Η γυναίκα, το σκοτάδι, ο ξένος

Τέσσερις ποιητικές αποτυπώσεις μιας πραγματικότητας πολλαπλών αναγνώσεων και κωδίκων, πραγματικότητας «γυναικείας», ενίοτε «μαύρης», οπωσδήποτε «ξένης» και εντέλει «αναπάντητης»

Γιώργος Βέλτσος

Γυναίκες

Εκδ. Διάττων, 2016,
Σελ. 48

Τιμή 10,70 ευρώ

Αν ο Γιώργος Βέλτσος συνιστά μια μοναδικότητα στη σύγχρονη ελληνική γραμματεία, είναι γιατί την ποίησή του, μ’ έναν λόγο δουλεμένο ως αραβούργημα, αισθάνεσαι να την υπογράφει ένας δημιουργός συνώνυμος απλώς με τον Γιώργο Βέλτσο της δοκιμιογραφίας και του στοχαστικού διαλογισμού. Το τελευταίο ποιητικό του βιβλίο «Γυναίκες» που το διαυλακώνουν μορφές όπως η σαιξπηρική Τιτάνια, η Μποβαρί του Φλομπέρ, η Μέριλιν Μονρόε, η Μέλπω Αξιώτη, η μάνα που «βουρλίζεται σαν ξωτικό /  με μαύρο ρούχο στα υπόγεια του Ευαγγελισμού» (με τη δική μας ρητή τους αναφορά να αδικεί τη μυθολογική διάσταση που τους προσδίδουν τα ίδια τα ποιήματα) μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια αποσφράγιση και επανεγκατάσταση μέσα στον απόλυτο χρόνο της ποίησης ενός φαινομένου που μοιράζεται ισότιμα ανάμεσα στην παξιμαδοκλέφτρα και τη «μάνα που της έφεραν το νεογέννητο Χριστό / με κορδελάκι αναγνωριστικό / και στα χεράκια διέκρινε / τύπο των ήλων».

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου

Εγώ το μαύρο θα κρατάω έως θανάτου

Εκδ. Κέδρος, 2016,
Σελ. 56

Τιμή 9,60 ευρώ

Για όποιον έχει διαβάσει ώς σήμερα και τα δεκατρία ποιητικά βιβλία του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, τίποτε δεν θα μπορούσε να λογαριαστεί ως περισσότερο αναμενόμενο από το δέκατο τέταρτο ποιητικό του εγχείρημα, το «Εγώ το μαύρο θα κρατάω έως θανάτου». Αν και η ανέλιξη αυτή υπογραμμίζει μια μεγάλη συνέπεια, το ίδιο το βιβλίο δεν παύει να συνιστά μια έκπληξη καθώς το «μαύρο» που ευθέως προβάλλει ο τίτλος – στοιχείο δεσπόζον σε όλη την ποιητική πορεία του Παπαγεωργίου – μοιάζει να κωδικοποιείται σε όλες του τις εκφάνσεις και μάλιστα με έναν τρόπο εξόχως αποκαλυπτικό: οι ποικιλίες του όπως τις ανασύρει ο ποιητής και τα χρωματικά του ημιτόνια όπως ο ίδιος πάλι του τα προσάπτει, δημιουργούν μιας άλλης τάξεως και ποιότητας φως. Αυτό ακριβώς που αναπέμπει η μνήμη όταν κεφαλαιοποιεί τις ανείπωτες περιπέτειες μιας διαδρομής καθαρά εσωτερικής που ως τέτοια γίνεται μέσα σε βαθύ σκοτάδι. Με μια κάθε άλλο παρά αβανταδόρικη εικονοποιία, ο Κώστας Παπαγεωργίου συνιστά μαζί με τον Γιάννη Κοντό, ανάμεσα στους ποιητές της γενιάς του ’70, ένα δίδυμο με το πιο συγκροτημένο ποιητικό ιδίωμα.

