Αλτσχάιμερ: Πώς ο εγκέφαλος των ηλικιωμένων σκύλων δίνει απαντήσεις εκεί που αποτυγχάνουν τα ποντίκια
Σύμφωνα με νέα έρευνα, οι ηλικιωμένοι σκύλοι παρουσιάζουν στον εγκέφαλό τους παθολογικές πρωτεΐνες και αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης GFAP στο αίμα όπως οι άνθρωποι
Αρκετοί είναι εκείνοι που έρθει σε επαφή με άτομα που νοσούν από Αλτσχάιμερ ή άλλες μορφές άνοιας, παθήσεις που επιφέρουν σημαντικές ψυχολογικές και πρακτικές επιβαρύνσεις στο οικογενειακό περιβάλλον. Αν και υφίστανται πλέον μέθοδοι για τον έλεγχο των συμπτωμάτων, οι επιστήμονες συνεχίζουν τις προσπάθειες για την ανεύρεση μιας οριστικής θεραπείας.
Η μελέτη της νόσου Αλτσχάιμερ παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, εν μέρει επειδή η έγκαιρη διάγνωση στον άνθρωπο παραμένει πρόκληση. Οι νευροεκφυλιστικές αυτές παθήσεις αρχίζουν συνήθως να αναπτύσσονται έως και δύο δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα που θα οδηγήσουν τον ασθενή στον γιατρό. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές βασίζονται παραδοσιακά σε πειραματικά μοντέλα ποντικιών για τη δοκιμή νέων θεραπειών.
Ωστόσο, τα ευρήματα από τη χορήγηση φαρμάκων σε ποντίκια σπανίως επιβεβαιώνονται σε ανθρώπινους οργανισμούς. Ενδεικτικό είναι το γεγονός πως το 99% των σκευασμάτων κατά του Αλτσχάιμερ, τα οποία είχαν παρουσιάσει υποσχόμενα αποτελέσματα σε εργαστηριακό περιβάλλον, απέτυχαν κατά τη διάρκεια των κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους. Η μελέτη της γήρανσης του εγκεφάλου στα τρωκτικά παρουσιάζει δυσκολίες, δεδομένου ότι αυτά δεν παρουσιάζουν εκ φύσεως τη συσσώρευση παθολογικών πρωτεϊνών που χαρακτηρίζει την άνοια. Παρά τη δυνατότητα των επιστημόνων να προβαίνουν σε γενετικές τροποποιήσεις των ποντικιών για την προσομοίωση του ανθρώπινου εγκεφάλου, η αναπαραγωγή του συνόλου των πτυχών της νόσου σε ένα και μόνο πειραματόζωο παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.
Για να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο, οι επιστήμονες στρέφονται πλέον στη μελέτη άλλων ζώων που εμφανίζουν με φυσικό τρόπο εγκεφαλικές αλλοιώσεις αντίστοιχες με εκείνες των ανθρώπων. Ένα είδος που παρουσιάζει ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον ως μοντέλο μελέτης των νευροεκφυλιστικών νόσων είναι ο ηλικιωμένος σκύλος.
Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό npj Dementia, ο εγκέφαλος του ηλικιωμένου σκύλου υφίσταται μεταβολές παρόμοιες με εκείνες του ανθρώπινου εγκεφάλου που πλήττεται από άνοια. Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν την αξία των σκύλων συντροφιάς ως φυσικών μοντέλων νευροεκφύλισης, τα οποία θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη καλύτερων διαγνωστικών μεθόδων και θεραπειών.
Εγκεφαλικές παθήσεις σε σκύλους και ανθρώπους
Η συγκεκριμένη ερευνητική προσπάθεια ξεκίνησε από την ανάγκη να βρεθεί ένας πιο αξιόπιστος τρόπος μελέτης των τοξικών πρωτεϊνών που προκαλούν άνοια, πέρα από τα πειραματόζωα εργαστηρίου. Στο πλαίσιο αυτό, νευροτοξικολόγοι συνεργάστηκαν με την κτηνίατρο-νευρολόγο Stephanie McGrath, η οποία μελετά εγκεφαλικές παθήσεις σε σκύλους συντροφιάς, εστιάζοντας στο σύνδρομο γνωστικής δυσλειτουργίας των σκύλων — μια κατάσταση ανάλογη με την ανθρώπινη άνοια.
