Κωμωδία χωρίς χιούμορ

Τα έργα του Δημήτρη Ψαθά, μαζί με εκείνα των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου παίζονται συστηματικά στο θέατρο, παρά τις δεκαετίες που τα χωρίζουν από την εποχή που γράφτηκαν. Μια τέτοια περίπτωση είναι και το «Ζητείται Ψεύτης», το οποίο, είναι αλήθεια, μέχρι να ανέβει στο θέατρο Παλλάς, χρειάστηκε να αντιμετωπίσει πολλά εμπόδια μαζί και τον κίνδυνο της ματαίωσης. Τα κατάφερε όμως (;)…

Δημοσιογράφος και συγγραφέας που ξεκίνησε από το δικαστικό ρεπορτάζ, ο Δημήτρης Ψαθάς (1907 – 1979) γεννήθηκε στην Τραπεζούντα και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «(Ελεύθερον) ΒΗΜΑ» και «(Αθηναϊκά) ΝΕΑ», πέρασε στο χρονογράφημα και μετά στα θεατρικά έργα. Πολυγραφότατος, ο Ψαθάς άφησε πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη με έργα που γνώρισαν και γνωρίζουν ξεχωριστή επιτυχία τόσο στη σκηνή όσο και στην οθόνη, μεγάλη και μικρή – «Μαντάμ Σουσού», «Φωνάζει ο κλέφτης», «Η Χαρτοπαίχτρα», «Ξύπνα Βασίλη», «Ενας βλάκας και μισός», «Φον Δημητράκης» και πολλά ακόμα.

Το «Ζητείται ψεύτης» γράφτηκε το 1953 για να ανέβει από τον θίασο Κοτοπούλη στο θερινό θεάτρο Σαμαρτζή με τους Ντίνο Ηλιόπουλο, Αννα Συνοδινού και Παντελή Ζερβό. Από την αρχή το έργο στέφθηκε με επιτυχία και η πορεία του συνεχίστηκε. Τον Απρίλιο του 1961 έκανε πρεμιέρα η ομότιτλη ταινία, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Γιάννη Δαλιανίδη. Το 2010 επέστρεψε στις μεγάλες οθόνες από τον Ιεροκλή Μιχαηλίδη.

Η υπόθεση είναι γνωστή: ένας βουλευτής δεν καταφέρνει να τα βγάλει πέρα με τις απαιτήσεις των ψηφοφόρων του και αδυνατεί να διαχειριστεί τα ρουσφέτια που του ζητούν. Για τον σκοπό αυτόν αναζητά έναν ιδιαίτερο γραμματέα με βασικό προσόν του να μπορεί να λέει πειστικά ψέματα. Αυτός είναι ο Ψευτοθόδωρος.

Σάτιρα με πολιτικές προεκτάσεις που σχολιάζει τις διαχρονικές, πελατειακές σχέσεις των πολιτικών με τους ψηφοφόρους τους, το «Ζητείται ψεύτης» είναι μια χαριτωμένη και έξυπνη κωμωδία.

Στην παράσταση στο Παλλάς με τη σκηνοθετική υπογραφή του Πέτρου Ζούλια, η κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά χάθηκε, γιατί δεν είχε στόχο. Ανάμεσα στα πολλά τραγούδια και τις μουσικές, με έναν θίασο όπου οι ηθοποιοί δεν έπαιζαν αλλά παρίσταναν τους ηθοποιούς που παίζουν τους ρόλους – κάτι που φρόντιζαν διαρκώς να υπενθυμίζουν -, το ίδιο το έργο πέρασε σε δεύτερη μοίρα.

Αντ’ αυτού ο σκηνοθέτης πρότεινε μια παράσταση όπου ο καθένας έκανε το δικό του «νούμερο», με κοινό παρανομαστή τους υψηλούς τόνους (οι ηθοποιοί φώναζαν, κάτι που με τα μικρόφωνα αποκτούσε ακόμα μεγαλύτερη ένταση). Επιπλέον το «Ζητείται Ψεύτης» επενδύθηκε με μια νοσταλγική διάθεση μέσα από παλιά τραγούδια («Βίρα τις άγκυρες»…), στοχεύοντας, ανεπιτυχώς, στη συγκίνηση – με την Αποστολία Ζώη ως Πίτσα Κίτσα.

