Ο μεγάλος εξόριστος του Χόλιγουντ

«Λένε πως το Χόλιγουντ με κατέστρεψε. Εγώ πάλι αισθάνομαι πως μου έδωσε τα πάντα. Με ποια δύναμη να το αποκηρύξω;». Λόγια του Μάικλ Τσιμίνο που έφυγε προχθές στα 77 του χρόνια. Μια εποχή υπήρξε μεγαλύτερος και από τον Κόπολα και από τον Σκορσέζε. Η United Artists, η μεγάλη δύναμη τότε στα κινηματογραφικά στούντιο, του έδωσε την ευκαιρία να αναδείξει το σπάνιο αφηγηματικό του ταλέντο, πρώτα το 1973 με τη «Μεγάλη ληστεία της Μοντάνα», μια υπέροχη δραματική περιπέτεια με τους Κλιντ Ιστγουντ (που πρώτος τον ξεχώρισε) και Τζεφ Μπρίτζες, και μετέπειτα με τον «Ελαφοκυνηγό», ένα διαφορετικό δράμα πάνω στο μεταπολεμικό τραύμα του Βιετνάμ με τους Ρόμπερτ ντε Νίρο, Μέριλ Στριπ, Τζον Καζάλ και φυσικά τον αξέχαστο Κρίστοφερ Γουόκεν με μια σεκάνς (αυτή της ρωσικής ρουλέτας) που έχει πλέον μείνει στην Ιστορία. Οπως ήταν αναμενόμενο, η ταινία σάρωσε και στα βραβεία Οσκαρ: εκείνη τη βραδιά ο Τσιμίνο έφυγε από το Kodak Theatre με πέντε βραβεία Οσκαρ, ανάμεσά τους και αυτά της καλύτερης ταινίας και της καλύτερης σκηνοθεσίας (για την τελευταία τσίμπησε και μια Χρυσή Σφαίρα).

Η «ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ». Κοινώς, ο άνθρωπος μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε. Και αυτό έκανε – καταστρέφοντας διά παντός μια εξαιρετικά υποσχόμενη καριέρα. Οδηγώντας ένα φημισμένο στούντιο στη χρεοκοπία. Και ολοκληρώνοντας ένα ανεπανάληπτο αριστούργημα που ακόμη να πάρει τη θέση που δικαιωματικά του αξίζει. Ολα αυτά με την «Πύλη της Δύσεως», μια καουμπόικης αισθητικής εποποιία που εικονογραφεί ένα από τα πιο μελανά κεφάλαια της αμερικανικής ιστορίας, την αιματηρή αναμέτρηση μιας αποικίας αγροτών και μιας ομάδας μεγαλογαιοκτημόνων (με τη στήριξη του τότε κράτους) που άφησε πίσω της εκατοντάδες νεκρούς. Φιλόδοξο το σχέδιο – και ο Τσιμίνο δεν χαρίστηκε στους παραγωγούς του. Αμέσως τσέπωσε 8 εκατομμύρια δολάρια (δυσθεώρητο ποσό για την εποχή) και άρχισε αμέσως το χτίσιμο μιας ολάκερης πολιτείας. Οταν αυτή ολοκληρώνεται, ο σκηνοθέτης εκφράζει την απογοήτευσή του: το αποτέλεσμα δεν τον ικανοποιεί. Το σετ πρέπει να γκρεμιστεί και να ξαναχτιστεί από την αρχή. Επιπλέον κόστος: 1,2 εκατομμύρια δολάρια.

Μετά τον υπερδιπλασιασμό του κόστους, ο Τσιμίνο είχε έτοιμα μόλις τρία λεπτά ολοκληρωμένου υλικού. Τα αρνητικά δημοσιεύματα την επόμενη μέρα σκοτώνουν κάθε ελπίδα για εμπορική επιτυχία.

Η πρώτη εβδομάδα στις αίθουσες είναι καταστροφική και ο Τσιμίνο μοντάρει μια νέα εκδοχή που σταματά στις δυόμισι ώρες. Οι τελικές εισπράξεις στα αμερικανικά ταμεία μόλις που ξεπερνούν τα τρία εκατομμύρια δολάρια. Η United Artists οδηγείται στη χρεοκοπία. Οι αμερικανοί κριτικοί ξεσκίζουν το φιλμ, στη Γαλλία όμως ο Τσιμίνο χαρακτηρίζεται «Τολστόι του κινηματογράφου». «Η χρονιά του δράκου» με τον Μίκι Ρουρκ, γυρισμένη το 1985, αποτελεί το επόμενο, μουδιασμένο βήμα του, ενώ ακολουθεί «Ο Σικελός» με τον Κριστόφ Λαμπέρ το 1987. Και οι δυο αποτυγχάνουν εμπορικά, ενώ οι δυο ταινίες που ακολουθούν («Ωρες αγωνίας» το 1990 και «Κυνηγώντας τον ήλιο» το 1996) έχουν ακόμη χειρότερη πορεία. Ο Τσιμίνο εξαφανίζεται από τα πλατό, με σποραδικές μονάχα εμφανίσεις σε μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ όπου και παρουσιάζει τα παλιά του αριστουργήματα, αγνώριστος ύστερα από μια σειρά αλλεπάλληλων επεμβάσεων πλαστικής χειρουργικής. Από αυτοτιμωρία, θα έλεγε κανείς. Στο Φεστιβάλ Βενετίας του 2014 προβλήθηκε, για πρώτη φορά από το 1980, η ολοκληρωμένη εκδοχή της «Πύλης». Το χειροκρότημα μετά την προβολή πιστοποίησε και τη φήμη που κουβαλά η καταραμένη αυτή ταινία. Και, στ’ αλήθεια, ποιος ξέρει πού θα βρισκόταν το mainstream σινεμά σήμερα αν το κοινό είχε ανταποκριθεί. Σκεφτείτε πως πεθαίνοντας ο Μάικλ Τσιμίνο άφησε πίσω του 50 ολοκληρωμένα σενάρια που δεν κατάφερε ποτέ να γυρίσει.