Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, τρεις μήνες πριν τον θάνατό της, είχε μια συγκινητική τηλεφωνική επικοινωνία με τον Γιώργο Ντάβλα, στην οποία του εκμυστηρεύτηκε: «Εγώ ως ιστορικός για δύο πράγματα μόνο είμαι σίγουρη. Ένα ότι ο Ιουστινιανός έχτισε την Αγιά Σοφία και για ποιο λόγο και δεύτερον ότι τα οστά του Μεγαλέξανδρου είναι στη Βεργίνα».
Η σπουδαία βυζαντινολόγος είχε ζητήσει τότε από τον κ. Ντάβλα να δημοσιοποιήσει τη συγκεκριμένη δήλωσή της μετά τον θάνατό της.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Γιώργος Ντάβλας αποκάλυψε το ιστορικό αυτό ηχητικό ντοκουμέντο, σημειώνοντας: «Ένα ιστορικό ηχητικό ντοκουμέντο από την Ελένη Αρβελέρ προς εμένα και την αγαπημένη μου Δήμητρα Φιλίππου και τη Μιμή Ντενίση. Ήμασταν στην Τήνο οι τρεις μας και αποφασίσαμε να την πάρουμε τηλέφωνο. Πάντα με την Ελένη μιλάγαμε για ιστορικά θέματα, όταν δεν της τραγουδούσα. Της άρεσε όταν της τραγουδούσα το Sole mio».
Ο κ. Ντάβλας αναφέρθηκε επίσης στη στενή σχέση που τον συνέδεε με την Αρβελέρ, υπογραμμίζοντας ότι η Δήμητρα Φιλίππου, η Μιμή Ντενίση και η αείμνηστη Μαρίνα Λαμπράκη τον έφεραν πιο κοντά της. Θυμήθηκε δε τη συγκινητική τελευταία δημόσια εμφάνισή της, στη βραδιά αφιερωμένη στη Μαρία Κάλλας που ο ίδιος διοργάνωσε, παρουσία της Βασίλισσας Άννας Μαρίας και του Πρίγκιπα Παύλου.
View this post on Instagram
Ο Γιώργος Ντάβλας κατέληξε στην ανάρτησή του λέγοντας πως η Ελένη Αρβελέρ τον είχε παρακαλέσει να μεταφέρει τις απόψεις της μετά τον θάνατό της: «Όταν φύγω από τη ζωή, σε παρακαλώ Ντάβλα, να πεις τις απόψεις μου!», προσθέτοντας: «Ελενη μου το έκανα και θα σε θυμάμαι για πάντα. Χάσαμε έναν Θρύλο. Ο πολιτισμός σήμερα έχασε μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητές του».
Ποια ήταν η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926. Κόρη του Νικολάου και της Καλλιρρόης Γλύκατζη, παντρεύτηκε τον Jacques Ahrweiler και απέκτησαν μία κόρη. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για τις μαθήτριες του Παγκρατίου υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη.
Στα Δεκεμβριανά ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών κατά την υποχώρησή του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Τη δεκαετία του 1950, ενώ φοιτούσε στο Πανεπιστήμιο, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της, εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές της στην Ecole des Hautes Etudes στη Γαλλία, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιστορίας και Docteur es Lettres. Από το 1964 διετέλεσε ερευνήτρια και διευθύντρια ερευνών στο Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και το 1967 εξελέγη Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.
Ακαδημαϊκή και διοικητική πορεία
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ υπήρξε Διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και Πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής της Σορβόννης, Επισκέπτρια Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Harvard, Αντιπρόεδρος και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (Επίτιμη Πρόεδρος από το 1981). Διετέλεσε επίσης Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων.
Παράλληλα, υπήρξε Αντιπρόεδρος και εν συνεχεία Πρόεδρος του Ιδρύματος Georges Pompidou, Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης στη Γαλλία, Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, Εμπειρογνώμων για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, καθώς και Πρόεδρος και Επίτιμη Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης. Επιπλέον, υπήρξε Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών και Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως Ιστορικών Επιστημών.
Διετέλεσε ακόμα Πρόεδρος και Επίτιμη Πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου, του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς. Ήταν Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, καθώς και των Ακαδημιών Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας.
Επιστημονικό έργο και συγγραφική δραστηριότητα
Η συμβολή της στην ιστορική έρευνα υπήρξε καθοριστική, με έργο που επικεντρώνεται κυρίως στη μελέτη του Βυζαντίου. Ανάμεσα στα σημαντικότερα βιβλία της συγκαταλέγονται τα: Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976) και Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1976).
Στο ευρύ συγγραφικό της έργο περιλαμβάνονται επίσης τίτλοι όπως Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές (1975), Η διασπορά στο Βυζάντιο (1995), The Making of Europe (2000), Γιατί το Βυζάντιο (2010), Σας μιλώ για το Βυζάντιο (2014), Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες; (2016) και Μικρασία, Καρδιά του Ελληνισμού (2021). Στο βιβλίο της Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών υποστήριξε ότι στον τάφο της Βεργίνας είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος.
Διακρίσεις και τιμητικοί τίτλοι
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ υπήρξε Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ, της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης και του Φραίμπουργκ, μεταξύ άλλων. Ήταν τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας και της Βρετανικής Ακαδημίας, καθώς και μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου.
Τιμήθηκε με πλήθος διακρίσεων από τη Γαλλική Δημοκρατία, μεταξύ των οποίων: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής, Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων και Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων. Επιπλέον, έλαβε τιμητικούς τίτλους από πολλές χώρες, όπως η Ελλάδα, η Γαλλία, το Μεξικό, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία, η Δανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Πολωνία, καθώς και το Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.
