Νέα εγκύκλιο εξέδωσε ο ΕΟΔΥ παίρνοντας επί της ουσίας πίσω το ξερίζωμά του φυτού από τα σχολεία μετά τις συστάσεις των ειδικών στη βοτανολογία και το περιβάλλον. Τι ρόλο έπαιξαν οι φωνές των ειδικών στις νέες οδηγίες και τι σχολιάζει ο πρόεδρος της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας «στα Νέα» σχετικά με την έκταση που πήρε το θέμα με την πικροδάφνη.
Προτού καν βγει η νέα εγκύκλιος του ΕΟΔΥ επικοινωνήσαμε με τον Παναγιώτη Δημόπουλο, Καθηγητή Βοτανικής και Οικολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών και Προέδρου της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας για να μας εξηγήσει τι σημαίνει επί της ουσίας το ξερίζωμα του φυτού για το περιβάλλον, ποια είναι τα τοξικά μέρη του και πως θα μπορούσαμε να τα ξεχωρίζουμε. Οι απαντήσεις του είχαν ενδιαφέρον καθώς τόνισε ότι η πρώτη εγκύκλιος έσπειρε τον πανικό, ενώ η δεύτερη που ακολούθησε έλαβε υπόψη της τις προτάσεις των ειδικών με περισσότερη νηφαλιότητα.
Η εγκύκλιος που έσπειρε τον πανικό
«Η πρώτη εγκύκλιος δείχνει έλλειψη ψυχραιμίας και δημιούργησε πανικό» σχολίασε ο κ.Δημόπουλος «στα Νεα» τονίζοντας ότι δεν έλαβαν υπόψη και την γνώμη των βοτανικών πριν τη δημοσίευσή της. Η πικροδάφνη είναι ένα φυτό γνωστό από την αρχαιότητα. «Η ουσία oλεανδρίνη που περιέχει το κάνει τοξικό και θεραπευτικό μαζί όπως και πολλά άλλα φυτά» είπε ο κ. Δημόπουλος όπως για παράδειγμα η μυρτιά.
«Το μήνυμα που διαχέει προς την κοινωνία, δημιούργησε άσκοπο πανικό και φόβο, καθώς πρότασσε τη σύσταση απομάκρυνσης της πικροδάφνης, ενός φυτού που καλλιεργείται ευρύτατα σε δημόσιους χώρους πρασίνου, αντί πρωτίστως να ενημερώνει για τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειες από την κατανάλωση του.
Αναγκαία η ενημέρωση με ψυχραιμία
Τόσο σε ότι αφορά την πικροδάφνη, αλλά και τα φυτά γενικότερα, θα πρέπει να προτάσσεται η ενημέρωση της κοινωνίας και ειδικά των δασκάλων και καθηγητών, των μαθητών σχολείων, αλλά και των γονέων, με ψύχραιμο και ορθολογικό τρόπο αναφορικά με τις πιθανές επιβλαβείς συνέπειες από την κατανάλωση φυτών των οποίων δεν γνωρίζουμε τις ιδιότητες.Και αυτό θα πρέπει να ισχύει ως γενικός κανόνας και να μην εντοπίζεται μόνο σε έναν ή δύο φυτικούς οργανισμούς.
Η ενημέρωση μπορεί να γίνει με πιο εύκολο, οικονομικά πιο συμφέροντα και λιγότερο εχθρικό, από οικολογική και πολιτισμική άποψη, προς το αστικό πράσινο τρόπο συγκριτικά με την απομάκρυνση αγνώστου αριθμού ατόμων πικροδάφνης (που μπορεί να ανέρχεται σε δεκάδες χιλιάδες- εφόσον εκριζωθούν όχι μόνο από τις σχολικές αυλές, αλλά και από πλατείες, πάρκα, κλπ».
Η εγκύκλιος της νηφαλιότητας και οι διευκρινίσεις του νέου προέδρου του ΕΟΔΥ
Η νεότερη εγκύκλιος που βγήκε στις 15/4 αναφέρει ότι τα περιστατικά δηλητηρίασης είναι πολύ λίγα και ζητά από γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικούς να μάθουν να ξεχωρίζουν το φυτό και να ζητούν βοήθεια από γιατρούς ή από το κέντρο δηλητηριάσεων. Δεν αναφέρει πουθενά το ξερίζωμά της πικροδάφνης από τα σχολεία ενώ αυτό έχει ήδη ξεκινήσει σε κάποιες περιοχές.
