Eνα νοσταλγικό ταξίδι στη βραδιά που άλλαξε την Ελλάδα

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΦΙΝΑΣ
Επαρση σημαίας
Ιούνιος ‘87. Σαλαμίνα. Υδρογραφικό «Μαλιόπουλος». Σε κατάσταση ΜΑΚ (Μακρά Ακινησία).
Στο κατάστρωμα, συντροφιά με καλοκαιρινή υγρασία και ένα ράδιο. Ναύτης λίγων εβδομάδων, άρα η καλύτερη λύση για τη βάρδια 8-12. Και στα ενδότερα, της κακομοίρας! «Ελα ρε Μπέμπη» ο ένας παλιός, «μπράβο Γκάλη» ο κληρούχας μου. Μαρτύριο. Γιατί, πώς να κατέβεις να δεις, να το ζήσεις, όταν ο τρελο-έφεδρος με τη λόξα του μονιμά έκανε συχνά εφοδίες και μοίραζε φυλακές; Το πάρτι άναβε. Οι φωνές ταξίδευαν έξω από τα φινιστρίνια. Αξαφνα, έσπασα τις αλυσίδες του καθήκοντος! Αφησαν μεν τη στάμπα τους, αλλά εγώ στις βολές του Αργύρη ήμουν ένα με το πλήρωμα. Και άσε τον αξιωματικό να ρίχνει ποινές!

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΑΤΡΑΚΗΣ
Μας έκαναν καλύτερους
Ανήκω στη γενιά που ψήλωσε με το Ευρωμπάσκετ. Κυριολεκτικά. Μέσα σε τέσσερα χρόνια από εκείνο το καλοκαίρι πήρα 20 πόντους. Δεκατριών χρονών παιδιά τότε. Από τα ματς του ομίλου, κατηφορίζαμε με τον ηλεκτρικό από τα Κάτω Πετράλωνα στο Φάληρο, με το χαρτζιλίκι ενισχυμένο μπας και βρούμε εισιτήριο για οποιοδήποτε παιχνίδι. Το ίδιο σκηνικό. Ουρές, φωνές, λιποθυμίες. Τουλάχιστον μπήκαμε στο στάδιο και χαζέψαμε την προπόνηση της Ισπανίας και τα παπούτσια – βάρκες του Ρομάι. Ο τελικός μάς βρήκε στις τηλεοράσεις, στις ταβέρνες της Αγίας Αικατερίνης. Και μέσα σε δύο ώρες η ασπρόμαυρη μπάλα έγινε πορτοκαλί. Παίξαμε και μάθαμε μπάσκετ. Αλλοι σε υψηλό επίπεδο, άλλοι όχι. Ολους όμως η παρέα του ‘87 μάς έκανε καλύτερους ανθρώπους. Δεν θα το ξεχάσουμε ποτέ. 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΑΣΜΗΣ
Απόψε πήρε άδεια…
Μαλλί δύο εκατοστά μήκος, μαυρισμένο το στέρνο και τα χέρια μέχρι τους αγκώνες φώναζαν από μακριά πως υπηρετούσα τη μαμά πατρίδα. Η τεχνολογία περιορισμένη στα βραχέα του ραδιοφώνου, μας συντρόφευε στη διαδρομή «Καλλιόπη» – μαγειρεία – σκοπιά. Η κάψα από το καμίνι του Ειρήνης και Φιλίας σταματούσε στο «Αλτ» της πύλης του στρατοπέδου. 
Την ταχυκαρδία της ελληνικής φαντασίωσης να ανέβει η ομάδα του Γκάλη και του Γιαννάκη στην κορυφή του μπασκετικού Ολύμπου την αντιλήφθηκα την ημέρα του τελικού. Το σύμπαν συνωμότησε και είχα άδεια. Η ορμή του ποταμού των χαρούμενων ανθρώπων με παρέσυρε στην Ομόνοια. Οι Ελληνες είχαμε βρει επιτέλους μια αφορμή να αισθανόμαστε ψηλότεροι. Εστω και για μερικές ώρες.  

