Γνωρίζαμε ήδη ότι η προσοχή των ΗΠΑ είχε στραφεί προς την Κίνα, η οποία αμφισβητεί την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία τους. Δεν είχαμε όμως αντιληφθεί σε ποιο βαθμό η κυβέρνηση Τραμπ απεχθάνεται την Ευρώπη.
Η διεκδίκηση της Γροιλανδίας, οι προσβολές, οι προκλήσεις, οι μεροληπτικοί δασμοί, η εγκατάλειψη της Ουκρανίας, η στήριξη ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων, η προσέγγιση με τη Ρωσία, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ακόμη και οι επιθέσεις στον Πάπα, έχουν πλέον πείσει πολλούς στην Ευρώπη ότι οι σημερινές Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν πλέον σύμμαχο, αλλά συνιστούν πραγματικό κίνδυνο. Το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού βαθαίνει συνεχώς.
Οι Ευρωπαίοι έχουν αρχίσει να αντιδρούν σε αυτές τις εχθρικές κινήσεις – με τον δικό τους ρυθμό, αλλά με μέτρα μη αναστρέψιμου χαρακτήρα.
Ηδη η «συμμαχία των προθύμων» έχει ταχθεί στο πλευρό της Ουκρανίας χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ. Κατόπιν, 51 χώρες συναντήθηκαν στο Παρίσι στις 17 Απριλίου για να συντονίσουν την αντίδρασή τους στον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.
Το ΝΑΤΟ και συνολικά οι δυτικές χώρες αρνούνται να εμπλακούν στο Ιράν. Τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης οργανώνουν άσκηση συλλογικής άμυνας για την εφαρμογή της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση), θέμα που θα συζητηθεί και στην επόμενη σύνοδο κορυφής. Οι αμυντικές δαπάνες της Ευρώπης ενισχύονται πλέον με σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και με όρους ευρωπαϊκής προτεραιότητας.
Εχουν αυξηθεί κατά 12% από το 2022 και σχεδόν κατά 20% από το 2014. Σύντομα, η Ευρώπη θα είναι σε θέση να υπερασπίζεται μόνη της τον εαυτό της.
Παράλληλα, λαμβάνονται σειρά από συγκεκριμένες αποφάσεις για την οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Η πολύχρονη ιστορία των F-35, που γίνονται όλο και ακριβότερα, αλλά και των πυραύλων Patriot, που είναι όλο και λιγότερο διαθέσιμοι, ενισχύει καθημερινά την πεποίθηση ότι η Ευρώπη χρειάζεται ανεξαρτησία στον τομέα αυτό – σε τέτοιο βαθμό, που ακόμη και η Ελβετία επανεξετάζει τις αγορές αυτών των οπλικών συστημάτων.
Στον τραπεζικό και νομισματικό τομέα, εμφανίζονται ευρωπαϊκές εναλλακτικές επιλογές απέναντι στις αμερικανικές πιστωτικές κάρτες, ενώ το ψηφιακό ευρώ, που
βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας, αναμένεται να αποδειχθεί σαφώς ισχυρότερο από τα αμερικανικά bitcoins. Οι εφαρμογές επικοινωνίας και τα λογισμικά των μεγάλων αμερικανικών τεχνολογικών ομίλων αποκλείονται σταδιακά από τις ευρωπαϊκές αρχές, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει ήδη απαγορεύσει το TikTok και το WhatsApp στο προσωπικό της, ανέθεσε πρόσφατα σε κοινοπραξία έξι ευρωπαϊκών παρόχων, έναντι 186 εκατ. ευρώ, τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού Cloud.
Η ευρωπαϊκή αυτονομία οικοδομείται σταδιακά. Μπορεί κάποιοι να θεωρούν τη διαδικασία αργή, είναι όμως μη αναστρέψιμη. Δεν υπάρχει επιστροφή από τη στιγμή
που δημιουργούνται και χρησιμοποιούνται αυτά τα κυρίαρχα ευρωπαϊκά εργαλεία.
Η πανταχού παρουσία ενός πολυλογά προέδρου στα μέσα ενημέρωσης επισκιάζει μια βαθύτερη εξέλιξη: τη σταδιακή απομάκρυνση της Ευρώπης, αλλά και τη διεθνή απομόνωση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κανείς δεν μπορεί να χαίρεται με αυτή την εξέλιξη, καθώς με τον Τραμπ οι Ευρωπαίοι χάνουν έναν φίλο στο στρατόπεδο του ελεύθερου κόσμου. Η απομάκρυνση αυτή δεν έχει επιστροφή και ωθεί την Ευρώπη, όλο και περισσότερο, να οικοδομήσει τη δική της ανεξαρτησία.
Ο Ζαν-Ντομινίκ Ζιουλιανί είναι πρόεδρος του Fondation Robert Schuman.
