Αρης Μεσσήνης: «Κάποιες φωτογραφίες δεν θέλω να τις ξαναδώ»

Ο Μαρκ Ριμπού, ο μεγάλος γάλλος φωτογράφος που έφυγε πριν από λίγες ημέρες από τη ζωή, συνήθιζε να λέει πως «τραβώντας κανείς μια φωτογραφία, γεύεται τη ζωή στο έπακρο, κάθε εκατοστό του δευτερολέπτου της». Η παρατήρηση αυτή φαίνεται πως ισχύει και για την περίπτωση του φωτορεπόρτερ Αρη Μεσσήνη, ο οποίος πέρασε την περσινή χρονιά στη Λέσβο καλύπτοντας την ανθρωπιστική κρίση. Οι εικόνες του, αξίζοντας περισσότερες από χίλιες λέξεις η καθεμιά, παρουσιάζουν την αγωνία και την απόγνωση των χιλιάδων Σύρων που έφταναν στις ελληνικές ακτές από τα τουρκικά παράλια με τις μισοδιαλυμένες βάρκες στις οποίες τους στοίβαζαν οι διακινητές. Και είναι αυτές που κέντρισαν το ενδιαφέρον της κριτικής επιτροπής του διεθνούς φεστιβάλ φωτοειδησεογραφίας Visa pour Image στο Περπινιάν της Νότιας Γαλλίας, ώστε να του απονείμουν το βραβείο Visa d’ Οr στην κατηγορία των ειδήσεων. «Πιθανόν να μπόρεσαν να καταλάβουν αυτό που ήθελα να περάσω μέσα από τις φωτογραφίες. Να τους άγγιξε. Μέσα από τη σειρά 20 φωτογραφιών ήθελα να τους δώσω να καταλάβουν το τι έγινε εκεί και τα συναισθήματα που βίωσαν οι πρόσφυγες και πώς το βιώσαμε εμείς οι ίδιοι που το καλύπταμε. Είναι εικόνες που έχουν πολλά συναισθήματα επάνω τους κι άλλες πολύ άγριες, που δεν παύουν να είναι αληθινές» τονίζει ο Μεσσήνης.

Εχοντας βρεθεί στην πρώτη γραμμή του πυρός στον Λίβανο και στη Συρία, περιγράφει την πραγματικότητα όσο δύσκολη κι αν είναι. «Κάποιες φορές είναι τόσο σκληρό και πρέπει να το καταγράψεις, που κλείνεις τα μάτια κι απλώς πατάς το κουμπί. Προσπαθείς κατά κάποιον τρόπο να θάψεις όλο αυτό βαθιά μέσα σου ώστε να μην σε επηρεάσει τόσο πολύ. Υπάρχουν στιγμές που είναι πολύ δύσκολο να συγκρατήσεις τα συναισθήματά σου» αναφέρει. Ωστόσο, η εμπειρία αυτή δεν σημαίνει ότι δεν φέρει κι ο ίδιος μέσα του τις άσχημες αναμνήσεις της αποστολής του. «Κάποιες φωτογραφίες από αυτές δεν θέλω να τις ξαναδώ γιατί μου φέρνουν στο μυαλό στιγμές που έζησα. Δεν είναι ότι βλέπω μια φωτογραφία άγνωστη σε μένα. Εχω την πλήρη εικόνα, τον ήχο που είναι πολύ σοκαριστικός» αναφέρει.