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΡΝΑΟΥΤΟΓΛΟΥ
Βάπτισμα στο σιντριβάνι
Δεκατριών ετών τότε, ακολουθώντας ήδη το ρεύμα της εποχής, όταν ο Αρης έδινε κάθε Πέμπτη βράδυ τη λύση στο κυκλοφοριακό πρόβλημα όλων των ελληνικών πόλεων αγωνιζόμενος στο Κύπελλο Πρωταθλητριών, είχα αναπτύξει στενή σχέση με τον μπασκετικό κόσμο. Μέλος των Παμπαίδων του Ιωνικού Νέας Φιλαδέλφειας, με όνειρα για καριέρα στο άθλημα, αν και δεν μου κάθησε. Είδα τον αγώνα στο πατρικό σπίτι μου στη Νέα Φιλαδέλφεια και μετά το τέλος του έτρεξα να βρω τους κολλητούς στη Δεκελείας. Φτάσαμε με τα πόδια μέχρι την Ομόνοια, βραχήκαμε στο σιντριβάνι και επιστρέψαμε με τον ίδιο τρόπο στα σπίτια μας. Ισως το μοναδικό βράδυ που οι γονείς όλων μας, μέσα στο μεθύσι της χαράς, δεν θορυβήθηκαν για το πού μπορεί να βρισκόμασταν τόσες ώρες.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΟΚΑΣ
Σαν παιδικό παραμύθι
Το έπος του ’87 μοιάζει τόσο μακρινό αλλά στο μυαλό του σημερινού σαραντάρη παραμένει αγνό, ανεξίτηλο, ανέγγιχτο στον χρόνο. Είναι η επιτυχία μιας άλλης εποχής, μιας άλλης Ελλάδας, μιας άλλης ζωής. Οι θύμησες ενός αγοριού που ήταν μόλις δέκα ετών εκείνο το ανεπανάληπτο καλοκαίρι δεν είναι πολλές. Εικόνες διάσπαρτες αλλά έντονα χαραγμένες στη μνήμη: δίπλα δίπλα με τον πατέρα μπροστά από την ολοκαίνουργια έγχρωμη Grundig στο σαλόνι του πατρικού στα Πατήσια, οι λιχουδιές και τα… μπασκετικά σχόλια της μητέρας, η μυθική περιγραφή του Φίλιππου Συρίγου, οι αξέχαστες βολές του Αργύρη Καμπούρη, το «Final Countdown» στη διαπασών αμέσως μετά τη λήξη του ματς και τα σιχτίρια του φιλοσοβιετικού θείου, ο οποίος κόντεψε να πάθει εγκεφαλικό νιώθοντας προδομένος από τους συντρόφους!

ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΕΤΑΚΗΣ
Αθώος λόγω αγάπης
Κακούργημα να ήταν, θα είχε παραγραφεί. Την ώρα του μεσημεριανού ύπνου, το χεράκι του 16χρονου – τότε – Σωτήρη «μάκρυνε» περισσότερο από όσο έπρεπε και με «έστειλε» στην Ομόνοια, σε αναζήτηση της «μαύρης αγοράς» για την οποία άκουγα για μέρες στα ρεπορτάζ της ΕΡΤ. Εισιτήριο ούτε για δείγμα. Την ώρα του τζάμπολ εμφανίστηκε ένα φορτηγάκι Volkswagen κι ο οδηγός φώναξε: «Παιδιά έχω τέσσερα. Στην τιμή τους». Οταν τελείωσε ο πανικός, βρέθηκα με ένα κομμάτι – το μεγαλύτερο – εισιτηρίου στο χέρι, ανίκανο να μου ανοίξει τις πόρτες (του… Παραδείσου). Είδα το δεύτερο ημίχρονο όρθιος, μπροστά σε μια καντίνα. Μετά τις βολές του Ανδρίτσου που μας έστειλαν στην παράταση, οι πόρτες άνοιξαν και τρύπωσα. Περισσότερο πλάτες έβλεπα. Από τις φωνές κατάλαβα ότι ο Καμπούρης μας σήκωσε στις πλάτες του.
Κι αν αυτό που πέτυχαν εκείνα τα παιδιά ήταν το ακατόρθωτο, το να γυρίσω σπίτι ήταν το αδύνατο! Από τα χιλιάδες αυτοκίνητα που πέρασαν από μπροστά μου, αναγνώρισα ένα φορτηγάκι. Ηταν του πρατηρίου ποτών/ αναψυκτικών όπου δούλευα τα καλοκαίρια για χαρτζιλίκι. Στην καρότσα ο γιος του ιδιοκτήτη και κολλητός μου, ο Σάκης, ο Χρήστος κι άλλοι φίλοι από το μπάσκετ της ΑΚΑΗ και της ΓΣΗ. Αφού περάσαμε από το θρυλικό Τζονς, πήγα σπίτι. Ο Σπύρος (μου) και η Βάσω (μου) συγχώρεσαν την «τρέλα» και το «μακρύ» χέρι μου, αφού μάκρυναν το ένα αφτί μου. Το επίτευγμα της Εθνικής ήταν το συγχωροχάρτι μου.

ΚΩΣΤΑΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ
Η μπάλα που αγκάλιασα
«Σαμπάνιες ανοίγουν από παντού! Το πανηγύρι δεν έχει προηγούμενο…», περιγράφει έτοιμος να σπάσει από τη συγκίνηση ο Φίλιππος Συρίγος και εγώ, πιτσιρικάς ένδεκα ετών, αγκαλιά με τον αδερφό μου Γιώργο, κοντεύω να τρελαθώ πίσω από τον κύριο με το πορτοκαλί μπλουζάκι που πρωταγωνιστεί στα τηλεοπτικά αφιερώματα. Νωρίτερα, και ενώ οι καρδιές κοντεύουν να ξεριζωθούν από τη θέση τους, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης, ο οποίος κάθεται δίπλα ακριβώς στον Ανδρέα Παπανδρέου, γυρίζει προς τον πατέρα μου και με ασύγκριτη γλυκύτητα κάνει την κορυφαία ερώτηση που έχει μείνει χαραγμένη στη μνήμη μου, όπως τα θρυλικά «σπασίματα» του Νίκου Γκάλη: «Τι γίνεται Τάσο; Δεν τελείωσε ο αγώνας;». Προφανώς, ο Πρόεδρος δεν ήταν μυημένος στο μπάσκετ και έτσι δεν γνώριζε ότι μετά τις σωτήριες βολές του Λιβέρη Ανδρίτσου ο τελικός με τη Σοβιετική Ενωση θα κρινόταν στην παράταση. Ακόμη πέντε βασανιστικά λεπτά. Και όταν ο «τίμιος γίγαντας» Αργύρης Καμπούρης έστειλε τις δύο βολές στο διχτάκι και ο «δολοφόνος» Σεργκέι Γιοβάισα αστόχησε από τη γωνία, ήρθε η απόλυτη έκρηξη των συναισθημάτων. Ενα ανθρώπινο τσουνάμι πλημμύρισε τους δρόμους γύρω από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας και χωρίς να το καταλάβουμε βρεθήκαμε στην Ομόνοια να πανηγυρίζουμε τον απόλυτο θρίαμβο. Από εκείνο το βράδυ και για πολύ καιρό δεν ξανακοιμήθηκα μόνος. Είχα πάντα δίπλα μου μια μπάλα του μπάσκετ να με συντροφεύει.    

ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΟΥΠΗΣ
Final Countdown
Ο κόσμος άρχισε να προσέρχεται από νωρίς στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, εκείνη την Κυριακή. Πριν από τον μεγάλο τελικό της Ελλάδας με τη Σοβιετική Ενωση ήταν προγραμματισμένος ο αγώνας για την 5η θέση, ανάμεσα στη Δυτική Γερμανία και την Ιταλία, αλλά αυτό δεν είχε ιδιαίτερη σημασία. Δεν ήταν λίγοι αυτοί που αναζητούσαν ακόμα το μαγικό χαρτάκι που θα τους επέτρεπε την είσοδο στο ΣΕΦ. 
Οσο πλησίαζε η ώρα του αγώνα τόσο φούντωνε η ανυπομονησία όλων. Στους χώρους των αποδυτηρίων ακούγονταν οι φωνές από τον κόσμο. Είχε έρθει η ώρα. «Πάμε παιδιά» φώναξε ο Φάνης Χριστοδούλου. Η είσοδος της Εθνικής για την προθέρμανση υπό τους ήχους του «Final Countdown» των Europe ξεσήκωσε τον κόσμο που δεν μπορούσε να κρατήσει τον ενθουσιασμό του. 
Δύο ώρες μετά, οι διεθνείς πανηγύριζαν σαν μικρά παιδιά στα αποδυτήρια την τεράστια επιτυχία και ετοιμάζονταν να βγουν στην αρένα για την απονομή και την αποθέωση από το κοινό. Η Ελλάδα πρωταθλήτρια Ευρώπης! 
Το σύνθημα έδωσε ένας από τους συνεργάτες του Κώστα Πολίτη, ο Ευθύμης Κιουμουρτζόγλου: «Παιδιά, πρέπει να ετοιμαστείτε για τον τελικό. Για αυτήν τη στιγμή ιδρώνατε τόσον καιρό». Ηταν 14 Ιουνίου 1987…    
     
ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΑΜΠΙΡΗΣ
Το πιο μαγικό «πέταλο»
Μειράκιον της δημοσιογραφίας, έναν χρόνο πριν, στο Μουντομπάσκετ της Ισπανίας το 1986, είχα πιάσει την πρώτη μου δουλειά στην μπασκετική εφημερίδα – σταθμό για την εποχή, το «Επταήμερο του Μπάσκετ» του Θοδωρή Κοτσώνη. 
Η αμοιβή τότε, στα πρώτα χρόνια (έτσι συνηθιζόταν), ήταν η παρουσία στα γήπεδα δίπλα στους αστέρες της εποχής και η εμπειρία που αποκτούσες με την τριβή. Το πτυχίο του… πεζοδρομίου, όπως το έλεγαν σε αυτή τη ρομαντική εποχή της δημοσιογραφίας.
Τότε που τα αθηναϊκά γήπεδα ξεχείλιζαν για να δουν τον Αρη του Γκάλη και του Γιαννάκη, οι δημοσιογράφοι – ακόμα και τότε – είχαν την καλύτερη θέση.
Υστερα από έναν χρόνο ενασχόλησης με το επάγγελμα, ήρθε η πιο μεγάλη αμοιβή. Καθημερινό πάσο (day pass) για το Ευρωμπάσκετ του 1987 και δουλειά στις πιο απαιτητικές συνθήκες αλλά και στις πιο ωραίες.
Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης με έκανε τότε – βλέποντας την ομάδα – να προμηθευτώ νωρίς και πολύ οικονομικά (2.000 δραχμές) εισιτήρια από τα προημιτελικά και πέρα, πιστεύοντας ότι αν η Εθνική βρεθεί στις 8, το day pass θα κοπεί, όπως και έγινε.
Εκείνο το βράδυ λοιπόν (όπως και στον προημιτελικό και τον ημιτελικό) βρισκόμουν στην πιο όμορφη θέση, κάτω από το ταμπλό του ΣΕΦ, να είμαι ένα κουβάρι με τους διπλανούς μου και να κοιτάω το ταμπλό και να μην το χορταίνω: 103-101. 

ΝΙΚΟΣ ΤΖΙΑΝΙΔΗΣ
Χρόνια στα καλάθια
Ολοι μαζεμένοι γύρω από τη μία τηλεόραση του γραφείου. Η αγωνία σκοτείνιαζε το πρόσωπο. Κάποια στιγμή σηκώθηκα. «Γυρίζω σε λίγο», είπα. Το ‘κανα πολλές φορές για γούρι· για να ξορκίσω το κακό. Εφυγα. Περπάτησα στους έρημους δρόμους της Αθήνας για κάμποσα λεπτά. Το άγαλμα του Κολοκοτρώνη στη θέση του, μουντζουρωμένο· πλάι στην Παλιά Βουλή, οι δακτυλισμοί στο πιάνο του Ουμπέρτο χάιδευαν το έμπα του καλοκαιριού. Περπάτησα τόσο, όσο πίστευα πως το ματς θα είχε τελειώσει. Κι όταν γύρισα δεν βρήκα πίσω κανέναν! Τα φώτα στη Χρήστου Λαδά είχαν σβήσει. Τα γραφεία είχαν αδειάσει. Ο Τάκης ο Χαραλαμπίδης έλειπε, ο Χρήστος Μότσιας έλειπε· ούτε ο Γιώργος Ξενουδάκης ήταν εκεί… Και στην τηλεόραση που τρεμόπαιζε, χιόνια και παγωνιά. Ο Γκάλης είχε γεράσει, του Γιαννάκη τα κατάμαυρα μαλλιά είχαν ασπρίσει, ο Φάνης είχε παχύνει… Ρώτησα έναν περαστικό με αγωνία «τι έγινε;», με κοίταξε περίεργα και προσπέρασε βιαστικός. Λίγο πριν φύγω ο Καμπούρης ετοιμαζόταν να χτυπήσει βολές. Είχα γυρίσει, χωρίς να προσέξω πως είχαν περάσει κιόλας τριάντα χρόνια…