Ενας Τζάρμους από τα παλιά

«Στην παγίδα του νόμου»: Εχω την αίσθηση πως δεν είναι η πρώτη φορά που αυτό το υπέροχο φιλμ του Τζιμ Τζάρμους επανεκδίδεται στις ελληνικές αίθουσες. Δεν ξέρω αν αυτό μαρτυρά την απουσία νέων κινηματογραφικών προτάσεων ούτε αν τελικά «σημασία έχει αυτό που λέγεται και ξαναλέγεται», όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο μεγάλος Φριτς Λανγκ σε μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις του. Στο κινηματογραφικό σύμπαν τού σήμερα οι ταινίες του Τζάρμους μοιάζουν να έρχονται κυριολεκτικά από άλλο πλανήτη: οι ήρωές του δεν είναι ούτε «αντιήρωες», με βαριά ελαττώματα δηλαδή, ούτε εντελώς άφθαρτοι και καθαροί όπως το Χόλιγουντ σήμερα απαιτεί. Ακόμα περισσότερο «ξένους» τους καθιστά η απουσία μιας ξεκάθαρης πλοκής – αυτό δηλαδή που τόσο ξένισε κάποιους θεατές του περσινού (υπέροχου) «Πάτερσον». Τέλος πάντων, το «στόρι» σε αυτό το ασπρόμαυρο φιλμ του 1986 ακολουθεί την πορεία τριών ηρώων που ενσαρκώνουν οι Τομ Γουέιτς, Τζον Λούρι και Ρομπέρτο Μπενίνι. Ο πρώτος, στον ρόλο του Ζακ, είναι ένας «τελειωμένος» ραδιοφωνικός παραγωγός που βρίσκεται αδίκως στη φυλακή, όπως ακριβώς και ο δεύτερος, στο ρόλο του Τζακ, μαστροπός μεν, αλλά εν προκειμένω αθώος μιας και αφού του πλάσαραν μια ανήλικη, εν συνεχεία τον κάρφωσαν για να τον πιάσει η αστυνομία επ’ αυτοφώρω. Σε ένα βρώμικο κελί κάπου στη Νέα Ορλεάνη συναντούν τον τρίτο, που πάλι δικαίως είναι μέσα καθώς σκότωσε έναν άνδρα εκτοξεύοντάς του μια μπάλα του μπιλιάρδου. Δεν μιλάει όμως καλά αγγλικά και επαναλαμβάνει όποια έκφραση πιάσει το αφτί του – κάτι ανάμεσα σε ιδιοφυΐα και γελωτοποιό.

Ο Ρόμπι Μούλερ, ο μεγάλος φωτογράφος του Βιμ Βέντερς, φροντίζει ούτως ώστε οι τρεις αυτοί χαρακτήρες να βρίσκονται μαζί στο ίδιο κάδρο, και εδώ κρύβεται ένα από τα μυστικά που καθιστούν τόσο μαγική και ιδιαίτερη αυτή την ταινία. Βλέπετε, οι επαγγελματίες ηθοποιοί μπορούν άνετα να «παίζουν», ο καθένας στο δικό του κοντινό πλάνο, πατώντας πάνω στις αντιδράσεις των χαρακτήρων που έχουν αναλάβει να εκπροσωπήσουν – και ταυτόχρονα να δώσουν μια μεγάλη ερμηνεία. Εδώ όμως το ζητούμενο είναι αυτές οι αδιόρατες αντιδράσεις που προκύπτουν, σχεδόν απροβάριστα, εκείνη τη στιγμή. Αλλωστε ο Λούρι και ο Γουέιτς δεν είναι καν ηθοποιοί, είναι μουσικοί. Αυτό που συμβαίνει στο «Down By Law» είναι ένα μικρό, ράθυμο τζαζ κονσέρτο αυτοσχεδιαστικής φύσης, μόνο που εδώ αντί για κιθάρες και σαξόφωνα έχουμε ανάσες και νεύματα. Και εκεί ο Τζάρμους εντοπίζει, και αποτυπώνει σε σελιλόιντ, μια ποίηση που θα μπορούσε να υπάρξει μόνο στο σινεμά. Με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αναπαραχθεί αυτή η αίσθηση σε ένα θεατρικό πάλκο ή στις τυπωμένες σελίδες ενός μυθιστορήματος. Είναι μια κινηματογραφική ιστορία χαμένων ευκαιριών, αποτσίγαρων και πικρού καφέ, ένα φιλμ νουάρ που εικονογραφεί αυτό το υπέροχο «τίποτα». Ενα «τίποτα» δίχως το οποίο δεν θα μπορούσαμε να ζήσουμε.

Βαθμοί: 10