Φως στον «υπόγειο κόσμο» της Αγίας Σοφίας – Εντυπωσιακά βίντεο και εικόνες από τις σήραγγες των 420 μέτρων
Οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να καταστήσουν ορισμένα τμήματα του δικτύου επισκέψιμα

Ένα άγνωστο μέχρι σήμερα κεφάλαιο της ιστορίας της Αγίας Σοφίας έρχεται στο φως μέσα από τις εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου στην Κωνσταντινούπολη. Υπόγειες στοές, αρχαία δίκτυα ύδρευσης και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα αποκαλύπτονται κάτω από το επίπεδο του εδάφους, ενώ ορισμένα από τα ευρήματα ενδέχεται να προηγούνται χρονικά της ανέγερσης του σημερινού ναού, τον 6ο αιώνα.
Οι εργασίες έχουν ήδη οδηγήσει στον καθαρισμό 420 μέτρων υπόγειων σηράγγων, ενώ οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να καταστήσουν ορισμένα τμήματα του δικτύου επισκέψιμα, εφόσον διασφαλιστούν η προστασία του μνημείου και η ασφάλεια των επισκεπτών.
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmaları kapsamında yer altı tünellerine inerek yürüttüğümüz çalışmaların son durumunu yerinde inceledik. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe’den yaklaşık 3 bin ton dolgu malzemesi çıkardık, toplam 420 metrelik tünel hattını temizledik. Batı Bahçe’de tespit ettiğimiz altı ayrı mekân ve dokuz tünelde tarihî yapıları koruma ve güçlendirme çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Hedeflerimizden biri de Ayasofya’nın yer altındaki bu tarihî zenginliğinin uygun bölümlerini ziyaretçilerimizle buluşturmak. Bu doğrultuda, yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alan bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Ayasofya’nın yer altında, mevcut yapısından daha eski bir döneme ait olduğunu değerlendirdiğimiz tarihî katmanlara da ulaştık. Ayasofya’nın geçmişine ışık tutarken bu eşsiz mirası geleceğe taşımaya devam edeceğiz.
— Mehmet Nuri Ersoy (@MehmetNuriErsoy) November 20, 2026
Το εύρος των παρεμβάσεων παρουσίασε ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος επισκέφθηκε τις υπόγειες εγκαταστάσεις συνοδευόμενος από επιστήμονες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποκατάστασης. Το CNN Türk μετέδωσε εικόνες από τις στοές και τις εργασίες σε χώρους που παρέμεναν επί αιώνες καλυμμένοι από χώμα και υλικά επίχωσης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακοίνωσε ο υπουργός, από τον Κήπο του Βεζίρη και τον δυτικό κήπο απομακρύνθηκαν σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών, ενώ εντοπίστηκαν έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες. Οι παρεμβάσεις εντάσσονται στο ευρύτερο πρόγραμμα συντήρησης και αποκατάστασης της Αγίας Σοφίας, το οποίο οι τουρκικές αρχές χαρακτηρίζουν ως το μεγαλύτερο που έχει πραγματοποιηθεί κατά την περίοδο της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Türkiye clears 420 meters of tunnels beneath Hagia Sophia in Istanbul, plans to open suitable sections to public https://t.co/xbfC2Qi0vZ
— Türkiye Today (@turkiyetodaycom) November 20, 2026
Τα ευρήματα που ενδέχεται να προηγούνται της Αγίας Σοφίας
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία των ερευνών βρίσκεται στον Κήπο του Βεζίρη, όπου αποκαλύφθηκε υπόγεια ταφική κατασκευή, γνωστή ως υπόσκαφος ταφικός χώρος ή hypogeum.
Οι εργασίες καθαρισμού και ανασκαφής έφεραν στο φως αρχιτεκτονικά στρώματα σε βάθος μεγαλύτερο από το μέχρι πρότινος γνωστό επίπεδο του δαπέδου. Οι επιστήμονες εξετάζουν εάν τα κατάλοιπα συνδέονται με οικοδομική φάση προγενέστερη του σημερινού ναού.
Όπως ανέφερε ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, οι εργασίες προχώρησαν σε βάθος 1,5 μέτρου κάτω από το επίπεδο του δαπέδου, το οποίο ήταν καλυμμένο με λάσπη, αποκαλύπτοντας ίχνη παλαιότερης κατασκευής.