Η δεύτερη ενημέρωση του ΕΟΔΥ ήρθε δηλαδή ως μια πιο ψύχραιμη τοποθέτηση των κινδύνων για την τοξικότητα της πικροδάφνης. Ο νέος πρόεδρος του ΕΟΔΥ, καθηγητής Πνευμονολογίας-Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ τόνισε εξάλλου μιλώντας στον ΣΚΑΪ ότι η εγκύκλιος «περιείχε αντικειμενικά μια ιδιαίτερη επιστημονική αυστηρότητα».
View this post on Instagram
«θα πρέπει να βάλουμε τα πράγματα στη σωστή διάσταση. Πράγματι, το φυτό έχει γνωστή τοξικότητα εάν καταναλωθεί σε σημαντική ποσότητα. Το ευχάριστο είναι ότι τα περιστατικά δηλητηριάσεων από πικροδάφνη στα παιδιά – είναι πιο πιθανό να καταναλώσουν – είναι πάρα πολύ λίγα, γύρω στα 15 τον χρόνο. Και μάλιστα τόσο ήπια που δεν χρειάζεται να δοθεί το κατάλληλο αντίδοτο».
Βασιλακόπουλος: «Όχι σε υπερβολές»
«Άρα ναι όντως είναι τοξική η πικροδάφνη αν φας σε μεγάλες ποσότητες ή αν καεί – γίνει μία φωτιά και γεμίσει την ατμόσφαιρα με τα χημικά που περιέχει. Αλλά δεν νομίζω ότι πρέπει να πάμε αυτή τη στιγμή σε υπερβολές», τόνισε ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ στο Open.
Όπως είπε, η επιστημονική αυστηρότητα που υπήρξε οδήγησε σε μια δημόσια εγρήγορση, συζητήθηκε το θέμα ευρέως, πλέον όλοι έχουν ενημερωθεί, όλοι θα πουν μια κουβέντα στα παιδιά τους, οι εκπαιδευτικοί στους μαθητές, και αν υπάρξει και μια σήμανση καλό είναι».
«Καλό θα ήταν να μην φυτεύουμε στα σχολεία»
Πρόσθεσε ωστόσο ότι «στα νέα σχολεία καλό είναι να μην βάζουμε πικροδάφνες και σιγά σιγά να τις αντικαταστήσουμε με άλλα φυτά.
«Ανοίγει ο δρόμος για συνεργασία επιστημονικών εταιρειών με φορείς»
Ο κ. Δημόπουλος θεωρεί ότι οι προτάσεις της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας όσο και άλλων επιστημονικών φορέων εισακούστηκαν και υιοθετήθηκαν και εξέφρασε την ικανοποίησή του. Πριν από ένα μήνα η εταιρεία είχε εκφράσει τις αντιρρήσεις τις και είχε τοποθετηθεί σχετικά.
«Η δεύτερη εγκύκλιος ανοίγει το δρόμο για τη συνεργασία επιστημονικών εταιρειών με φορείς και έδειξε άμεσα αντανακλαστικά. Το σωστό είναι να αντιμετωπίσουμε πολυδιάστατα το θέμα και να επικρατεί ψυχραιμία» είπε ο κ. Δημόπουλος.
«Αποτελεί παράδειγμα νηφαλιότητας και επιστημονικής ωριμότητας. Δεν προτείνει πλέον ξερίζωμα ή απομάκρυνση. Εστιάζει αποκλειστικά στην ενημέρωση για την τοξικότητα (γλυκοσίδες όπως ολεανδρίνη σε όλα τα μέρη του φυτού, συμπτώματα, τρόποι έκθεσης), παραθέτει πραγματικά δεδομένα από το Κέντρο Δηλητηριάσεων («από το 2020, κάθε έτος υπάρχουν 15-20 περιπτώσεις παιδιών με δηλητηρίαση από πικροδάφνη, που όμως κανένα δεν εμφάνισε σοβαρό σύμπτωμα και δεν χρειάστηκε να λάβει αντίδοτο ή να νοσηλευθεί») και προτείνει μέτρα πρόληψης μέσω γνώσης: ενημέρωση γονέων/εκπαιδευτικών, εκπαίδευση παιδιών να αποφεύγουν το φυτό, σήμανση και έλεγχος πρόσβασης (π.χ. περίφραξη όπου χρειάζεται).
Η σύγκριση είναι εντυπωσιακή:
- Η 1η ήταν αυστηρή, δραστική και δημιούργησε άσκοπο φόβο και πανικό: πρότεινε μαζική φυσική επέμβαση χωρίς να σταθμίσει τις πραγματικές στατιστικές ή τις ευρύτερες συνέπειες.
