Ανοίγοντας τις εργασίες της 9ης Συνόδου του Circle the MED – The Mediterranean Forum, που φέτος φιλοξενείται από τις 19 έως τις 21 Μαϊου στον Ιστιοπλοϊκό Όμιλο Πειραιά, ο πρώην πρωθυπουργός και πρόεδρος του μεσογειακού φόρουμ Γιώργος Παπανδρέου σκιαγράφησε χθες μέσα από μια άκρως οραματική ομιλία τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες της τρέχουσας συγκυρίας για τους λαούς της ευρύτερης περιοχής.
Κάνοντας λόγο για ένα λιμάνι, τον Πειραιά, που έχει για αιώνες συνδέσει λαούς και πολιτισμούς σε μια κοινή θάλασσα, αυτήν της Μεσογείου, ο Γιώργος Παπανδρέου προέταξε στην τοποθέτησή του το καθήκον της γενιάς όσων λαμβάνουν μέρος στο φόρουμ – θεσμικών ηγετών, διπλωματών και εμπειρογνωμόνων – να μετατρέψουν αυτή τη στιγμή της αβεβαιότητας σε μια στιγμή δυνατότητας.
Επιχειρώντας να αποτυπώσει τις προκλήσεις και τα ζητούμενα της εποχής, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στους πολέμους που μαίνονται στην περιοχή μας, στην κλιματική κρίση, στη λειψυδρία, στην ενεργειακή ανασφάλεια, στις μεταναστευτικές πιέσεις και στην κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και κρατών.
«Αντιμετωπίζουμε πόλεμο και διχασμό. Πρέπει να οικοδομήσουμε ειρήνη και κατανόηση. Αντιμετωπίζουμε την κλιματική αναστάτωση. Πρέπει να οικοδομήσουμε οικολογική ανθεκτικότητα. Αντιμετωπίζουμε τη λειψυδρία. Πρέπει να οικοδομήσουμε κοινή διαχείριση. Αντιμετωπίζουμε την ενεργειακή ανασφάλεια. Πρέπει να οικοδομήσουμε μια δίκαιη και κυρίαρχη ενεργειακή μετάβαση. Αντιμετωπίζουμε την επιδείνωση της ανισότητας. Πρέπει να δημιουργήσουμε κοινή ευημερία. Αντιμετωπίζουμε τις μεταναστευτικές πιέσεις. Πρέπει να σφυρηλατήσουμε την κινητικότητα με αξιοπρέπεια, ευκαιρίες και νόμιμες οδούς. Και κάτω από όλα αυτά, μια πιο ήσυχη κρίση. Η διάβρωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και των κρατών τους. Και αυτή είναι μια μετάβαση που πρέπει να κάνουμε – από την απογοήτευση, σε έναν ανανεωμένο δημοκρατικό δεσμό», σημείωσε ο πρώην πρωθυπουργός για να θέσει ακολούθως τα διακυβεύματα των καιρών μαζί με τους κινδύνους που ελλοχεύουν αν δεν αντιμετωπιστούν συνετά.
«Οι ιστορίες μας ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες. Οι οικονομίες μας, πάντα αλληλένδετες. Οι θάλασσές μας και οι πολιτισμοί μας διασχίζουν και ξαναδιασχίζουν αυτά τα νερά για τρεις χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, σήμερα, περισσότερο από οποιαδήποτε στιγμή στη ζωντανή μνήμη, οι αποφάσεις που λαμβάνουμε τώρα είναι κρίσιμες για το ποιο μέλλον μοιραζόμαστε. Ένα μέλλον συνεργασίας ή σύγκρουσης. Ένα μέλλον κοινής αξιοπρέπειας ή κοινής ταπείνωσης. Ένα μέλλον που διαμορφώνεται από εμάς ή μας επιβάλλεται από δυνάμεις που δεν έχουμε καταφέρει να κυβερνήσουμε. Γι’ αυτό ο ειλικρινής διάλογος σε όλη τη Μεσόγειο δεν είναι πλέον προαιρετικός. Είναι απαραίτητος. Όχι μεγαλεπήβολα σχέδια που ακούγονται οραματικά σε αίθουσες συνεδριάσεων ενώ η πραγματικότητα τραβάει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Χρειαζόμαστε συνεργασία που αποδίδει. Πρακτική. Ορατή. Ανθρώπινη».
