Εξέπεμπε παλμούς κάθε 62,2 λεπτά και μετά εξαφανίστηκε – Ο νέος γρίφος του Διαστήματος
Περίπου δώδεκα τέτοια μυστηριώδη αντικείμενα έχουν ανιχνευθεί στον Γαλαξία, με τους επιστήμονες να εξετάζουν αν πρόκειται για λευκούς νάνους ή αστέρες νετρονίων

Ένα παλιό διαστημικό αίνιγμα επιστρέφει στο προσκήνιο, φέρνοντας ξανά στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας τα μυστηριώδη παροδικά φαινόμενα μακράς περιόδου (long-period transients – LPTs). Η ιστορία ξεκινά τον Σεπτέμβριο του 2002, όταν μια άγνωστη πηγή στην καρδιά του Γαλαξία έστειλε πέντε ισχυρούς παλμούς ραδιοκυμάτων με απόλυτη ακρίβεια – κάθε 77 λεπτά – προτού χαθεί ξαφνικά από τα ραντάρ.
Ο αστρονόμος Σκοτ Χάιμαν από το Κολέγιο Sweet Briar αναζητούσε επί χρόνια ένα αντίστοιχο σήμα χωρίς αποτέλεσμα, στρέφοντας τελικά αλλού την έρευνά του. Δύο δεκαετίες μετά, όμως, το φαινόμενο επαναλήφθηκε απροσδόκητα: μια νέα, άγνωστη πηγή άρχισε να εκπέμπει ισχυρούς παλμούς ανά 62,2 λεπτά, πριν σιωπήσει κι αυτή εξίσου απότομα.
Η νέα αυτή ανακάλυψη δίνει πολύτιμες ενδείξεις για το τι μπορεί να προκαλεί αυτά τα παράξενα σήματα, τα οποία παραμένουν ανεξήγητα και εγείρουν το ερώτημα αν προέρχονται όλα από το ίδιο είδος αντικειμένου. «Ανήκουν όλα τα LPTs σε έναν τύπο αντικειμένου;» δήλωσε ο Χάιμαν στο ScienceAlert. «Αντιπροσωπεύουν μια νέα υποκατηγορία λευκών νάνων ή αστέρων νετρονίων; Ή μήπως πρόκειται για ένα εντελώς άγνωστο μέχρι σήμερα είδος αντικειμένου;»
Οι μακροχρόνιες αυτές ραδιοεκπομπές αποτελούν μια νέα κατηγορία πηγών που αναγνωρίστηκαν μόλις τα τελευταία χρόνια – άγνωστα αντικείμενα που εκπέμπουν έντονους παλμούς ραδιοκυμάτων με μεγάλα διαστήματα σιγής μεταξύ των εκπομπών.
Η κατηγορία καθιερώθηκε μετά την παρατήρηση του GLEAM-X J1627-5235 το 2018, η οποία ανακοινώθηκε το 2022. Έκτοτε, περίπου δώδεκα τέτοια μυστηριώδη αντικείμενα έχουν ανιχνευθεί στον Γαλαξία, συμπεριλαμβανομένης της αρχικής παρατήρησης του Χάιμαν, GCRT J1745-3009.
Παρά τις νέες ανακαλύψεις, η ταυτοποίηση αυτών των εκπομπών παραμένει δύσκολη. Υπάρχουν γνωστοί τύποι «νεκρών» άστρων που εκπέμπουν περιοδικές εκπομπές, όμως κανείς δεν εξηγεί πλήρως τη συμπεριφορά των LPTs. Τρεις είναι οι κύριοι υποψήφιοι: πάλσαρ και μάγνεταρ (μαγνητάρες) – που είναι αστέρες νετρονίων με διαφορετικούς μηχανισμούς εκπομπής – και λευκοί νάνοι, που μπορούν να παράγουν ραδιοσήματα μέσω αλληλεπίδρασης με συνοδό άστρο.
Τα πάλσαρ είναι ταχύτατα περιστρεφόμενοι αστέρες νετρονίων που εκπέμπουν ραδιοκύματα σαν κοσμικοί φάροι. Τα μάγνεταρ είναι συγγενείς τους με ακόμα ισχυρότερα μαγνητικά πεδία. Όμως τα LPTs έχουν τόσο αργούς παλμούς που δύσκολα εξηγούνται από αυτά τα φαινόμενα.