Παρ’ όλα αυτά, με τον φακό του εξακολουθεί να θέλει να περιγράψει το πρόβλημα που απλώνεται μπροστά του και όχι να το κρύβει. «Στην Ελλάδα φερόμαστε σαν πουριτανοί. Δεν θέλουμε να δείξουμε κάποια πράγματα ανεξαρτήτως αν γίνονται γύρω μας ή όχι. Εγώ διαφωνώ μ’ αυτό γιατί δεν παύει να είναι πραγματικότητα και στην πραγματικότητα δεν πρέπει να γυρνάμε την πλάτη, αλλά να έχουμε το θάρρος να τη βλέπουμε» υπογραμμίζει ο 39χρονος προϊστάμενος του παραρτήματος του Γαλλικού Πρακτορείου στην Αθήνα. «Η ζωή δεν είναι τόσο γλυκιά και όμορφη όσο θέλουμε να την παρουσιάζουμε. Αν αυτές οι εικόνες δεν βγουν προς τα έξω – γιατί ο κόσμος πρέπει να σοκαριστεί για την πραγματικότητα που βιώνουν κάποιοι άνθρωποι ασχέτως αν είναι της ίδιας εθνικότητας ή άλλης -, πώς θα έχουν μια ιδέα ή πώς θα μπορέσουν ν’ αλλάξουν την κατάσταση;».

ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ. Στους περίπου έξι μήνες που ξόδεψε στη Λέσβο απαθανατίζοντας τις αφίξεις, τα ναυάγια, τους αυτοσχέδιους καταυλισμούς και τα κέντρα καταγραφής προσφύγων, έβγαλε προς τα έξω τη μεγάλη εικόνα του ζητήματος. Το ίδιο έπραξαν συνάδελφοί του που κατέγραψαν με τη δική τους ματιά τα γεγονότα. Υπήρξαν όμως όλο αυτό το διάστημα πλευρές του που έμειναν αφώτιστες; «Πάντα θα υπάρχει κάτι που δεν έχουμε δει. Οπως, για παράδειγμα, το ότι μιλάμε για εθελοντές αλλά δεν έχουμε ιδέα τι σημαίνει αυτό. Δεν μπορούμε όλοι να είμαστε εθελοντές, κάποιοι είμαστε επαγγελματίες. Αλλοι μπορεί να εκμεταλλεύονται κάποιες καταστάσεις δύσκολες ανθρώπων για να έχουν το δικό τους όφελος. Υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που δεν ξέρουμε. Κι αν κάποιοι τα ξέρουν, δεν θέλουν να τα δείξουν. Πάντα θα υπάρχει κάτι που δεν ξέρουμε και μπορούμε να το μάθουμε» τονίζει.

Χωρίς ο ίδιος να το επιδιώξει, το περσινό καλοκαίρι η εικόνα τού να έχει κατεβάσει τη μηχανή και να κουβαλάει στα χέρια του μωρά προσφυγόπουλα έκανε τον γύρο του κόσμου. Γιατί εκείνες τις στιγμές η συνείδησή του τού υπέδειξε να δράσει ως άνθρωπος και όχι ως φωτορεπόρτερ. «Οταν χρειάζεται, δεν το σκέφτεσαι. Σου βγαίνει από μόνο του» παραδέχεται χωρίς να κρίνει τους συναδέλφους του που δεν αντέδρασαν με παρόμοιο τρόπο. «Είναι πια θέμα ανθρωπιάς που έχεις μέσα σου και πώς το αντιμετωπίζεις όλο αυτό» λέει.

Ισως αυτή η ιδιαίτερη αντίληψη της δουλειάς του να τον κάνει να μένει μακριά από διαγωνισμούς και βραβεία, αφήνοντας τα κλικ του να ταξιδέψουν μόνα τους. «Το Προσφυγικό είναι ένα θέμα πολύ μεγάλο, είναι μια ιστορική στιγμή για την ανθρωπότητα. Δεν μπορείς να κάθεσαι να βραβεύεις την εικαστική του πλευρά. Το αποτέλεσμα βραβείων και διαγωνισμών ποσώς με ενδιαφέρει. Δεν το κάνω για να πάρω ένα βραβείο αλλά για να ενημερώσω το κοινό». Υπό αυτό το πρίσμα, η νέα του διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. «Ο,τι έχω πάρει μέχρι τώρα έχει έρθει από μόνο του κι αυτό είναι πιο πολύτιμο για μένα».