Ανοιχτό το ενδεχόμενο επίσημης έρευνας

Στην έκθεση της επιτροπής Τσίλκοτ «δεν εκφράζεται άποψη για το κατά πόσο η ανάληψη στρατιωτικής δράσης στο Ιράκ ήταν νόμιμη». Μόνο ένα δικαστήριο μπορεί να δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα, επισήμανε χθες ο σερ Τζον Τσίλκοτ. «Καταλήξαμε ωστόσο στο συμπέρασμα ότι οι συνθήκες στο πλαίσιο των οποίων αποφάσισε η κυβέρνηση Μπλερ ότι υπήρχε νομική βάση πόρρω απέχουν από το να είναι ικανοποιητικές» πρόσθεσε. Αν οι πιθανότητες να δούμε μια μέρα τον Μπλερ στις φυλακές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για εγκληματίες πολέμου παραμένουν ισχνές, σχολίαζε η ανταποκρίτρια της «Μοντ» στη Χάγη Στεφανί Μοπά, το βέβαιο είναι πως η δημοσίευση της επιτροπής Τσίλκοτ επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο.

Το ΔΠΔ δεν μπορεί να ασκήσει δίωξη στον Μπλερ για την εισβολή του 2003: το έγκλημα της «επίθεσης», του επιθετικού πολέμου δηλαδή, δεν υπάγεται στις αρμοδιότητές του. Αντιθέτως, τα εγκλήματα πολέμου που απορρέουν από την επέμβαση της αμερικανοβρετανικής συμμαχίας στο Ιράκ βρίσκονται στην καρδιά της εντολής του. «Το να λέγεται πως το ΔΠΔ έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο διερεύνησης του βρετανού πρώην πρωθυπουργού για εγκλήματα πολέμου συνιστά στρέβλωση της αλήθειας» δήλωσε τη Δευτέρα η εισαγγελέας Φατού Μπενσουντά, αντιδρώντας σε άρθρο βρετανικής εφημερίδας.

Η έκθεση Τσίλκοτ έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά σειρά ντοκουμέντων που εξετάζουν λεπτομερώς οι αναλυτές του ΔΠΔ από τον Μάιο του 2014, όταν η δικαστής από την Γκάμπια αποφάσισε να ανοίξει εκ νέου έναν φάκελο που είχε κλείσει οκτώ χρόνια νωρίτερα ο προκάτοχός της. Δεδομένου ότι η Βαγδάτη δεν είχε επικυρώσει τη συνθήκη του ΔΠΔ – παρότι ο Ταρίκ Αζίζ, ο ιρακινός υπουργός Εξωτερικών την περίοδο της εισβολής, το σκεφτόταν για ένα διάστημα μέχρι που τον μετέπεισε η Ουάσιγκτον -, το Δικαστήριο της Χάγης δεν μπορεί να ασχοληθεί με τη διαμάχη στο σύνολό της. Μπορεί όμως να ασκήσει διώξεις εις βάρος υπηκόων των κρατών-μελών του, όπως οι Βρετανοί, για εγκλήματα που διαπράχθηκαν στην ιρακινή επικράτεια.

Η εισαγγελέας αποφάσισε να ξεκινήσει προκαταρκτική εξέταση, ένα βήμα απαραίτητο για την έναρξη επίσημης έρευνας, με βάση τις προσφυγές και τα ντοκουμέντα που κατέθεσαν δύο οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Συνταγματικά και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ECCHR), που έχει τη βάση του στο Βερολίνο και υπερασπίζεται κατά κύριο λόγο τους κρατουμένους του Γκουαντάναμο, και την Public Interest Lawyers (PIL), μια οργάνωση που κινητοποιείται προς όφελος περισσότερων από 1.000 πρώην κρατουμένων των βρετανικών δυνάμεων στο Ιράκ. Κύριος στόχος του ΔΠΔ, να πιέσει τις βρετανικές Αρχές να κινήσουν οι ίδιες δικαστικές διαδικασίες εις βάρος των υπόπτων για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν μεταξύ 2003 και 2009, οπότε αποσύρθηκαν από το Ιράκ τα βρετανικά στρατεύματα. Το Δικαστήριο δεν παρεμβαίνει παρά μόνον «όταν ένα κράτος δεν μπορεί ή αρνείται να διερευνήσει πραγματικά και να προσαγάγει τους δράστες στη Δικαιοσύνη» θύμισε τη Δευτέρα η εισαγγελέας.

Σε αυτό το στάδιο, μένει ακόμη να αποσαφηνίσει αν τα εγκλήματα διαπράχθηκαν στο πλαίσιο μιας πολιτικής αποφασισμένης στο υψηλότερο ιεραρχικά επίπεδο και, σε περίπτωση που αυτό συμβεί, αν οι φερόμενοι ως δράστες διώκονται δικαστικά. Οι δύο οργανώσεις καταγγέλλουν εμπλοκή του στρατιωτικού επιτελείου, των διοικητών των επιχειρήσεων και του πρωθυπουργικού στρατιωτικού συμβούλου. Εφόσον το ΔΠΔ επιμείνει σε αυτήν τη στρατηγική, επισημαίνει η Στεφανί Μοπά, τα βρετανικά δικαστήρια δεν θα μπορούν να αρκεστούν σε μερικές συμβολικές κινήσεις, με στόχο απλούς στρατιώτες, όπως συμβαίνει σήμερα.

Οπως αποκαλύπτει η προσφυγή του ECCHR, ο Μάικλ Μπόις, αρχηγός του στρατιωτικού επιτελείου στο ξεκίνημα της εισβολής, είχε διαβεβαιώσει την επιτροπή στις 3 Δεκεμβρίου 2009 πως είχε ζητήσει επανειλημμένως εγγυήσεις από τον Τόνι Μπλερ αφενός για τη νομιμότητα της εισβολής, αφετέρου για το ότι δεν αποσκοπούσε σε μια αλλαγή καθεστώτος.