Μόλυνση από όζον: Πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού του πλανήτη εκτέθηκε σε επικίνδυνα επίπεδα το 2026

Καύσωνας, δασικές πυρκαγιές και μόλυνση από όζον εκθέτουν φέτος πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύει η ευρωπαϊκή υπηρεσία Copernicus.

Η Ασία καταγράφει το μεγαλύτερο πλήγμα, καθώς το 53% του πληθυσμού της εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα μόλυνσης κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, σύμφωνα με ανάλυση της υπηρεσίας παρακολούθησης της ατμόσφαιρας (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στη Βόρεια Αμερική, τα δύο τρίτα του πληθυσμού βρέθηκαν αντιμέτωπα με ποιότητα αέρα «κακή» έως «πολύ κακή», ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 45%. Τα στοιχεία βασίζονται σε δορυφορικές και επίγειες παρατηρήσεις, καθώς και σε μοντέλα ατμόσφαιρας του Κοπέρνικου.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, πάνω από το 34% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα, με το 17% να αναπνέει αέρα «πολύ κακής» ποιότητας. Μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε περιοχές με «καλά» επίπεδα όζοντος, ενώ ένα επιπλέον 15% σε «αποδεκτά» επίπεδα, σύμφωνα με την έκθεση που αναδεικνύει τη στενή σύνδεση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση της ατμόσφαιρας.

Το όζον αποτελεί ατμοσφαιρικό ρύπο που προκύπτει από χημικές αντιδράσεις. Δημιουργείται κυρίως από οξείδια του αζώτου (NOx), τα οποία προέρχονται από οδική και θαλάσσια κυκλοφορία, βιομηχανική δραστηριότητα και πυρκαγιές, αλλά και από πτητικές οργανικές ενώσεις (ΠΟΕ) που οφείλονται κυρίως στη βιομηχανία και την καύση ορυκτών καυσίμων. Υπό την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου, τα αέρια αυτά υφίστανται χημικές αντιδράσεις σχηματίζοντας όζον.

Τα φετινά υψηλά επίπεδα όζοντος αποδίδονται, σύμφωνα με την έκθεση, σε κύματα καύσωνα-ρεκόρ και εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, αλλά και σε μεταφορά ρύπων πέρα από τις περιοχές προέλευσής τους. Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Το όζον μπορεί να διεισδύσει βαθιά στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα όπως βήχα, αίσθηση καψίματος στα μάτια και δυσκολία στην αναπνοή, ενώ επιδεινώνει κρίσεις άσθματος και άλλες αναπνευστικές παθήσεις.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί «έναν από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία», όπως επισήμανε ο Ίαν Μάρναν του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) σε συνέντευξη Τύπου. Υπολογίζεται ότι προκαλεί περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, εκ των οποίων οι 60.000 σχετίζονται με ρύπανση από όζον.

Η Λοράν Ρουίγ, διευθύντρια της CAMS, τόνισε πως το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι «η μόλυνση του αέρα δεν σταματά στα σύνορα», αλλά διανύει «χιλιάδες χιλιόμετρα» και επηρεάζει περιοχές μακριά από την αρχική πηγή της, περνώντας ηπείρους και ωκεανούς.

Παρά τις «σημαντικές βελτιώσεις» των τελευταίων δεκαετιών, ιδιαίτερα στην Ευρώπη λόγω σχετικής οδηγίας για τον ατμοσφαιρικό αέρα, το όζον παραμένει «ιδιαίτερα περίπλοκη παγκόσμια πρόκληση» και «μεγάλος περιβαλλοντικός κίνδυνος» τόσο για την ανθρώπινη υγεία όσο και για τα οικοσυστήματα, διαπιστώνει η υπηρεσία Κοπέρνικος.