- Η 2η είναι νηφάλια, βασισμένη σε δεδομένα και παιδαγωγική: αναγνωρίζει τον υπαρκτό κίνδυνο, αλλά τον τοποθετεί στην πραγματική του διάσταση (σπάνια και ήπια περιστατικά) και μετατοπίζει το βάρος στην ενημέρωση και την υπεύθυνη συμπεριφορά, όχι στην «εξάλειψη» του φυτού.
«Ο ΕΟΔΥ οφείλει να συνεργάζεται εκ των προτέρων με άλλους κλάδους»
«Ο ΕΟΔΥ, ως αρμόδιος για τη δημόσια υγεία, οφείλει να συνεργάζεται εκ των προτέρων με άλλους επιστημονικούς κλάδους (βοτανικούς, γεωτεχνικούς, περιβαλλοντολόγους, τοξικολόγους) ώστε η αξιολόγηση να είναι ολιστική: τοξικότητα και οικολογική αξία, κόστος-όφελος, πρακτική εφαρμοσιμότητα. Μόνο έτσι αποφεύγεται η διάχυση πανικού και φόβου αντί για υπεύθυνη ενημέρωσης.
Η επιστήμη δεν χρειάζεται να «απαγορεύει» δραστικά για να προστατεύσει. Αρκεί να ενημερώνει σωστά, ώστε η κοινωνία να λειτουργεί με γνώση και όχι με τρόμο. Η νηφαλιότητά της δεύτερης ανακοίνωσης αποκαθιστά σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη που κλονίστηκε από την πρώτη, υπερβολική προσέγγιση. Είναι ένα καλό παράδειγμα προς μίμηση για το μέλλον» είπε.
Γιατί θα ήταν καταστροφικό το ξήλωμα της πικροδάφνης
Ο κ. Δημόπουλος σε ερώτηση αν θα ήταν καταστροφικό το ξερίζωμα της πικροδάφνης για το περιβάλλον απάντησε: «Βιώνοντας ολοένα και πιο έντονα και συχνά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, στις πόλεις, αντιλαμβανόμαστε την αξία διατήρησης και ενίσχυσης του αστικού πρασίνου.
Το αστικό πράσινο (πάρκα, άλση, δέντρα σε δρόμους, πράσινες στέγες, κάθετοι κήποι, κήποι βροχής και άλλες πράσινες υποδομές) αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά και οικονομικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης στις πόλεις. Ζώντας στην εποχή που οι αστικές περιοχές αντιμετωπίζουν εντατικότερα φαινόμενα όπως καύσωνες, πλημμύρες, ρύπανση και απώλεια βιοποικιλότητας, το πράσινο δεν είναι απλώς «στολίδι» αλλά βασική στρατηγική προσαρμογής (adaptation) και μετριασμού (mitigation) της κλιματικής αλλαγής.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) συνιστά ως ελάχιστη αναλογία αστικού πρασίνου 9 m² ανά κάτοικο. Αυτή η τιμή αναφέρεται ευρέως σε επιστημονικές μελέτες και εκθέσεις ως το κατώτατο όριο για τη διασφάλιση βασικών οφελών στην υγεία, την ποιότητα ζωής και την ανθεκτικότητα των πόλεων. Ιδανικά, η αναλογία θα έπρεπε να φτάνει τα 50 m² ανά κάτοικο για βέλτιστα αποτελέσματα.
Επιπλέον, ο WHO δίνει έμφαση στην προσβασιμότητα: κάθε κάτοικος πρέπει να έχει πρόσβαση σε έναν πράσινο χώρο τουλάχιστον 0,5–1 εκτάριο (5.000–10.000 m²) σε απόσταση 300 μέτρων από το σπίτι του (περίπου 5–10 λεπτά με τα πόδια)».
Πραγματική κατάσταση στις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας – Τι δείχνουν οι αριθμοί για το πράσινο στην Ελλάδα
Οι ελληνικές πόλεις, ιδιαίτερα οι μεγάλες, βρίσκονται πολύ κάτω από το ελάχιστο όριο των 9 m²/κάτοικο. Τα στοιχεία ποικίλλουν ανάλογα με τη μελέτη, το έτος και το αν περιλαμβάνονται μόνο δημόσιοι χώροι πρασίνου ή και περιαστικά δάση/δενδροστοιχίες, αλλά η εικόνα είναι συνεπώς απογοητευτική:
- Αθήνα (Δήμος Αθηναίων & μητροπολιτική περιοχή): Περίπου 0,96–2,5 m² ανά κάτοικο (συχνά αναφέρεται το 0,96 m² από παλαιότερα στοιχεία WWF και OECD). Η Αθήνα συγκαταλέγεται μεταξύ των πόλεων με το λιγότερο πράσινο παγκοσμίως. Ακόμα και με νεότερες εκτιμήσεις, η αναλογία παραμένει κάτω από τα 3–4 m².
