Ευρωπαίοι εναντίον Ευρώπης

Οτι η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν ασκεί τη γοητεία που ασκούσε κάποτε εύκολα το καταλαβαίνει κανείς. Ωστόσο ήταν άγνωστο το μέγεθος της συναισθηματικής απόστασης. Ή μήπως πρόκειται για πραγματική απογοήτευση; Η έρευνα του αμερικανικού ινστιτούτου Pew που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 10.000 Ευρωπαίων δείχνει μάλλον το δεύτερο. Και δείχνει και κάτι ακόμη: ότι τα αρνητικά συναισθήματα των Ευρωπαίων για το κοινό τους σπίτι είναι κοινά σχεδόν σε όλες τις χώρες – από την Ιταλία και την Ελλάδα έως την Πολωνία και τη Σουηδία. Ακόμη και οι παραδοσιακά φιλευρωπαίοι Γάλλοι φαίνεται για πρώτη φορά να διάκεινται λιγότερο ευνοϊκά απέναντι στην ΕΕ από τους παραδοσιακά ευρωσκεπτικιστές Βρετανούς.

Δεν είναι μόνο το Brexit, επομένως, που απειλεί τη συνοχή της ΕΕ αλλά ένα γενικότερο ΕU-exit. Και μπορεί αυτό το ΕU-exit να μην τίθεται σε δημοψήφισμα, αλλά πάντως δεν εκδηλώνεται μόνο σε συναισθηματικό επίπεδο. Εκδηλώνεται και στις κάλπες, ενώ η απογοήτευση δεν γνωρίζει ούτε γεωγραφικό προσδιορισμό ούτε προσανατολισμό. Από τη Δύση έως την Ανατολή και από τον Βορρά έως τον Νότο, το συναίσθημα είναι κοινό. Και η αιτία δεν είναι μόνο η οικονομική κρίση, αλλά και η προσφυγική. Είναι κάτι που αποτυπώνεται κατ’ εξοχήν στην Ελλάδα όπου το 94% των ερωτηθέντων δηλώνει απογοητευμένο από τον τρόπο που χειρίστηκαν το Προσφυγικό οι Βρυξέλλες. Αλλά δεν είναι μόνο οι Ελληνες που απορρίπτουν τους ευρωπαϊκούς χειρισμούς. Περίπου 3.200 χλμ. βορειότερα και χωρίς να ζουν σε χώρα υποδοχής προσφύγων και μεταναστών, οι Σουηδοί αισθάνονται το ίδιο σε ποσοστό 88%. Στην Ουγγαρία και την Πολωνία τα ποσοστά είναι 72% και 71%, αντίστοιχα.

«Μεγάλο μέρος της πηγής της απογοήτευσης μπορεί να αποδοθεί στις Βρυξέλλες» σημειώνουν οι ερευνητές του αμερικανικού ινστιτούτου. «Δεν υπήρχε χώρα που να μην δήλωσε κατά πλειοψηφία απογοητευμένη για τον τρόπο με τον οποίο οι Βρυξέλλες χειρίστηκαν αυτήν την κρίση». Ο συνδυασμός των δύο κρίσεων μοιάζει σχεδόν θανατηφόρος για την ΕΕ. Στη Γαλλία το Εθνικό Μέτωπο καλπάζει χάρις στην αντιευρωπαϊκή του ρητορική. Κι αρκεί ένα δημοσκοπικό εύρημα για να εξηγηθεί η ανοδική, σχεδόν μετεωρική, πορεία του: το 2004 οι ευνοϊκές γνώμες στη γαλλική κοινωνία για την ΕΕ ήταν 69%, σήμερα είναι μόλις 38%. Στην Ισπανία, η οποία δοκιμάστηκε από την οικονομική κρίση αλλά και την πίεση των Βρυξελλών να υπογράψει Μνημόνιο, η πτώση είναι εξίσου εντυπωσιακή: από 80% το 2004, 47% σήμερα.

Η έξοδος της Βρετανίας από την ΕΕ – επισημαίνουν ακόμη οι ερευνητές του ινστιτούτου – θα μπορούσε να κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα. Οι πολίτες όλων των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν στην πλειονότητά τους ότι ένα Brexit θα προκαλούσε ανυπολόγιστη βλάβη στην ΕΕ: το 89% των Σουηδών, το 75% των Ολλανδών, το 65% των Ελλήνων, το 62% των Γάλλων, το 57% των Ιταλών. Ο άλλος φόβος είναι ότι το βρετανικό δημοψήφισμα θα ανοίξει την όρεξη και άλλων κυβερνήσεων που θέλουν να διαπραγματευτούν καλύτερους όρους με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πώς αποτυπώνεται αυτό σε αριθμούς; Το 43% των Γερμανών λέει ότι ορισμένες εξουσίες της ΕΕ πρέπει να επιστρέψουν στα εθνικά κράτη. Στη Σουηδία είναι το 47% που υποστηρίζει το ίδιο, στην Ολλανδία το 44%, ενώ στην Ελλάδα το ρεύμα είναι πλειοψηφικό: 68%.  

92% των Ελλήνωνδηλώνει απογοητευμένο με τον τρόπο που η ΕΕ διαχειρίστηκε την οικονομική κρίση. Οι Ελληνες είναι οι πρωταθλητές της αποδοκιμασίας. Ακολουθούν οι Ιταλοί με 68%, οι Γάλλοι με 66%, οι Ισπανοί με 65%, οι Σουηδοί με 59%, οι Βρετανοί με 55%, οι Ολλανδοί με 49% και οι Ούγγροι με 48%. Οι πιο θετικές γνώμες καταγράφονται στην Πολωνία και τη Γερμανία – με 47% η κάθε μία.