Ο ηγέτης που δεν έγινε ποτέ πρόεδρος

^«Υπήρξε αρχηγός κόμματος, ανώτερος δημόσιος λειτουργός, γερουσιαστής, βουλευτής, υπουργός και πρωθυπουργός. Αλλά υπήρξε, πριν από όλα και για πάντα, ακτιβιστής. Ζεστός, ανεξάντλητος, φιλικός, πάντα γεμάτος ιδέες τις οποίες απάγγελλε με την ταχύτητα πολυβόλου, ο Μισέλ Ροκάρ υπήρξε ο λατρεμένος και αμφισβητούμενος ηγέτης αυτής της “δεύτερης Αριστεράς” που ήταν ταυτόχρονα πιο πραγματιστική και πιο εφευρετική από την πρώτη, πιονέρος μιας σοσιαλδημοκρατίας α λα γαλλικά, ιστορικός αντίπαλος του Φρανσουά Μιτεράν, πρότυπο μιας πολιτικής γενιάς, ικανός, εφευρετικός και ακέραιος. Ως ηγέτης κόμματος, σημάδεψε την ιστορία της Αριστεράς. Ως αρχηγός κυβέρνησης, αφήνει πίσω του πολύτιμες μεταρρυθμίσεις και, κυρίως, μια ηθική της δράσης που θα χρησιμεύει για πολύ καιρό ως μοντέλο σε εκείνους που θέλουν να κυβερνήσουν».

Είναι η εισαγωγή ενός από τα αναρίθμητα «αντίο», όλα γεμάτα σεβασμό και ευγνωμοσύνη, που γράφτηκαν στον γαλλικό Τύπο για τον Μισέλ Ροκάρ, τον γάλλο βετεράνο Σοσιαλιστή που αποβίωσε το Σάββατο στα 86 του χρόνια. Κάποια εστίασαν στο παρελθόν και δη στην ιστορική αντιπαλότητα που είχε ο Ροκάρ με τον Φρανσουά Μιτεράν. Γεννημένος στο Κουρμπβουά το 1930, σε σύγκρουση με έναν πατέρα αυταρχικό, σπουδαίο επιστήμονα και σπουδαίο αντιστασιακό, ο Ροκάρ αρνήθηκε την επιστημονική καριέρα για την οποία τον προόριζαν προκειμένου να φοιτήσει στη Sciences-Po, κατόπιν στην ENA. Πέρασε από το Γαλλικό Τμήμα της Εργατικής Διεθνούς (SFIO) στο Αυτόνομο Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSA), συνίδρυσε το 1960 το Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSU), ένα αριστερό κίνημα που συμμετείχε στον Μάη του ’68, διεκδίκησε την προεδρία με τα χρώματά του το 1969 αποσπώντας όμως μόνο 3,6% των ψήφων και έπειτα, τη δεκαετία του 1970, μετακινήθηκε σταδιακά προς την Κεντροαριστερά για να ενταχθεί το 1974, μετά την επανένωσή του υπό τον Φρανσουά Μιτεράν, στο Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Την ήθελε τη γαλλική προεδρία ο Ροκάρ. Και ήταν δημοφιλής αυτή η «δεύτερη Αριστερά» για την οποία είχε μιλήσει στο σοσιαλιστικό συνέδριο της Νάντης το 1977, σε αντιδιαστολή με μια «πρώτη Αριστερά» θεμελιωμένη αποκλειστικά πάνω σε έναν μαρξισμό α λα γαλλικά και στην κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης, είχε εξαρχής απήχηση.