- Θεσσαλονίκη (Δήμος & πολεοδομικό συγκρότημα): Περίπου 2,6–2,8 m² ανά κάτοικο (ορισμένες μελέτες αναφέρουν ακόμα και κάτω από 2 m²). Πολλοί χαρακτηρίζουν τη Θεσσαλονίκη ως μία από τις πόλεις με το ελάχιστο πράσινο στην Ευρώπη. Το ελληνικό πρότυπο (ΦΕΚ 285Δ/2004) προβλέπει 8 m², αλλά η πραγματικότητα είναι πολύ χαμηλότερη.
Άλλες μεγάλες πόλεις (ενδεικτικά):
- Ηράκλειο: Παλαιότερα στοιχεία (~2017) έδειχναν περίπου 0,8 m² ανά κάτοικο.
- Πάτρα, Λάρισα, Βόλος: Γενικά κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα (συνήθως 3–6 m²), αλλά λείπουν πρόσφατα συγκεντρωτικά δεδομένα. Η Καλαμάτα θεωρείται συχνά «πιο πράσινη» σε σχέση με τις άλλες, αλλά ακόμα και εκεί η αναλογία δεν φτάνει το όριο του WHO.
Συνολικά, η μέση αναλογία στις μεγάλες ελληνικές πόλεις κυμαίνεται από 1 έως 3 m² ανά κάτοικο – δηλαδή 3–9 φορές κάτω από το ελάχιστο προτεινόμενο από τον WHO.
Γιατί είναι τόσο κρίσιμο;
Με την κλιματική κρίση (καύσωνες, πλημμύρες, ρύπανση), αυτή η τεράστια έλλειψη εντείνει τα προβλήματα:
- Ισχυρότερο φαινόμενο αστικής θερμικής νησίδας
- Χειρότερη ποιότητα αέρα
- Μεγαλύτερος κίνδυνος για την υγεία (ιδίως ευάλωτων ομάδων)
- Μειωμένη ψυχική ευεξία
Thymus leucotrichus Ηalacsy (θυμάρι)
Επιτακτική ανάγκη η ενίσχυση πρασίνου – «Να μην βλέπουμε το δέντρο και χάνουμε το δάσος»
Ο κ. Δημόπουλος εξήγησε ότι όχι μόνο δεν πρέπει να ξηλώνουμε φυτά όπως η πικροδάφνη αλλά πρέπει να ενισχύσουμε το πράσινο λόγω της κλιματικής κρίσης.
«Οι μεγάλες ελληνικές πόλεις βρίσκονται σε σοβαρή υστέρηση σε σχέση με τις διεθνείς συστάσεις του WHO.
Η αύξηση του αστικού πρασίνου δεν είναι πολυτέλεια, αλλά επιτακτική ανάγκη για την προσαρμογή στην κλιματική κρίση, την υγεία των πολιτών και τη βιωσιμότητα των πόλεων. Η μετάβαση σε «πράσινες» πόλεις απαιτεί πολιτική βούληση, χρηματοδότηση και ενεργή συμμετοχή των κατοίκων» είπε.
t hymbra capitata L. Cav.(Θυμάρι)
Για να καταλήξει: «Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πόσο σημαντικό είναι να ενισχύουμε την κάλυψη των ανοικτών χώρων, πλατειών, πάρκων, παιδικών χαρών, κλπ με φυτά ανθεκτικά στην ξηρασία και τη ρύπανση, αντί να προτείνουμε την εκρίζωση φυτών όπως η πικροδάφνη. Είναι σημαντικό όπως κατέληξε λέγοντας χαρακτηριστικά ο κ. Δημόπουλος «Να μην βλέπουμε το δέντρο και χάνουμε το δάσος».
Περισσότερα για τα φαρμακευτικά και αρωματικά φυτά που μπορεί να μην γνωρίζετε εδώ:
Σχόλια
Football Talk: Δεύτερη στροφή στα Play Offs, ντέρμπι «αιωνίων» και «Δικεφάλων»