Η γνωστική δυσλειτουργία επηρεάζει περισσότερο από το ένα τέταρτο των σκύλων ηλικίας άνω των 12 ετών. Μέχρι σήμερα, η διάγνωσή της βασιζόταν κυρίως σε ερωτηματολόγια συμπτωμάτων που παρατηρούν οι ιδιοκτήτες, ενώ οι παθολογικές πρωτεΐνες που την προκαλούν δεν είχαν μελετηθεί σε βάθος. Για να αξιοποιηθεί ο σκύλος ως μοντέλο μελέτης της ανθρώπινης άνοιας, ήταν απαραίτητο να χαρτογραφηθεί ο τρόπος με τον οποίο γερνά ο εγκέφαλός του.
Σε συνεργασία με τη νευροπαθολόγο Caitlin Latimer, η ερευνητική ομάδα συνέκρινε τους εγκεφάλους σκύλων με γνωστική δυσλειτουργία με εκείνους ανθρώπων που έπασχαν από νόσο Αλτσχάιμερ. Τα δείγματα προήλθαν από ηλικιωμένους σκύλους κατόπιν συναίνεσης των ιδιοκτητών τους, αφού τα ζώα είχαν καταλήξει από φυσικά αίτια ή είχαν υποβληθεί σε ευθανασία έπειτα από ιατρική σύσταση, προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση της ποιότητας ζωής τους.
Εφαρμόζοντας τις ίδιες εργαστηριακές μεθόδους ανάλυσης που χρησιμοποιούνται και στα ανθρώπινα δείγματα, οι επιστήμονες εντόπισαν εναποθέσεις παθολογικών πρωτεϊνών στις ίδιες ακριβώς περιοχές του εγκεφάλου των σκύλων με εκείνες που πλήττονται στα αρχικά στάδια της άνοιας στους ανθρώπους.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν κατά πόσο οι αιματολογικοί δείκτες που συνδέονται συνήθως με τη νόσο Αλτσχάιμερ στον άνθρωπο παρουσιάζουν αντίστοιχες μεταβολές και στους σκύλους. Διαπιστώθηκε ότι τα ζώα με υψηλά επίπεδα παθολογικών πρωτεϊνών στον εγκέφαλο εμφάνιζαν επίσης ασυνήθιστα αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης GFAP (όξινη ινιδιακή πρωτεΐνη της γλοίας) στο αίμα. Καθώς η GFAP ανιχνεύεται φυσιολογικά στο αίμα μόνο σε περιπτώσεις εγκεφαλικής βλάβης ή ασθένειας, θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πολλά υποσχόμενο βιοδείκτη τόσο για τη διάγνωση της γνωστικής έκπτωσης στους σκύλους όσο και για την κατανόηση της εξέλιξης της άνοιας στους ανθρώπους.
Η κοινή πορεία γήρανσης
Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλες μεγάλες πρωτοβουλίες για τη μελέτη της γήρανσης των σκύλων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Dog Aging Project, μια μακροχρόνια έρευνα σε περισσότερους από 50.000 σκύλους συντροφιάς, η οποία διερευνά τους βιολογικούς, γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη γήρανση ολόκληρου του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένου του εγκεφάλου.
Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν αναπτυχθεί ειδικά γνωστικά τεστ για σκύλους, τα οποία επιτρέπουν στους επιστήμονες να εντοπίζουν πρώιμες μεταβολές στη νόηση και τη συμπεριφορά πριν ακόμη εκδηλωθούν εμφανή νευρολογικά συμπτώματα. Με τα δεδομένα αυτά, οι ερευνητές μπορούν να συσχετίσουν τις παθολογικές αλλοιώσεις του εγκεφάλου με τις αλλαγές στη συμπεριφορά.
Η βαθύτερη κατανόηση της γήρανσης του εγκεφάλου των σκύλων αναμένεται να ρίξει φως στο γιατί ορισμένοι άνθρωποι —και ορισμένα ζώα— αναπτύσσουν άνοια ενώ άλλοι παραμένουν υγιείς, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο έγκαιρη διάγνωση και αποτελεσματικότερες θεραπείες στο μέλλον.
Πηγή: TheConversation