Το είδος αυτό της κωμωδίας μοιάζει απλό αλλά δεν είναι εύκολο. Κι αν δεν μπορεί να ανανεωθεί, όπως συνέβη φέτος στην παράσταση «Ξύπνα Βασίλη» (Αρης Μπινιάρης – Εθνικό Θέατρο), μπορεί τουλάχιστον να αναδείξει και να υπηρετήσει το έξυπνο κείμενό του.

Ο Αλέξης Γεωργούλης δεν μπόρεσε να μεταμορφωθεί σε έναν πειστικό Ψευτοθόδωρο, που ξέρει να γοητεύει με τον τρόπο του και όχι με την εμφάνισή του. Ο Γιώργος Παρτσαλάκης περιορίστηκε στις υποκριτικές του συνήθειες, η Ναταλία Δραγούμη δεν βρήκε τον χώρο της. Μοναδική εξαίρεση ο Γιώργος Δεπάστας που με τον ρόλο του «Πατατιά» έφτιαξε μια ολοκληρωμένη θεατρική περσόνα.

Το παρασκήνιο της Τρίτης
Μήπως φταίει η Μελίνα;
Αλλο υποκριτική και άλλο υποκρισία. Αλλο το χειροκρότημα για τον ηθοποιό και άλλο για τον πολιτικό. Αλλο το Θέατρο του Παραλόγου του Μπέκετ και του Ιονέσκο κι άλλο αυτό που διεξάγεται μέσα στην Βουλή ή κατά την διάρκεια του προεκλογικού αγώνα…
Οχι, η πολιτική και το θέατρο δεν μοιάζουν, ξεκινώντας από το πρώτο και βασικό: η υποκριτική απαιτεί αλήθεια ενώ η υποκρισία ψέμα – κι ας είναι ομόρριζες οι λέξεις. Κι ούτε μπορούν να μοιάσουν λόγω του «βομβαρδισμού» από υποψηφίους στους συνδυασμούς των κομμάτων ή των περιφερειακών και δημοτικών σχημάτων. Ετσι κι αλλιώς «όλος ο κόσμος μια σκηνή» είναι, σύμφωνα με τον Σαίξπηρ («Οπως σας αρέσει»).
Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο: η δημοσιότητα έχει αποτελέσει συχνά – πυκνά το εφαλτήριο για καλλιτέχνες και κυρίως ηθοποιούς προς την πολιτική. Μια ξαφνική τηλεοπτική επιτυχία λειτουργεί σαν μαγνήτης, φέρνει έναν ηθοποιό στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, με αποτέλεσμα να τον οδηγήσει σε μια θέση στη Βουλή – ή ακόμα και σε ένα υπουργείο. Βέβαια όλα αυτά συμβαίνουν γιατί και το κοινό ή οι ψηφοφόροι σταυρώνουν με μεγάλη ευκολία τους επωνύμους…
Ουκ ολίγα τα παραδείγματα μέσα στα χρόνια, που στις μέρες μας έχουν φτάσει σε ακρότητες ή καλύτερα σε γελοιότητες: αρκεί μια θέση στη λίστα, όποια λίστα, αλλά κατά προτίμηση της Ευρωβουλής, με όποιο κόμμα. Η πρόσφατη περίπτωση του Αλέξη Γεωργούλη ήρθε να μας θυμίσει ότι δεν χρειάζεται να έχεις κάτι να πεις, αρκεί να έχει να πει κάτι το όνομά σου. Και δεν είναι ο μόνος στην τρέχουσα εκλογική χρονιά…
Ελάχιστες αποδεικνύονται οι εξαιρέσεις εκείνες που είχαν στην αφετηρία τους ανθρώπους με συγκεκριμένους στόχους και συγκεκριμένη ταυτότητα, που μπήκαν στην πολιτική ύστερα από μια επιτυχημένη καριέρα στην τέχνη τους, και όχι σαν πυροτέχνημα.
«Φταίει η Μελίνα», είναι η εύκολη και απλή απάντηση, όχι όμως και η σωστή. Γιατί ξεχνάμε ότι η Μελίνα Μερκούρη μπήκε στην πολιτική ύστερα από μια καριέρα στο θέατρο και τη μεγάλη οθόνη, εντός και εκτός Ελλάδος, και της αφιερώθηκε, ακόμα κι όταν έχασε… Σταρ στο σανίδι, σταρ στη Βουλή – είναι θέμα ανθρώπου και προσωπικότητας, όχι λίστας. Φεύγοντας άφησε τη σφραγίδα και την αύρα της. Και, όχι, δεν φταίει η Μελίνα. Εμείς φταίμε που δεν βλέπουμε τη διαφορά.