Η υποψηφιότητα του Μιτεράν ωστόσο, στις προεδρικές εκλογές του 1981, τον ανάγκασε να αποσύρει τη δική του. Και ο Σοσιαλιστής πρόεδρος της Γαλλίας τον κράτησε την πρώτη του επταετία περιθωριοποιημένο, αναθέτοντάς του δευτεροκλασάτα υπουργεία – τα οποία εντούτοις διηύθυνε με πάθος. Μετά την επανεκλογή του, το 1988, ο Μιτεράν ένιωσε αναγκασμένος να φωνάξει στο Ματινιόν τον κήρυκα μιας πιο σύγχρονης Αριστεράς. «Θα τον διορίσω πρωθυπουργό διότι οι Γάλλοι μοιάζει να τον θέλουν […]. Αλλά θα το δείτε, σε έξι μήνες θα φανούν τα αληθινά του χρώματα» είχε πει τότε ο Μιτεράν. Αυτή η ψυχρή συγκατοίκηση δύο πολιτικών του ίδιου στρατοπέδου θα αντέξει τελικά μέχρι το 1991. Ο Ροκάρ συνήθιζε να λέει πως η αντιπαλότητά τους συντόμευε τις συσκέψεις και τους επέτρεπε τελικά να επικεντρωθούν στα ουσιώδη. Ο ίδιος άφησε πίσω σημαντικές μεταρρυθμίσεις, όπως το επίδομα ανεργίας (RMI) και τη γενική εισφορά κοινωνικής ασφάλισης (CSG). Στις 15 Μαΐου 1991, ωστόσο, ο Μιτεράν του ζήτησε, χωρίς άλλο λόγο πέραν του ανταγωνισμού τους, να παραιτηθεί.

Ο Ροκάρ δεν του το συγχώρησε ποτέ. Επιχείρησε κατόπιν να επιβληθεί στην κεφαλή της Αριστεράς, αλλά ο Μιτεράν εξαπέλυσε εναντίον του τον πύραυλο Μπερνάρ Ταπί στις ευρωεκλογές. Ηττημένος, ταπεινωμένος, ο Μισέλ Ροκάρ αποσύρθηκε σταδιακά από την κούρσα (υπήρξε πρώτος γραμματέας του PS μόλις για οκτώ μήνες, μεταξύ Οκτωβρίου 1993 και Ιουνίου του 1994 και ευρωβουλευτής για την ακόλουθη πενταετία) και επέστρεψε στον ρόλο του ακτιβιστή, του «κήρυκα του αριστερού πραγματισμού», της «συνείδησης μιας γαλλικής σοσιαλδημοκρατίας που βρίσκεται πάντα στα σκαριά».

Υπήρξε φανατικός υπέρμαχος της ευρωπαϊκής ομοσπονδιοποίησης – ως τέτοιος είχε «πει» το 2014 στους Βρετανούς, μέσα από ένα άρθρο του που είχαν δημοσιεύσει η «Monde» και η «Guardian»: «Φύγετε από την Ευρώπη προτού την καταστρέψετε». Η μοίρα έφερε τελικά την ψήφο υπέρ του Brexit μόλις μία εβδομάδα πριν από τον θάνατό του. «Η Ευρώπη έχει τελειώσει, χάσαμε το τρένο, είναι πολύ αργά» είχε δηλώσει ο ίδιος ο Ροκάρ τον περασμένο Νοέμβριο στις Βρυξέλλες, σε μια από τις τελευταίες δημόσιες εμφανίσεις του. Τίποτε από όλα αυτά δεν εμποδίζει αυτές τις ημέρες τον γαλλικό Τύπο να αναζητεί (εναγωνίως) τους κληρονόμους του «ροκαρντισμού», «αυτού του τρόπου να προσεγγίζεις την κοινωνία κατά μέτωπο, να είσαι ρεαλιστής, να προσαρμόζεσαι σε αυτό το νέο δεδομένο που είναι η παγκοσμιοποίηση, να μαθαίνεις στους ανθρώπους της Αριστεράς τι σημαίνει πραγματικότητα». Φρανσουά Ολάντ, Μανουέλ Βαλς και Εμανουέλ Μακρόν διεκδικούν και οι τρεις την κληρονομιά του. Οι διθύραμβοι που του επιφύλαξαν, σχολίασε το «L’Express», «μάλλον θα είχαν κάνει τον ενδιαφερόμενο να χαμογελάσει».