Αγης Μπράτσος

Αναπάντητες

Εκδ. Κέδρος, 2016,
Σελ. 80

Τιμή 9,50 ευρώ

Αν προσέξει κανείς, όσο πιο σκοτεινός ή σιβυλλικός είναι ένας ποιητής, τελικά είναι ο ίδιος που προσφέρει με τα ποιήματά του το κλειδί για να τον αποκρυπτογραφήσεις. Φτάνει να προσέξεις τη συχνότητα με την οποία επαναλαμβάνονται ορισμένες λέξεις ή σε ποιον βαθμό οι επιρροές που φαίνεται να έχει δεχθεί από άλλους ποιητές συγκροτούν ένα προσωπικό ιδίωμα που φέρει την αποκλειστική δική του σφραγίδα. Με αφομοιωμένους τον Μίλτο Σαχτούρη και τον Ν.Δ. Καρούζο στις «Αναπάντητες» (κλήσεις;), θα υπογράμμιζες ότι στον Αγη Μπράτσο η συχνή παρουσία των λέξεων «σώμα» και «ψυχή» είναι μια αντίστιξη που γεννά μιαν ιδιότυπης υφής μεταφυσική, αποκαλυπτικής τόσο σε σχέση με το εύρος των φυσικών πραγμάτων όσο και με την προοπτική σημασιών που έχουν κατακυρωθεί ιστορικά (για παράδειγμα η ενότητα «Θερμοπύλες»). Χωρίς να υπολείπονται σε ευρηματικότητα οι ενότητες «Νεκρή φύση» και «Ζωή σε τιμή γνωριμίας», αφού το δοξολόγημα δέντρων όπως είναι το κυπαρίσσι, η δρυς, ο ευκάλυπτος, το έλατο, η λεύκα και ο κέδρος (και μάλιστα με αναφορά στον Σολωμό, τον Παπαδιαμάντη και τον Παλαμά), μπορεί να συνυπάρχει με μια ποιητική μεταστοιχείωση αυτοκινήτων μάρκας Λαμποργκίνι, Λότους, Φεράρι, Μαζεράτι.

Δημήτρης Αθηνάκης

Λίγος χώρος για τον ξένο

Εκδ. Κουκουνάρι, 2016,
Σελ. 130

Τιμή 11 ευρώ

Αν υπάρχει μια χαρακτηριστική διαφορά ανάμεσα στο προηγούμενο ποιητικό βιβλίο του Δημήτρη Αθηνάκη, το «Δωμάτιο μικρών διακοπών», με το τωρινό «Λίγος χώρος για τον ξένο» (τίτλος αληθινά ευρηματικός καθώς μπορεί να «διαβαστεί» με πολλούς τρόπους και όλοι να νομιμοποιούνται εξίσου), είναι πως στο «Δωμάτιο» έδειχνε να τα παίρνει όλα πολύ σοβαρά και η ζωή να σε αιφνιδιάζει όσο και η ποίηση: «Μ’ αρέσουν τα γραμματόσημα· έχω πάντα κάπου να ακουμπώ την γλώσσα μου». Τώρα στον «Ξένο» μια παιγνιώδης διάθεση έχει ως αποτέλεσμα άλλοτε να διαβάζουμε πραγματικά διαμάντια («Αν δεν έχει έρθει η ώρα σου/ κανείς δεν σε λυπάται») και άλλοτε πάλι φιλοσοφικές αοριστολογίες («Ξοδεύει το χρόνο·/ αδικεί την αιωνιότητα»). Κάτι που γίνεται ιδιαίτερα εμφανές καθώς πολλά ποιήματα αντί να καταχωρούνται κανονικά στις σελίδες, τα διαβάζουμε μέσα σε ένα πλαίσιο όπως ακριβώς τις ονομασίες των δρόμων. Καμιά αντίρρηση τα ποιήματα να παίρνουν τη θέση οδοδεικτών, φτάνει ο ίδιος ο ποιητής να μη θεωρεί ότι είναι δυνατόν να συνδιαλλαγεί η ακρίβεια των στίχων «Ποίηση είναι οι λέξεις που δεν θέλουμε να ξαναπούμε», με στίχους που τάχα κάτι θέλουν να πούνε, όπως «Πιάνει μια τσάντα που ‘χει μέσα μισή χαρά κι ολόκληρη συγγνώμη».