεια.

Γνωρίζω πως η επικρατούσα αντίληψη είναι πως οι γάτες είναι ζώα ανεξάρτητα, πως δύσκολα επιλέγουν να εγκατασταθούν μονίμως κάπου, αντίθετα με τον κύνα τον ανθρώπειο που μέσα από τις παλαιολιθικές εγκαταστάσεις του πρωτόγονου ανθρώπου συνυπάρχει και ο σκελετός του βρίσκεται πάντα δίπλα στις πυρές ανθρώπινης εγκατάστασης. Γάτες βρίσκονται συνήθως ζωγραφισμένες μέσα στις πυραμίδες διότι θεωρούνταν εφτάψυχες, ζώα της αθανασίας.

Ο Μάρκος εγκλωβίστηκε στον πέμπτο όροφο χωρίς να έχει πρόσβαση παρά μόνον στην αγκαλιά, στα μπαλκόνια. Εμαθε να παίζει με τις ώρες με πάνινα ζωάκια, να χώνεται σε ανοιχτές ντουλάπες, να σκαρφαλώνει στις ράχες των καναπέδων και συχνά σε ψηλά έπιπλα ακροπατώντας σε μπιμπελό, κηροπήγια και φωτιστικά. Διαπιστώθηκε επανειλημμένα πως αυτές οι «επαναστατικές» του πράξεις γίνονταν όταν οι ένοικοι του σπιτιού ήταν απασχολημένοι και αφοσιωμένοι με τις εργασίες τους. Ηταν ενέργειες για να τους αποσπάσει την προσοχή. Κυρίως τον ενοχλούσε η αναμμένη τηλεόραση. Τότε, επειδή διαπίστωνε πως οι «δικοί» του εστίαζαν στη φωτεινή οθόνη την προσοχή τους, ανέβαινε στο έπιπλο που έφερε την τηλεόραση και σκέπαζε με το σώμα του την οθόνη. Είναι σίγουρο πως τα γατιά δεν έχουν «εικόνα» – δεν «βλέπουν» τηλεόραση, πιθανόν δεν «ακούνε» τηλεόραση όπως τα σκυλιά που γαβγίζουν «συναδέλφους» τους που γαβγίζουν στην οθόνη.

Η μοναξιά της πολυκατοικίας έχει και δυσάρεστα, πιο οδυνηρά, για τα κατοικίδια που μας συντροφεύουν. Πρέπει συχνά να υποστούν στείρωση. Ενας αρσενικός γάτος δεν μπορεί να είναι κεραμιδόγατος ώστε να συναντήσει μια αναγκεμένη γάτα ώστε να πληρωθεί το αίτημα της φύσης. Και φυσικά είναι μαρτύριο να υφίσταται τις ερωτικές του εξάρσεις μέσα σ’ ένα διαμέρισμα χωρίς διέξοδο, χωρίς λύτρωση, πλήρωση. Το ίδιο και η θηλυκή γάτα. Οταν ζει σ’ έναν περίκλειστο χώρο δύσκολα θα βρει σύντροφο κι όταν βρει οι σύγχρονες συνθήκες της ζωής του ανθρώπου δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μια γέννα και τη διαχείριση συχνά πέντε και έξι μωρών.

Είναι, σίγουρα, απάνθρωπη (αν στέκει η λέξη) αυτή η συμπεριφορά, καθαρά εγωιστική. Στερούμε από ένα πλάσμα της φύσης τον λόγο ύπαρξής του για να εξασφαλίσουμε δίκην δουλείας, ένα παιχνίδι, μια συντροφική παρουσία, έναν καταλύτη της μοναξιάς. Ευτυχώς ο Μάρκος έχει τη διέξοδο κάθε τόσο και τις μεγάλες γιορτές και το καλοκαίρι να ξαναβρίσκει, έστω κι αν δε «γνωρίζει» πια τη μάνα του και τ’ αδέλφια του, στην αυλή του εξοχικού όπου γεννήθηκε. Αλλά με τραγικές συχνά συνθήκες. Διότι ένα χρόνο έγκλειστος στην πολυκατοικία με τα πάνινα ζωάκια του, την επιλεγμένη τροφή του και τις γωνιές όπου καταφεύγει όταν βαριέται ή κοιμάται, δεν μπορεί να συμβιβαστεί και να συμβιώσει με τ’ αδέλφια του. Αφήνω που η μάνα του δεν τον αναγνωρίζει και αν ο ίδιος δεν κρυβόταν φοβισμένος από το άμεσο περιβάλλον δεν αποκλείεται να τον επέλεγε, τόσο όμορφο αρσενικό που είναι, για τον προσεχή της επιβήτορα! Ξέρετε όλα τα γατιά του κόσμου είναι δυνάμει Οιδίποδες, κοιμούνται με τη μάνα τους και έχουν αδέρφια τα παιδιά τους.

Γράφοντας αυτές τις γραμμές δεν θα ήθελα να τελειώσω χωρίς να αναφερθώ στην ανθρώπινη ιστορία που δυστυχώς (ή ευτυχώς;) είναι ανάλογη με την ιστορία της εξημέρωσης των ζώων.

Οταν ανατρέξει κανείς στο παρελθόν της ανθρωπότητας θα διαπιστώσει πως φτάσαμε έως εδώ με απανωτούς ευνουχισμούς, αποκλεισμούς, απαγορεύσεις, στερεότυπα, ιδεολογήματα, ηθικούς φραγμούς, ρατσισμούς, δόγματα ώστε τα στερητικά σύνδρομα του γάτου μου Μάρκου να έρχονται να συναντήσουν τα δικά μου σύνδρομα και να νιώθουμε αλληλέγγυοι, εξόριστοι και οι δύο από το φυσικό περιβάλλον απ’ όπου αποδράσαμε εκείνο το πρωί του παραδείσου τρώγοντας τον απαγορευμένο καρπό. Το τραγικό είναι πως ο όφις που μας ηπάτησε ζει ακόμη κατ’ αγρούς και κατά φύσιν!