Ο πρόεδρος του μεσογειακού φόρουμ, στη συνέχεια, μίλησε για το ζήτημα της μεταναστευτικής κρίσης, εστιάζοντας στις αιτίες που το προκαλούν και στους ορθούς τρόπους αντιμετώπισής του, με επίκεντρο τον άνθρωπο και την αποτελεσματική διαχείριση του φαινομένου που, όπως και ο ίδιος επεσήμανε, «δεν είναι μια περαστική κρίση».
«Αυτή η θάλασσα κουβαλάει το βάρος της μετανάστευσης και του εκτοπισμού. Γυναίκες, άνδρες και παιδιά διασχίζουν τα σύνορα όχι για περιπέτεια, αλλά για επιβίωση. Για αξιοπρέπεια. Για ένα μέλλον που αξίζει να ζούμε. Η μετανάστευση δεν είναι μια περαστική κρίση. Αν είμαστε σοβαροί, πρέπει να αντιμετωπίσουμε τι την οδηγεί: πόλεμο, ανισότητα, αποκλεισμό, κλιματική αναταραχή και κλειστές πόρτες εκεί που θα έπρεπε να υπάρχει ευκαιρία. Ας συζητήσουμε:
– Ένα Σύμφωνο Μεσογειακής Κινητικότητας. Νόμιμες εργασιακές οδοί συνδεδεμένες με πραγματικές ανάγκες – στη γεωργία, τις κατασκευές, την υγειονομική περίθαλψη, την εργασία φροντίδας. Κυκλική μετανάστευση και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αμοιβαία αναγνώριση προσόντων, έτσι ώστε ένας Τυνήσιος μηχανικός να μην είναι θυρωρός κουζίνας στη Μασσαλία και ένας Λιβανέζος γιατρός να μην είναι σερβιτόρος στην Αθήνα.
– Ένα περιφερειακό πλαίσιο Έρευνας και Διάσωσης. Η διάσωση ζωής μετατοπισμένη από τον ηρωισμό των ΜΚΟ σε κοινή περιφερειακή ευθύνη. Με τη διάσωση διαχωρισμένη από την επεξεργασία ασύλου – επειδή μια θάλασσα που αφήνει τους ανθρώπους να πνίγονται έχει χάσει την ψυχή της.
– Επένδυση εκεί που ζουν οι άνθρωποι. Ένα παράθυρο ανασυγκρότησης και ανάπτυξης για περιοχές με υψηλή μετανάστευση: ενδυνάμωση της διακυβέρνησης, της εκπαίδευσης, των θέσεων εργασίας, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή».
Στη συνέχεια της ομιλίας του, ο Γιώργος Παπανδρέου κάλεσε τους παρευρισκομένους να μην αγνοήσουν την ανθρωπιστική κρίση που μαστίζει τις εμπόλεμες ζώνες σε Γάζα και Λίβανο, καλωσορίζοντας ακολούθως την Αίγυπτο ως τη φετινή τιμώμενη χώρα.
«Είμαστε επίσης μάρτυρες της καταστροφής της ζωής των πολιτών. Δεν μπορούμε να συγκεντρωθούμε εδώ και να αγνοήσουμε τη συνεχιζόμενη τραγωδία της Γάζας και του Λιβάνου. Η καταστροφή της ζωής των πολιτών καταστρέφει την ίδια την εμπιστοσύνη από την οποία εξαρτάται η συνεργασία μας. Είμαστε εμείς, οι λαοί και τα έθνη της Μεσογείου, αβοήθητοι ή μπορούμε να συμβάλουμε σε μια μελλοντική ειρήνη; Όπως – Μια Πλατφόρμα Διπλωματίας Δεύτερου Επιπέδου (σ.σ. Άτυπη). Έτσι ώστε όταν τα επίσημα κανάλια κλείνουν, τα ανεπίσημα να παραμένουν ανοιχτά. Συνεπής σεβασμός του διεθνούς δικαίου. Ο ίδιος νόμος για όλους. Εφαρμοσμένος χωρίς επιλεκτικότητα. Επειδή μια περιφερειακή τάξη που προστατεύει κάποιες ζωές και αγνοεί άλλες δεν είναι τάξη. Είναι μια ιεραρχία εξουσίας, που δηλητηριάζει τις σχέσεις μας για πολύ καιρό. Έναν Μεσογειακό Μηχανισμό Ειρήνης και Ανασυγκρότησης. Έτοιμο να οικοδομήσει για την ειρήνη. Για τη Γάζα. Για τον Λίβανο. Για τη Συρία. Για τη Λιβύη. Διοικούμενο όχι από τη λογική των δωρητών, αλλά από τη συνεργασία και τον σκοπό – σύνδεση με τα αραβικά και τα βορειοαφρικανικά κράτη ως ισότιμα».
ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΙΓΜΗ
Σκοπός της συνόδου, όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε ο ίδιος, «μια νέα πολιτική στιγμή και η δοκιμασία της».
Σε ό,τι αφορά στο πεδίο της από κοινού δημιουργίας, ο Γιώργος Παπανδρέου, από το βήμα της 9ης Συνόδου του μεσογειακού φόρουμ με φετινό τίτλο «Σφυρηλατώντας έναν Κοινό Μεσογειακό Χώρο: Ένα Νέο Σύμφωνο για το Κοινό μας Μέλλον», περιέγραψε με σαφήνεια μια βεντάλια πρωτοβουλιών που απαντούν στις προκλήσεις που ο ίδιος είχε αναγνωρίσει στην αρχή της ομιλίας του ως σημαντικές και επείγουσες.
«Τι μπορούμε να δημιουργήσουμε μαζί;
Ένα διασυνδεδεμένο και Πράσινο Μεσογειακό ενεργειακό δίκτυο. Η πρωτοβουλία του Συμφώνου για τις Διαμεσογειακές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι ένα ευπρόσδεκτο νέο βήμα. Η δοκιμασία θα είναι αν θα επιταχύνει πραγματικά έργα και κοινή βιομηχανική δυναμικότητα – ή αν θα παραμείνει ένας ακόμη μηχανισμός συντονισμού.
Ένα κοινό πλαίσιο για τη συνεργασία στον τομέα του νερού. Ζωτικής σημασίας, θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε σοβαρής ατζέντας συνεργασίας. Ωστόσο, λαμβάνει πολύ λίγη προσοχή στα πλαίσια που έχουμε ενώπιόν μας. Αυτό πρέπει να αλλάξει.
Μια μεσογειακή ψηφιακή ατζέντα. Μια ατζέντα που προστατεύει τα δικαιώματα των πολιτών. Επιβεβαιώνει την τεχνολογική μας κυριαρχία. Και διασφαλίζει ότι η μετάβαση στην Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα γίνει μια νέα μορφή εξάρτησης ή ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται ο ένας εναντίον του άλλου.
Ένα οικονομικό μοντέλο και σχεδιασμός που δημιουργεί αξιοπρεπή εργασία, υποστηρίζει τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και ενισχύει την τοπική δυναμικότητα αντί να εδραιώνει την εξάρτηση.
Και ένα γνήσιο Πανεπιστήμιο για τη Μεσόγειο. Μια πρόταση που υποστήριζε εδώ και καιρό ο Ρομάνο Πρόντι και τώρα εντάσσεται στο ίδιο το Σύμφωνο. Η φιλοδοξία του Πρόντι δεν είναι απλώς ένα πρόγραμμα ανταλλαγών. Αλλά κοινά ιδρύματα που συνδυάζουν πανεπιστήμια και στις δύο ακτές. Αθήνα με Κάιρο. Βαρκελώνη με Ραμπάτ. Νάπολη με Τύνιδα. Όπου φοιτητές και καθηγητές από τον Βορρά και τον Νότο σπουδάζουν μαζί, σε ίσο αριθμό. Ο σκοπός δεν είναι μόνο ακαδημαϊκός. Είναι πολιτιστικός. Να δημιουργηθούν, σε διάστημα μιας γενιάς, δίκτυα νέων που έχουν ζήσει μαζί, έχουν μάθει μαζί και μεταφέρουν αυτή την κοινή εμπειρία στη δημόσια ζωή, τις επιχειρήσεις και τη διακυβέρνηση.
Στο ίδιο πνεύμα, η προτεινόμενη από το Σύμφωνο Κοινοβουλευτική Συνέλευση Νέων είναι ένα πολλά υποσχόμενο βήμα – υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνει ένα πραγματικό φόρουμ συναπόφασης.
