Καθώς οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη παραμένουν ψηλά στην πολιτική ατζέντα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, επαναφέρουν το σχέδιο της δημιουργίας «return hubs» σε χώρες της Αφρικής. Πρόκειται για κέντρα, στα οποία θα μεταφέρονται μετανάστες, των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί, με στόχο την ταχύτερη επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους ή την παραμονή τους εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Οι υποστηρικτές της ιδέας μιλούν για ένα εργαλείο αποσυμφόρησης των εθνικών συστημάτων ασύλου και ενίσχυσης της αποτρεπτικής πολιτικής στα σύνορα. Ωστόσο, υπάρχει και η άλλη άποψη, με τις οργανώσεις και τους διεθνείς φορείς να προειδοποιούν για παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ήδη, οι συζητήσεις σε επίπεδο ευρωπαϊκών κρατών προχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς, με κάποια κράτη να είναι έτοιμα να υλοποιήσουν τέτοια κέντρα. Είναι χαρακτηριστικό πως στο περιθώριο της άτυπης Συνόδου των Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που πραγματοποιείται στη Λευκωσία χθες και σήμερα, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, με πρωτοβουλία της Γερμανίας συγκροτήθηκε μία ομάδα εργασίας, με έναν στενό πυρήνα κρατών – μελών, αποτελούμενου από τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ελλάδα, με αντικείμενο την προώθηση και την επιχειρησιακή εξειδίκευση καινοτόμων λύσεων στον τομέα της επιστροφής παράνομων μεταναστών. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η προοπτική δημιουργίας και λειτουργίας «return hubs», στο πλαίσιο της εξωτερικής διάστασης της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Έλληνας υπουργός ήταν ο μοναδικός εκπρόσωπος χώρας του Νότου που συμμετέχει στη συγκεκριμένη συνάντηση.
Άλλωστε, σε παλαιότερες δηλώσεις του ο κ. Πλεύρης, έχει υπογραμμίσει πως έχουν ήδη ξεκινήσει οι επαφές με αφρικανικά κράτη, τα οποία θα μπορούσαν να «παίξουν» αυτόν τον ρόλο και να δέχονται μετανάστες, που δεν μπορούν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους. Παρόλα αυτά, ο υπουργός έχει ξεκαθαρίσει πως η δημιουργία τέτοιων κέντρων δε θα είναι υπό την…ομπρέλα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ποιες περιοχές, όμως, της αφρικανικής ηπείρου έχουν μπει στο «στόχαστρο» των ευρωπαϊκών κρατών; Φαίνεται πως η Ουγκάντα κερδίζει έδαφος, καθώς στόχος είναι η μετακίνηση μεταναστών προς την υποσαχάρια Αφρική. Μάλιστα, όπως όλα δείχνουν είναι στα πρώτα στάδια μια συμφωνία της αφρικανικής χώρας με την Ολλανδία για το λόγο αυτό. Την ίδια στιγμή, ισχυρή πιθανότητα δίνουν οι καλά γνωρίζοντες το μεταναστευτικό ζήτημα και στην περίπτωση της Τυνησίας, για την απέλαση κυρίως όσων προέρχονται τόσο από την ίδια τη χώρα όσο και από την Αλγερία και το Μαρόκο.
Όσον αφορά στην περίπτωση της Λιβύης που είναι χώρα επιβίβασης για χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες, οι οποίοι έχουν προορισμό την Ιταλία αλλά πλέον και την νότια Κρήτη και τη Γαύδο, φαίνεται πως το σενάριο να δημιουργηθούν return hubs είναι ουτοπικό. Άλλωστε, όπως τονίζουν στα «ΝΕΑ» στελέχη του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, στην ανατολική Λιβύη, υπό τον Χαλίφα Χαφτάρ, δεν είναι αναγνωρισμένη η κυβέρνηση, οπότε δεν μπορεί να υπάρξει τουλάχιστον προς ώρας κάποια συνεννόηση. Στη δυτική πλευρά, όπου είναι αναγνωρισμένη η κυβέρνηση, δυνητικά θα μπορούσε να δημιουργηθεί return hub, ωστόσο, δεν προέρχονται από αυτή την πλευρά οι αυξανόμενες ροές. ευη
