Η συνείδηση δεν είναι προϊόν του εγκεφάλου, αλλά το ίδιο το θεμέλιο της πραγματικότητας. Αυτή είναι η ριζοσπαστική υπόθεση ενός νέου θεωρητικού μοντέλου που παρουσίασε η Maria Strømme, καθηγήτρια Επιστήμης των Υλικών στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, σε δημοσίευση στο περιοδικό AIP Advances. Στο πλαίσιο αυτό, η συνείδηση προηγείται και από αυτήν αναδύονται ο χρόνος, ο χώρος και η ύλη.
Η Strømme, γνωστή για την πρωτοποριακή της έρευνα στη νανοτεχνολογία και τη μελέτη υλικών σε εξαιρετικά μικρές κλίμακες, στρέφει τώρα το ενδιαφέρον της στα μεγαλύτερα ερωτήματα: την προέλευση και τη δομή του σύμπαντος. Αντί να θεωρεί τη συνείδηση ως παράγωγο της νευρικής δραστηριότητας, την περιγράφει ως ένα θεμελιώδες πεδίο που υποστηρίζει ό,τι αντιλαμβανόμαστε – από την ύλη έως τη ροή του χρόνου.
«Ναι, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι πρόκειται για μια εντελώς νέα θεωρία. Πάνω απ’ όλα όμως, είναι μια θεωρία στην οποία η συνείδηση έρχεται πρώτη, ενώ δομές όπως ο χρόνος, ο χώρος και η ύλη προκύπτουν εκ των υστέρων. Είναι μια πολύ φιλόδοξη προσπάθεια να περιγράψουμε πώς λειτουργεί η βιωμένη μας πραγματικότητα», σημειώνει η Strømme, προσθέτοντας ότι οικοδομεί πάνω σε ιδέες που είχαν διερευνήσει φυσικοί όπως οι Αϊνστάιν, Σρέντινγκερ, Χάιζενμπεργκ και Πλανκ.
Η Strømme έχει αναπτύξει, μέσα από πολυετή εργασία, ένα κβαντομηχανικό μοντέλο που συνδέει τη σύγχρονη φυσική με μη δυϊστικές φιλοσοφικές παραδόσεις. Κεντρική ιδέα είναι ότι η συνείδηση αποτελεί το πιο βασικό στοιχείο της ύπαρξης και ότι κάθε ατομική συνείδηση είναι έκφραση ενός ευρύτερου, κοινόχρηστου πεδίου.
Στο πλαίσιο αυτό, εμπειρίες που χαρακτηρίζονται ως ανεξήγητες ή ασυνήθιστες –όπως η τηλεπάθεια ή οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο– ερμηνεύονται όχι ως υπερφυσικά φαινόμενα, αλλά ως πιθανά αποτελέσματα αυτής της διασυνδεδεμένης πραγματικότητας.
«Η φιλοδοξία μου ήταν να περιγράψω αυτά τα φαινόμενα χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της φυσικής και τα μαθηματικά εργαλεία της. Είναι πράγματι μυστικιστικά; Ή μήπως πρόκειται για μια ανακάλυψη που δεν έχουμε ακόμη κάνει και η οποία, όταν συμβεί, θα οδηγήσει σε αλλαγή παραδείγματος;» αναρωτιέται η καθηγήτρια.
Η Strømme συγκρίνει την πρότασή της με ιστορικά σημεία καμπής της επιστήμης: από την εποχή που οι άνθρωποι πίστευαν ότι η Γη είναι επίπεδη ή ότι ο Ήλιος περιστρέφεται γύρω από αυτήν, μέχρι τις θεωρίες που ανέτρεψαν αυτές τις αντιλήψεις και άλλαξαν ριζικά την κατανόηση του κόσμου.
Η θεωρία της, υποστηρίζει η Strømme, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια ανάλογη μετατόπιση στην επιστημονική σκέψη. Το άρθρο περιλαμβάνει προβλέψεις που μπορούν, θεωρητικά, να ελεγχθούν μέσω της φυσικής, της νευροεπιστήμης και της κοσμολογίας. Με αυτόν τον τρόπο, η ερευνήτρια υπερβαίνει τα όρια της επιστήμης των υλικών, εξερευνώντας τα θεμέλια της συνείδησης και του σύμπαντος.
Το μοντέλο προτείνει επίσης ότι η ατομική συνείδηση δεν παύει με τον θάνατο, αλλά επιστρέφει στο ευρύτερο πεδίο από το οποίο προήλθε. Η Strømme εκφράζει αυτή την ιδέα μέσα από κβαντομηχανικές έννοιες, αποφεύγοντας θρησκευτικούς όρους. «Ως επιστήμονας των υλικών και μηχανικός, έχω μάθει να βλέπω την ύλη ως κάτι θεμελιώδες. Όμως, σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η ύλη είναι δευτερεύουσα – μεγάλο μέρος όσων βιώνουμε είναι αναπαράσταση ή ψευδαίσθηση», επισημαίνει.
Αν και το έργο παρουσιάζεται με αυστηρά μαθηματικό τρόπο, η Strømme αναγνωρίζει ότι υπάρχουν κοινά σημεία με θέματα που συναντώνται σε μεγάλες θρησκευτικές και φιλοσοφικές παραδόσεις. «Τα κείμενα των μεγάλων θρησκειών –όπως η Βίβλος, το Κοράνι και οι Βέδες– μιλούν για μια αλληλένδετη συνείδηση. Οι συγγραφείς τους χρησιμοποίησαν μεταφορική γλώσσα για να εκφράσουν διαισθητικές γνώσεις για τη φύση της πραγματικότητας. Οι πρώτοι κβαντικοί φυσικοί, με τη σειρά τους, έφτασαν σε παρόμοια συμπεράσματα μέσω επιστημονικών μεθόδων. Τώρα, ήρθε η στιγμή η σύγχρονη φυσική να αρχίσει να εξετάζει σοβαρά αυτό το ενδεχόμενο», καταλήγει η Strømme.