Οι λευκοί νάνοι αποτελούν άλλη μια πιθανή εξήγηση, καθώς είναι μεγαλύτεροι και περιστρέφονται πιο αργά, ενώ η αλληλεπίδραση με συνοδό άστρο μπορεί να παράγει ισχυρά ραδιοσήματα. Ωστόσο, η ποικιλομορφία στα μοτίβα των παλμών και στις περιόδους υποδηλώνει ότι ίσως εμπλέκονται διαφορετικοί μηχανισμοί ή και διαφορετικά είδη αντικειμένων.
Νέα δεδομένα και μυστήρια
Το 2022, ένα νέο σήμα προστέθηκε στη λίστα των ανεξήγητων φαινομένων, ανατρέποντας τα δεδομένα της έρευνας του Χάιμαν, που τότε επικεντρωνόταν σε πάλσαρ χιλιοστών του δευτερολέπτου. Ένα αντικείμενο στα αρχειακά δεδομένα του τηλεσκοπίου MeerKAT εμφάνιζε ιδιότητες πάλσαρ, αλλά οι παλμοί του απείχαν πολλά λεπτά μεταξύ τους.
«Ένα αντικείμενο που εντοπίσαμε σε αρχειακές παρατηρήσεις του τηλεσκοπίου MeerKAT είχε ιδιότητες παρόμοιες με πάλσαρ, αλλά οι “παλμοί” εμφανίζονταν με διαφορά πολλών λεπτών μεταξύ τους και σε φαινομενικά τακτά χρονικά διαστήματα», ανέφερε ο Χάιμαν. Συγκρίνοντας με δεδομένα του τηλεσκοπίου ASKAP, επιβεβαιώθηκε περίοδος 62 λεπτών, χαρακτηριστικό των LPTs.
Το συγκεκριμένο αντικείμενο, LPT J1555-5631, παρουσίασε ακόμη πιο παράξενη συμπεριφορά: αντί για έναν παλμό κάθε 62 λεπτά, παρήγαγε δύο διακριτούς παλμούς ανά κύκλο – έναν μεγαλύτερης και έναν μικρότερης διάρκειας. Ακόμη, οι παλμοί είχαν αντίθετη κυκλική πόλωση, στοιχείο που υποδηλώνει πολύπλοκη δομή μαγνητικού πεδίου.
«Αυτές οι ιδιότητες υποδεικνύουν ότι η εκπομπή προέρχεται από περιοχές κοντά και στους δύο μαγνητικούς πόλους και ότι ο άξονας περιστροφής και ο μαγνητικός άξονας του αντικειμένου είναι σχεδόν κάθετοι μεταξύ τους», εξηγεί ο Χάιμαν. Οι παλμοί δεν απέχουν 180 μοίρες, όπως θα αναμενόταν από ένα απλό δίπολο μαγνητικό πεδίο, αλλά 165,4 μοίρες, ένδειξη ακόμη πιο πολύπλοκης φυσικής δομής.
Ένα ακόμη ερώτημα παραμένει: γιατί τα LPTs εκπέμπουν με τέτοια περιοδικότητα και μετά σιγούν, και αν μπορούν να επανενεργοποιηθούν. Το LPT J1555-5631, όπως τα περισσότερα, δεν έχει εντοπιστεί ξανά, ενώ το GCRT J1745-3009 έχει δείξει επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον Χάιμαν, αυτές οι δραματικές μεταβολές πιθανόν σχετίζονται με τη μαγνητόσφαιρα του αντικειμένου, αλλά απαιτείται μεγαλύτερος κατάλογος παρατηρήσεων για να βρεθούν μοτίβα και να αποκαλυφθούν οι αιτίες.
«Αφού ανακαλυφθούν πολλά περισσότερα LPTs, ελπίζουμε ότι θα αποκαλύψουμε περισσότερες τάσεις μεταξύ τους, οι οποίες θα μας επιτρέψουν να πραγματοποιούμε στοχευμένες αναζητήσεις για ύποπτα LPTs», συμπληρώνει ο Χάιμαν. «Αυτό θα ήταν συναρπαστικό, αν και το ίδιο συναρπαστικές είναι και οι συνεχείς ανακαλύψεις μέσα από τυφλές αναζητήσεις στα αρχεία και την τύχη».
Πηγή: TheAstrophysicalJournal














