«Του προσέφεραν το καθεστώς που ονειρεύεται»

Μόνο ένα πραξικόπημα έλειπε από την αφόρητη αλληλουχία των συμφορών που ζει η Τουρκία από τον Ιούλιο του 2015, από τότε που το κόμμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχασε την απόλυτη πλειοψηφία του στις κοινοβουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουνίου του 2015, γράφει στη γαλλική «Le Monde» ο τούρκος πολιτολόγος Τσενγκίζ Ακτάρ: «Οι εκλογές επαναλήφθηκαν σε ένα δηλητηριώδες κλίμα βίας ώστε να ξαναδώσουν τον Νοέμβριο του 2015 την πλειοψηφία στο κυβερνών AKP. Αλλά ακόμη και αυτή η νίκη του Νοεμβρίου δεν ήταν αρκετή για να σταθεροποιηθεί η Τουρκία, μια χώρα κλυδωνιζόμενη από τον πόλεμό της με τους Κούρδους, τις συνέπειες του συριακού εμφυλίου πολέμου, μια διφορούμενη σχέση με το ριζοσπαστικό Ισλάμ, συμπεριλαμβανομένης της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος, μια θεαματική απομόνωση στον κόσμο και στην περιοχή, σχέσεις ολοένα και πιο τεταμένες με τους δυτικούς της συμμάχους, μια οικονομία ξέπνοη και ένα καθεστώς όλο και πιο αυταρχικό, αν όχι απολυταρχικό».

Ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιήθηκε αυτό το νιοστό πραξικόπημα, επισημαίνει ο Τσενγκίζ Ακτάρ, δεν ανταποκρίνεται και πολύ στην τεράστια πείρα του τουρκικού στρατού σε αυτόν τον τομέα. Εμοιαζε περισσότερο με τα αφρικανικά πραξικοπήματα που υποκινούν κάποιες φράξιες εντός των στρατών. Δεν πρέπει όμως να αυταπατόμαστε, σημειώνει, δεν ήταν το κάλεσμα σε αντίσταση των πολιτικών υπευθύνων ή το σήμα που έδωσε η γενική διεύθυνση θρησκευτικών υποθέσεων στους ιμάμηδες να βγάλουν τον λαό στους δρόμους αυτά που οδήγησαν το πραξικόπημα σε αποτυχία. Ούτε η «α λα Ισλαμικό Κράτος» βία των πολιτοφυλάκων του ΑΚΡ. Αν κοιτάξει κανείς καλύτερα, θα διαπιστώσει πως οι ένοπλες δυνάμεις συνολικά δεν ακολούθησαν και οι υπηρεσίες της αστυνομίας και των πληροφοριών αποδείχθηκαν αποτελεσματικές στη ματαίωση του πραξικοπήματος.

Αντίθετα με την Ισπανία μετά τον Φράνκο, σημειώνει στη «Monde» ο τούρκος πολιτολόγος, η Τουρκία δεν «αποστρατικοποίησε» το πολιτικό της σύστημα ώστε να θέσει τον στρατιωτικό θεσμό στην υπηρεσία του κράτους. Στην αρχή της κυριαρχίας του, το AKP χρησιμοποίησε επιτήδεια τις προϋποθέσεις της ΕΕ ώστε να περιορίσει σημαντικά το πολιτικό βάρος των στρατιωτικών. «Εκπολίτισε» τα στρατιωτικά όργανα όπως το Συμβούλιο Γενικής Ασφαλείας. Ουδέποτε όμως άγγιξε τη νομική και οικονομική αυτονομία του στρατού. Οι στρατιωτικοί διατήρησαν το εσωτερικό δικαστικό τους σύστημα και λάμβαναν τακτικά τη λευκή τους επιταγή στην έναρξη κάθε οικονομικού έτους, για την οποία δεν λογοδοτούν πουθενά. Το καθεστώς κατέστησε έτσι υποτελή τον στρατό και αυτός χαιρόταν που διατηρούσε τα προνόμιά του βεβαιώνοντας παράλληλα για την αφοσίωσή του.

Επιπλέον, το AKP κατάφερε να εγκαθιδρύσει ένα στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα όπου φιλοκυβερνητικοί επιχειρηματίες και στρατιωτικοί εργάζονταν χέρι χέρι. Το καθεστώς «ισλαμοποίησε», τέλος, σε μεγάλο βαθμό τους υπαξιωματικούς σύμφωνα με τα πρότυπά του και εκκαθάρισε κατά το δυνατόν τους αλεβίτες. Απέμεναν οι γκιουλενιστές και οι κεμαλιστές. «Και να τοι στο στόχαστρο». Το καθεστώς φαίνεται αποφασισμένο να ξεριζώσει τον γκιουλενισμό όπου και αν βρίσκεται. Οι υπόλοιποι αντίπαλοί του θα ακολουθήσουν.

«Μετά την αποτυχία του πραξικοπήματος, η Τουρκία δεν θα γίνει πιο δημοκρατική, όπως αφήνουν αδέξια να εννοηθεί οι ανακοινώσεις των υπουργείων Εσωτερικών και Εξωτερικών», επισημαίνει ο Τσενγκίζ Ακτάρ. «Καιρό τώρα, η τουρκική πολιτική ζυγαριά δεν ταλαντεύεται ανάμεσα στη δημοκρατία και τη δικτατορία αλλά σε δύο δικτατορικούς τρόπους. Στην πραγματικότητα, το καθεστώς νιώθει επί του παρόντος αρκετά ενισχυμένο ώστε να επιβάλει συνταγματικά ένα ισχυρό προεδρικό σύστημα α λα Πούτιν, χωρίς αντίβαρο, ούτε σύστημα ελέγχου. Οπου και αν ανήκουν, όποια και αν ήταν τα αρχικά τους κίνητρα και οι τελικοί τους στόχοι, οι πραξικοπηματίες προσέφεραν στον Ερντογάν το προεδρικό καθεστώς που ονειρεύεται από το 2010 σε ασημένιο δίσκο».