Και ας μην ξεχνάμε τις κοινότητες της διασποράς μας. Έλληνες, Λιβανέζοι, Αιγύπτιοι, Μαγκρέμπι, Αλβανοί, Τούρκοι – και τόσες άλλες. Είναι όνειρο να φανταστούμε τη συνεργασία ακόμη και της παλαιστινιακής και της ισραηλινής διασποράς; Μια τέτοια γνήσια ειρηνική συνεργασία θα έφερνε τεράστιες δυνατότητες σε επενδύσεις, δημιουργικότητα και ευημερία», ανέφερε ο πρόεδρος του Circle the MED.
Επισημαίνοντας, δε, πως μια συνεργασία που αποφεύγει τα εν λόγω ερωτήματα «γίνεται απλώς μια παράσταση», ο Γιώργος Παπανδρέου παρέθεσε τα δύσκολα ερωτήματα που κρίνεται επιτακτικό να απαντηθούν για μια βιώσιμη Μεσόγειο.
«Έχουμε δύσκολα ερωτήματα να απαντήσουμε:
Χρέος. Οι χώρες της νότιας Μεσογείου φέρουν βάρη χρέους που καταναλώνουν τον δημοσιονομικό χώρο που απαιτείται για την εκπαίδευση, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τον παραγωγικό μετασχηματισμό. Μια Πρωτοβουλία για το Μεσογειακό Χρέος – ο συντονισμός θέσεων σε διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, η υποστήριξη της βοήθειας που συνδέεται με το κλίμα και την ανάπτυξη, η διερεύνηση των ανταλλαγών χρέους με κλίμα – δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι η προϋπόθεση για όλα τα άλλα.
Εμπόριο. Οι ασυμμετρίες των υφιστάμενων Συμφωνιών Σύνδεσης έχουν εδραιώσει ένα μοτίβο στο οποίο ο νότος εξάγει πρώτες ύλες και εργασία, ενώ ο βορράς εξάγει τελικά προϊόντα και κεφάλαιο. Αυτό δεν είναι εταιρική σχέση. Είναι η συνέχεια μιας παλαιότερης συμφωνίας με νεότερη γλώσσα. Μια ειλικρινής εμπορική αναθεώρηση έχει καθυστερήσει.
Βιομηχανική πολιτική. Τα κράτη της Νότιας Μεσογείου πρέπει να διατηρήσουν το δικαίωμα να κάνουν αυτό που έχει κάνει κάθε επιτυχημένος κατασκευαστής στην ιστορία – να προστατεύουν στρατηγικούς τομείς, να απαιτούν τοπικό περιεχόμενο, να ενισχύουν την εγχώρια ικανότητα. Η διάλεξη ότι δεν πρέπει είναι, ειλικρινά, μια διάλεξη που οι δικές μας χώρες δεν ακολούθησαν στο ίδιο στάδιο ανάπτυξης.
Χρηματοδότηση. Το Σύμφωνο δεν θα αποδώσει χωρίς έναν μηχανισμό χρηματοδότησης ίσο με τη φιλοδοξία του. Ένα Μεσογειακό Ταμείο Δημόσιων Αγαθών, που θα συγκεντρώνει πόρους της ΕΕ, κυρίαρχο πλούτο των χωρών του Κόλπου, πολυμερή συγχρηματοδότηση και ιδιωτικό κεφάλαιο δομημένο για δημόσιο σκοπό, είναι το μέσο που απαιτεί η στιγμή.
Και φορολογία. Η σιωπηλή αιμορραγία των εσόδων της περιοχής μας, μέσω της τιμολόγησης μεταβίβασης, των φορολογικών παραδείσων και της φυγής κεφαλαίων, απορροφά πόρους που θα έπρεπε να χρηματοδοτούν σχολεία, νοσοκομεία και την πράσινη μετάβαση. Δεν είναι της μόδας να προτείνεται. Είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστεί».
Και προτού παραδώσει τη σκυτάλη στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για να πραγματοποιήσει την εναρκτήρια ομιλία του φόρουμ, με τον Δήμαρχο Αθηναίων Χάρη Δούκα να ακολουθεί μεταξύ άλλων λίγο μετά, ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε για τους δρόμους που ανοίγονται μπροστά, οι οποίοι μπορούν είτε να διαιωνίζουν τα προβλήματα, είτε να επιχειρήσουν να τα λύσουν με ειλικρίνεια, ανθρωπιά και διάθεση για ουσιαστική αλλαγή.