Το εύρημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς η σημερινή Αγία Σοφία οικοδομήθηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, μεταξύ 532 και 537, στη θέση παλαιότερων χριστιανικών ναών.
Ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη ασφαλής χρονολόγηση των νέων καταλοίπων. Η πιθανότητα να προέρχονται από περίοδο πριν από την ανέγερση του σημερινού ναού παραμένει υπό επιστημονική διερεύνηση.
Εννέα σήραγγες και υπόγειοι χώροι κάτω από το μνημείο
Στον δυτικό κήπο της Αγίας Σοφίας έχουν εντοπιστεί έξι υπόγειοι χώροι, οι οποίοι συνδέονται με εννέα σήραγγες. Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό, τρεις από τους χώρους αυτούς ενδέχεται να αποτελούσαν υπόγεια τμήματα του παλαιού αιθρίου, δηλαδή της αυλής που συνδεόταν με το συγκρότημα του ναού.
Οι έρευνες συνεχίζονται σε διαδρόμους με πλάτος που κυμαίνεται από τέσσερα έως 4,8 μέτρα. Από τις εννέα σήραγγες, οι επτά έχουν καθαριστεί από τις επιχώσεις, ενώ στις υπόλοιπες δύο πραγματοποιούνται εργασίες αποτύπωσης και τεκμηρίωσης.
Το συνολικό μήκος των τμημάτων που έχουν καθαριστεί ανέρχεται σε 420 μέτρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγαλύτερη σήραγγα, η οποία έχει μήκος 180 μέτρα. Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο να συνδέεται με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό της Κωνσταντινούπολης.

Η στοά εκτείνεται παράλληλα προς την πρόσοψη της Αγίας Σοφίας, από την περιοχή μπροστά στη Μεντρεσέ του Φατίχ έως το σημείο εισόδου των επισκεπτών, με κλίση περίπου 3%.
Η πιθανή σύνδεσή της με το ιστορικό οδικό δίκτυο της βυζαντινής πρωτεύουσας αποτελεί αντικείμενο περαιτέρω έρευνας, καθώς ο αρχικός της ρόλος δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Το υπόγειο δίκτυο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι σήραγγες αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διαχείρισης υδάτων στην ιστορική Κωνσταντινούπολη.
Ορισμένα τμήματα φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν για τη διανομή νερού και την απομάκρυνση των ομβρίων υδάτων, λειτουργίες απαραίτητες για την προστασία και την καθημερινή λειτουργία ενός τόσο μεγάλου οικοδομικού συγκροτήματος.
Η αποκάλυψη των υπόγειων υποδομών δημιουργεί νέα δεδομένα για τη μελέτη των τεχνικών έργων που αναπτύχθηκαν γύρω από την Αγία Σοφία στις διαφορετικές ιστορικές περιόδους.

Οι παρεμβάσεις, πάντως, δεν περιορίζονται στον καθαρισμό των σηράγγων. Περιλαμβάνουν επίσης την αποκατάσταση θόλων, τη στερέωση τοιχοποιιών και την ενίσχυση τμημάτων που έχουν υποστεί φθορές.
Σε έναν υπόγειο χώρο μήκους 56 μέτρων έχουν ήδη αποκατασταθεί δομικές βλάβες σε τμήμα 18 μέτρων. Σε άλλες σήραγγες τοποθετούνται ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία για την ενίσχυση των κατασκευών και τη διασφάλιση της στατικής τους επάρκειας.
Σχέδια για πρόσβαση επισκεπτών στις υπόγειες στοές
Η αξιοποίηση των υπόγειων χώρων αποτελεί πλέον ένα από τα ζητήματα που εξετάζουν οι τουρκικές αρχές. Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι σχεδιάζεται ειδική μελέτη για την παρουσίαση των υπόγειων κατασκευών στο κοινό.
Βασικές προϋποθέσεις για οποιαδήποτε παρέμβαση είναι η προστασία της αρχαιολογικής και αρχιτεκτονικής αξίας του μνημείου, καθώς και η ασφάλεια των επισκεπτών.

Προς το παρόν, δεν έχει προσδιοριστεί ποια τμήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν ούτε έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Παράλληλα, εξετάζεται εάν το υπόγειο δίκτυο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη βελτίωση του αερισμού της Αγίας Σοφίας. Σύμφωνα με τις τεχνικές εκτιμήσεις που παρουσίασε ο υπουργός, το υφιστάμενο υπόγειο άνοιγμα καλύπτει μόλις το 3,6% των αναγκών αερισμού του μνημείου.
Οι επόμενες μελέτες θα εξετάσουν κατά πόσο ορισμένες από τις ιστορικές στοές μπορούν να συμβάλουν σε ένα σύγχρονο σύστημα παροχής νωπού αέρα, χωρίς να αλλοιωθεί η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία τους.
Η ιστορία της Αγίας Σοφίας κάτω από την επιφάνεια του εδάφους
Σχεδόν δεκαπέντε αιώνες μετά την ανέγερσή της, η Αγία Σοφία εξακολουθεί να αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της ιστορίας της. Οι νέες έρευνες στρέφουν το ενδιαφέρον στα τμήματα που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, όπου διατηρούνται ίχνη διαφορετικών οικοδομικών φάσεων και υποδομών της παλιάς Κωνσταντινούπολης.
Η συνέχιση των εργασιών αναμένεται να προσφέρει περισσότερα στοιχεία για τη χρήση των υπόγειων χώρων, τη χρονολόγησή τους και τη σχέση τους με το ιστορικό συγκρότημα της Αγίας Σοφίας.