«Ας είμαστε ειλικρινείς σχετικά με τις επιλογές που έχουμε μπροστά μας. Κάθε κρίση που αντιμετωπίζουμε είναι μια δοκιμασία πολιτικής βούλησης. Κάθε πρόκληση κρύβει ένα σταυροδρόμι. Μπορούμε να κάνουμε φιλόδοξες δηλώσεις. Ή μπορούμε να οικοδομήσουμε συνεργασία που οι άνθρωποι νιώθουν στη ζωή τους.
Μπορούμε να περιπολούμε τα σύνορα αφού η απελπισία έχει ήδη νικήσει. Ή μπορούμε να οικοδομήσουμε νόμιμες οδούς, δίκαιη κινητικότητα εργασίας και επενδύσεις σε μέσα διαβίωσης που αντιμετωπίζουν τη μετανάστευση από εκεί που ξεκινά.
Μπορούμε να σιωπήσουμε για τη Γάζα για χάρη της διπλωματικής άνεσης. Ή μπορούμε να μιλήσουμε με ειλικρίνεια και να οικοδομήσουμε την αξιοπιστία από την οποία εξαρτάται η μελλοντική μας ειρήνη.
Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη Μεσόγειο ως γραμμή διαχωρισμού. Ή μπορούμε να την ανακτήσουμε ως γέφυρα κατανόησης.
Μπορούμε να χειροκροτήσουμε τις συνόδους κορυφής. Ή μπορούμε να απαιτήσουμε αποτελέσματα. Λογοδοσία. Μετρήσιμη αλλαγή.
Μπορούμε να μιλήσουμε τη γλώσσα της συνεργασίας αφήνοντας ανέγγιχτα το χρέος, το εμπόριο και την φορολογική αδικία. Ή μπορούμε να κάνουμε τις ειλικρινείς συζητήσεις από τις οποίες εξαρτάται κάθε πραγματική συνεργασία.
Μπορούμε να ζητήσουμε από τους νέους και την κοινωνία των πολιτών να κάθονται ευγενικά στο περιθώριο. Ή μπορούμε να τους εμπιστευτούμε με πραγματική δύναμη. Πραγματική συμμετοχή. Πραγματική συναπόφαση. Μπορούμε να επιδιώξουμε μια πράσινη και ψηφιακή μετάβαση που δημιουργεί νέες εξαρτήσεις και ανισότητες. Ή μπορούμε να διαμορφώσουμε μια που θα οικοδομεί κοινή ευημερία και τεχνολογική κυριαρχία και στις δύο όχθες.
Μπορούμε να αφήσουμε την περιφερειακή συνεργασία να απομακρυνθεί από τη δημοκρατική ζωή στην πατρίδα μας. Ή μπορούμε να την κάνουμε τη δύναμη που ανανεώνει τη δημοκρατική ζωή – στην πατρίδα μας και πέρα από αυτή τη θάλασσα.
Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον πολιτισμό ως στολίδι. Ή μπορούμε να τον αναγνωρίσουμε ως τον βαθύτερο λόγο για τον οποίο ανήκουμε ο ένας στον άλλον.
Αυτά δεν είναι αφηρημένα διλήμματα. Είναι πολιτικές επιλογές. Ανθρώπινες επιλογές. Ηθικές επιλογές. Επιλογές που αντικατοπτρίζονται σε αυτά που χρηματοδοτούμε. Σε αυτά που ανεχόμαστε. Σε αυτά που υπερασπιζόμαστε. Και σε αυτά που τελικά δεν είμαστε πλέον διατεθειμένοι να αφήσουμε ανείπωτα.
Η Μεσόγειος ήταν πάντα κάτι περισσότερο από γεωγραφία. Ήταν ένας τόπος συνάντησης πολιτισμών, ιδεών, μνήμης, ελπίδας. Και η ιστορία θα ρωτήσει κάτι πολύ απλό από τη γενιά μας.
Επιλέξαμε τον ευκολότερο δρόμο; Τον δρόμο της παθητικότητας, της σιωπής, της αναμονής από άλλους να καθορίσουν τη μοίρα μας;
Ή μήπως επιλέξαμε το πιο δύσκολο μονοπάτι – το μονοπάτι του θάρρους, της συνεργασίας, της δημοκρατίας, επιλέγοντας το μέλλον μας ως μια κοινή ανθρωπότητα;», διερωτήθηκε ο Γιώργος Παπανδρέου, για να δηλώσει καταληκτικά πως «αυτή είναι η ευθύνη μας σήμερα».
